Darowizna

4 stycznia 2021

Otrzymanie darowizny wiąże się z obowiązkiem podatkowym względem fiskusa. Wiele osób jednak nie zdaje sobie z tego sprawy lub zapomina o tej ważnej kwestii. Warto dowiedzieć się, kiedy można skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, oraz jak poprawnie rozliczyć się z urzędem skarbowym.

Otrzymywanie darowizn jest dosyć często spotykaną sytuacją. Jednocześnie nie zawsze towarzyszy mu sporządzenie umowy darowizny, a darczyńca w wielu przypadkach należy do rodziny lub grona najbliższych osób. W praktyce konieczność zapłacenia podatku od darowizny zależeć będzie w głównej mierze od stopnia pokrewieństwa łączącego strony oraz wartości darowizn. Należy mieć świadomość, że nawet jeżeli podatnik korzysta ze zwolnienia z tego podatku, musi dopełnić pewnych obowiązków względem organu podatkowego. Należy wobec tego właściwie określić grupę podatkową oraz poznać zasady, na jakich udzielane jest zwolnienie od podatku.

Źródło: Daniel Krason/Shutterstock.com

Darowizna: czym jest?

Zgodnie z art. 888 kodeksu cywilnego „darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku”. Jest to wobec tego nieodpłatne przekazanie przez darczyńcę składnika majątku na rzecz innej osoby, o ile nie dochodzi do tego na podstawie umowy uregulowanej przez inne przepisy kodeksu. Otrzymanie darowizny wiąże się również z powstaniem obowiązku podatkowego, a o wysokości zobowiązania decyduje przede wszystkim kwota darowizny. Nie mają tu jednak zastosowania przepisy o podatku dochodowym lecz ustawa o podatku od spadków i darowizn. Kluczowe znaczenie odgrywają przy tym grupy podatkowe, oparte o relacje łączące darczyńcę i osobę otrzymującą darowiznę. To od nich będzie zależeć przede wszystkim wysokość kwoty wolnej od podatku oraz możliwość uzyskania całkowitego zwolnienia.

Co ważne: obliczając kwotę wolną od podatku, należy zsumować wartość majątku nabytego od danej osoby w okresie 5 lat poprzedzających ostatnie nabycie.

Grupy podatkowe a podatek od spadków i darowizn

W przypadku podatku od darowizn można wyodrębnić następujące grupy podatkowe:

1. Należą do niej wstępni (rodzice, dziadkowie), zstępni (dzieci, wnuki), małżonek, rodzeństwo, zięć, synowa, macocha, ojczym, pasierb, teściowie. Kwota wolna od podatku wynosi natomiast 9 637 zł.
2. Do drugiej grupy podatkowej zaliczają się bratankowie, siostrzenice, szwagrowie i rodzeństwo rodziców. Kwota wolna od podatku to natomiast 7 276 zł.
3. Pozostałe osoby należą do trzeciej grupy podatkowej, a w ich przypadku kwota wolna wynosi 4 092 zł.

W ramach pierwszej grupy podatkowej wyróżnia się ponadto tzw. zerową grupę podatkową, zrzeszającą osoby z najbliższej rodziny, a więc wstępnych i zstępnych, rodzeństwo i małżonków. Od 27 października 2020 roku do tej grupy należą także wychowankowie rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka oraz ich opiekunowie. W takim przypadku nie występuje obowiązek zapłaty podatku.

Wysokość podatku od spadków i darowizn

Stawka podatku zależeć będzie przede wszystkim od grupy podatkowej oraz wartości przedmiotu darowizny.

• W przypadku darowizny o wartości do 10.278 zł podatek wyniesie w pierwszej grupie 3%, w drugiej grupie 7%, a w trzeciej 12%.
• Darowizny o wartości od 10.278 zł do 20.556 zł będą wiązały się z obowiązkiem zapłacenia w przypadku pierwszej grupy 308 zł 30 gr i 5% nadwyżki ponad próg, w drugiej grupie 719 zł 50 gr i 9% nadwyżki ponad próg, w trzeciej grupie 1.233 zł 40 gr i 16% nadwyżki ponad próg.
• Darowizny o wartości przekraczającej 20.556 zł wiążą się z koniecznością zapłacenia w pierwszej grupie 822 zł 20 gr i 7% powyżej progu, w drugiej grupie 1.644 zł 50 gr i 12%, a w trzeciej grupie 2.877 zł 90 gr i 20% od nadwyżki.

Darowizna od rodziców: czy trzeba zapłacić podatek?

W związku z powyższym w przypadku darowizny na rzecz zstępnych (w tym również podopiecznych rodzinnych domów dziecka czy placówek opiekuńczo-wychowawczych), przysługiwać będzie prawo do pełnego zwolnienia z podatku. Nadal darowiznę należy jednak zgłosić w urzędzie skarbowym po przekroczeniu kwoty wolnej. Zwolnienie jest przy tym niezależne od kwoty przekazanych darowizn. W przypadku zaniechania tego obowiązku podatnik będzie natomiast zobowiązany do odprowadzenia podatku.

Aby uniknąć problemów w kontaktach z fiskusem, trzeba również pamiętać o odpowiednim udokumentowaniu dokonania darowizny, zwłaszcza jeżeli są nią środki pieniężne. Należy zrobić to przelewem, wówczas jego potwierdzenie będzie dowodem przekazania na rachunek, o który często upomina się urząd skarbowy.

Jak zgłosić darowiznę?

Osoby chcące skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, powinny skorzystać z formularza SD-Z2 i złożyć go w stosownym urzędzie skarbowym. Można to zrobić zarówno w tradycyjnej, papierowej formie, jak i online. Należy to zrobić w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, a więc od otrzymania darowizny. Co ważne: przekroczenie tego terminu będzie wiązało się z koniecznością zapłaty podatku w pełnej wysokości, natomiast jeżeli fakt otrzymania darowizny zostanie wyjawiony w wyniku kontroli, stawka podatku wyniesie 20% wartości nabytego majątku.

W przypadku otrzymania darowizny wyższej od kwoty wolnej od osoby nienależącej do zerowej grupy podatkowej należy ten fakt zgłosić do urzędu skarbowego w przeciągu 1 miesiąca oraz uregulować wskazany podatek.