Rozliczenie wspólnie z małżonkiem

Deklaracja roczna może być w określonych warunkach złożona łącznie z małżonkiem. Wspólne zeznanie polega na tym, że wypełnia się tylko jeden dokument PIT – na imię obojga małżonków i wykazuje w nim wszystkie ich przychody na takiej samej zasadzie, jak zwykły PIT roczny. Każdy z małżonków osobno korzysta również z ulg i odliczeń, ale podatek płaci jako podwójną kwotę podatku ustalonego od połowy łącznej kwoty dochodów małżonków.

Ile można zyskać?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, trzeba zrozumieć zapis ustawy: podatek określa się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków. Stwierdzić trzeba więc, że:

• wspólne opodatkowanie korzystne jest tylko w przypadku, gdy jeden z małżonków zarabia na tyle dużo, że jego przychody spowodowałyby wejście do podatku obliczanego według wyższej stawki (z 18% na 32%),
• jeżeli małżonkowie - po odliczeniu wszelkich ulg odliczanych od dochodu uzyskują dochód (przychód po odjęciu kosztów) w wysokości 85.528 zł – wspólne rozliczenie będzie neutralne, a podatek wyniesie tyle samo, co przy złożeniu dwóch odrębnych deklaracji PIT.

Najwyższą korzyść uzyskuje małżeństwo, w którym jeden z małżonków nie zarabia ani złotówki, a drugi – uzyskuje dochód w kwocie 171 056 zł. W tym przypadku cały dochód roczny pozostanie bowiem opodatkowany według stawki 18%. Będzie to kwota 12,529,94 zł.

Jak to liczymy: nadwyżka kwoty 85.528 zł (czyli kwoty, która opodatkowana jest 18% podatkiem) wynosi drugi raz tyle, czyli 85,528. Podatek od tej nadwyżki, w przypadku gdyby podatnik rozliczał się indywidualnie, wyniesie 85.528 zł X 32% = 27.368,96 zł łącznie zatem podatnik zapłaciłby 14.839,02 oraz 27.368,96 = 42.207,98. Jeżeli opodatkuje się łącznie – oboje małżonkowie zapłacą 2 X 14.839.02 = 29.678,04

Różnica wynosi: 42.207,98-29.678,04 = 12,529,94 zł!!!!

Jeżeli małżonek zarabiający kwotę przekraczającą próg skali zarobi więcej niż 171 056 zł lub mniej niż tę kwotę lub też jeżeli drugi małżonek uzyska jakikolwiek zarobek – zysk podatkowy będzie odpowiednio niższy.

Warunki konieczne dla opodatkowania łącznie

Aby opodatkować się z małżonkiem trzeba:

• pozostawać przez cały rok w ustroju ustawowej wspólności majątkowej

Oznacza to, że łącznie nie opodatkują się małżonkowie decydujący się na inny ustrój majątkowy małżeński niż tradycyjna wspólność majątkowa (jeżeli podatnik nie podejmie żadnych zachowań w tym zakresie to po ślubie właśnie taki ustrój uzyska). Nie opodatkują się łącznie również małżonkowie za rok podatkowy w którym weszli w związek małżeński, powrócili do ustroju majątkowego współwłasności ustawowej posiadając wcześniej inny ustrój majątkowy lub też gdy w danym roku z tego ustroju zrezygnowali. Muszą wspólność ustawową majątkową posiadać cały rok. Nie rozliczą się również łącznie małżonkowie, którzy posiadają umowy ustrój współwłasność majątkowej – zatem umownie rozszerzyli lub ograniczyli zakres współwłasności majątkowej małżeńskiej.

• złożyć oświadczenie w formie pisemnej, że za dany rok opodatkowuje się łącznie.

Oświadczenie takie składa się wskazując właśnie taką formę opodatkowania w deklaracji PIT (zaznaczenie odpowiedniego pola deklaracji). Nie ma konieczności dodatkowo pisać oświadczenia.

Co ważne oświadczenie nie musi obecnie być złożone na formularzu – jeżeli małżonkowie o tym zapomną – definitywnie stracą prawo do złożenia zeznania podatkowego wspólnie.

Późniejsze złożenie oświadczenia pozbawi prawa do rozliczenia łącznie. Nie może ono być również złożone w deklaracji korygującej złożonej po terminie rozliczenia rocznego. Natomiast dopuszczalne byłoby złożenie oświadczenia w deklaracji korygującej, jeżeli podatnicy zapomnieli o nim, a rozliczeń nie prowadzili na ostatnią chwilę. Jeżeli wówczas złożą korektę do 30 kwietnia – i w niej wskażą na łączne opodatkowanie – oświadczenie będzie poprawne. Wystarczające jest natomiast, by jedynie jedno z małżonków złożyło podpis pod wspólną deklaracją podatkową.

Wyrażenie wniosku przez jednego z małżonków traktuje się na równi ze złożeniem przez niego oświadczenia o upoważnieniu go przez jego współmałżonka do złożenia wniosku o łączne opodatkowanie ich dochodów. Oświadczenie to składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Innymi słowy, jeśli podpis pod deklaracją złoży jeden z małżonków, to jest ona tak samo ważna, jak deklaracja podpisana przez obydwoje. Oświadczenie jednego z małżonków jest szczególnie przydatne przy rozliczeniach za pomocą Internetu, gdzie standardowo wymagano najpierw złożenia UPL-1, w formie standardowej, a dopiero później możliwe było podpisywanie deklaracji przez podatników. Obecnie UPL-1 nie jest już konieczny, a deklaracja może być wysłana przez Internet przez jednego z małżonków, który złoży na deklaracji wniosek o wspólne opodatkowanie.

Uwaga – na podpisywanie deklaracji przez jednego małżonka warto jednak uważać, gdyż podpisujący formularz ponosi wówczas odpowiedzialność karną za podane w deklaracji dane, w tym również dane dotyczące przychodów małżonka. Gdyby informacje były nieprawidłowe (np. drugi małżonek podał je niezgodnie z prawdą), to podpisujący może ponieść z tego tytułu odpowiedzialność karną – skarbową za błędy w deklaracji. Problemy pojawią się także, jeżeli drugi małżonek będzie kwestionował prawo do podpisu. Gdy stwierdzi, że nie dał upoważnienia do tej formy rozliczeń, małżonek, który podpisał deklarację, będzie miał problem z wykazaniem takiego upoważnienia (ciężar dowodu będzie spoczywał na nim). Co więcej jeżeli małżonek stwierdzi, że nie udzielił zgody na podpisanie – to w grę wchodzi także odpowiedzialność karna.

Jeśli współmałżonek zakwestionuje rozliczenie i nie uda się udowodnić przekazania wcześniej upoważnienia, wniosek o łączne opodatkowanie będzie nieskuteczny i małżonkowie muszą rozliczyć się osobno.

• pozostawać przez cały rok w związku małżeńskim (rozwód, separacja)

Nie skorzystają więc ani rozpoczynający drogę małżeńską, ani ci, którzy zdecydują się na rozwód – separacja nie stanowi zakończenia związku małżeńskiego. Małżonkowie w separacji faktycznej mają prawo do wspólnego opodatkowania. Separacja prawna, orzeczona przez sąd uniemożliwia wspólne rozliczenie – choć związek małżeński istnieje separacja powoduje rozdzielność majątkową, wyłączającą prawo do wspólnego opodatkowania.

Łączne rozliczenie może złożyć jednak podatnik, który zawarł związek małżeński przed rozpoczęciem roku podatkowego, a jego małżonek zmarł w trakcie roku podatkowego lub który pozostawał w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, a jego małżonek zmarł po upływie roku podatkowego przed złożeniem zeznania podatkowego. W powyższych przypadkach podatnik taki w tym roku podatkowym nie rozliczy się jednak dodatkowo jako osoba samotnie wychowująca dzieci.

• nie korzystać z opodatkowania liniowego, ryczałtem (oprócz najmu prywatnego), kartą podatkową, podatkiem tonażowym

Co ważne, jeżeli podatnik osiąga różne źródła przychodów i część z nich opodatkowuje jak powyżej a część na zasadach ogólnych to i tak nie rozliczy się z małżonkiem, nawet z dochodów uzyskiwanych na zasadach ogólnych. Inaczej mówiąc, wybór powyższych form dyskwalifikuje podatnika od jakiejkolwiek możliwości opodatkowania łącznego.

Jeżeli podatnik rozlicza najem prywatny opłacając podatek ryczałtem, to do tego przychodu nie zastosuje on również wspólnego opodatkowania. Jest to jednak jedyny przypadek, w którym podatnicy mają możliwość opodatkować się ryczałtem – a jednocześnie rozliczać inne przychody w ramach rozliczenia wspólnego.

Dochody zagraniczne

Łączne opodatkowanie mogą zastosować również małżonkowie:

• którzy mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej,
• z których jeden podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Rzeczypospolitej Polskiej a drugi ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej

- jeżeli osiągnęli podlegające opodatkowaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przychody w wysokości stanowiącej łącznie co najmniej 75 % całkowitego przychodu osiągniętego przez oboje małżonków w danym roku podatkowym i udokumentowali certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych. Dla takiego ujęcia przychodów konieczne jest dodatkowo istnienie możliwości łącznego opodatkowania wskazane w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz możliwość udokumentowania miejsca: zamieszkania – certyfikatem rezydencji, a także miejsca osiągania reszty dochodów odpowiednim oświadczeniem wydanym przez władzę państwa trzeciego.

Małżonkowie a współwłasność i dochody z najmu

Przychody małżonków między którymi istnieje wspólność majątkowa małżeńska ze wspólnej własności, posiadania lub użytkowania rzecz dolicza się po połowie do przychodów każdego z nich. Podobnie czyni się z kosztami uzyskania przychodów oraz z ulgami dotyczącymi tych dochodów. By całość przychodów doliczana była do przychodów jednego tylko małżonka, należy złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego najpóźniej do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym został otrzymany, pierwszy w roku podatkowym przychód ze wspólnej własności, wspólnego posiadania lub wspólnego użytkowania rzeczy – pisemne oświadczenie o wyborze takiej formy rozliczenia przychodów.

W przypadku małżonków, między którymi nie istnieje ustrój wspólności majątkowej – o rozliczeniu przychodów decydować będzie umowa najmu lub udział we współwłasności.

Wybór zasady opodatkowania całości dochodu przez jednego z małżonków, wyrażony w oświadczeniu, obowiązuje przy zapłacie zaliczek przez cały rok podatkowy oraz przy składaniu zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), chyba że w wyniku rozwodu albo orzeczenia przez sąd separacji nastąpił podział majątku wspólnego małżonków i przedmiot umowy przypadł temu z małżonków, na którym nie ciążył obowiązek zapłaty zaliczek i składania zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) z tego tytułu.

Dochód zerowy, strata małżonka

Rozliczenie łączne jest dopuszczalne również w przypadku, gdy jeden z małżonków nie osiągnął w roku podatkowym przychodów. Wówczas kwota dochodu wynosi 0 zł.

Stratę należy traktować jak brak dochodów małżonka. Nie można jej odliczać od dochodu drugiego z małżonków, posotaje ona przyporządkowana wyłącznie małżonkowi, który ją poniósł. Stratę odlicza się tylko u tego podatnika, który ją poniósł i nie można jej kompensować z dochodem małżonka, nawet jeśli pochodzi on z tego samego źródła przychodów. Do wspólnego rozliczenia uprawniony jest również podatnik, który w danym roku wykorzystuje stratę z lat poprzednich, a w danym roku, za który się rozlicza osiągnął dochód lub nie zarobkował; dochód po odliczeniu nie więcej niż 50% straty rocznie może być rozliczany wspólnie z małżonkiem.

Uwaga

Z obecnego brzmienia przepisów wynikać mogłoby, że strata nie uprawnia do wspólnego rozliczenia i nie wolno traktować jej jako dochód 0 zł. W doktrynie przyjęło się jednak, że w związku z uchyleniem przepisu wskazującego wyraźnie, że nie ma możliwości rozliczania się łącznie w przypadku uzyskania straty, doszło do aprobaty takiego rodzaju rozliczeń. Obecnie, choć nie wynika to bezpośrednio z brzmienia art. 6 ustawy o PIT, małżonek ponoszący stratę może się rozliczać wspólnie.