Z uregulowań ustawy o pdof wynika, że zasadniczo osoby fizyczne rocznego rozliczenia z podatku dochodowego dokonują w formie składanych indywidualnie zeznań PIT. Ustawa dopuszcza również preferencję w postaci wspólnego rozliczenia, co obniża w większości przypadków wysokość zobowiązania należnego fiskusowi. Nie każdy jednak z tej opcji może skorzystać, gdyż jak większość podatkowych preferencji wspólne rozliczenie wymaga spełnienia kilku kryteriów.

Opcja dla małżonków

Możliwość rozliczenia rocznych dochodów opodatkowanych według skali podatkowej we wspólnym zeznaniu ustawodawca dał w pierwszej kolejności małżonkom. W ich przypadku wymagane jest zasadniczo podleganie nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Czynnikiem warunkującym prawo do takiego rozliczenia nie jest jednak to, aby związek małżeński oraz ustawowa wspólność majątkowa trwały przez cały rok podatkowy, za który małżonkowie zamierzają sporządzić i złożyć wspólne zeznanie. Prawo do zastosowania tego sposobu rozliczenia w rocznym PIT małżonkowie mają już za rok, w trakcie którego doszło do zawarcia związku małżeńskiego. Ich wspólne rozliczenie za ten rok jest dopuszczalne, o ile małżeństwo i wspólność majątkowa istniały do ostatniego dnia roku podatkowego.

O zastosowaniu analizowanej preferencji w rocznym zeznaniu PIT nie decyduje także bezwzględnie forma opodatkowania, z jakiej do opodatkowania przychodów osiąganych z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności jedno z małżonków czy też obydwoje korzystają. Opodatkowanie wspólnie z małżonkiem jest bowiem dostępne dla osób, do których mają zastosowanie przepisy art. 30c ustawy o pdof (czyli dotyczące opodatkowania przychodów firmowych podatkiem liniowym) oraz które przychody takie opodatkowują ryczałtem ewidencjonowanym w zakresie opodatkowania przychodów innych niż z tytułu tzw. najmu prywatnego. Takim małżonkom (obojgu lub jednemu z nich) ustawa o pdof umożliwia wspólne rozliczenie w rocznym PIT dochodów opodatkowanych według skali podatkowej pod warunkiem złożenia tzw. zerowego PIT z działalności gospodarczej (tj. zerowego PIT-36L lub PIT-28). Warunek ten jest przy tym spełniony, gdy przez cały rok podatkowy nie uzyskują oni przychodów ani nie ponoszą kosztów uzyskania przychodów, o których mowa w uregulowaniach dotyczących tych form opodatkowania, oraz nie mają obowiązku lub nie korzystają z uprawnienia na podstawie tych przepisów do zwiększania lub pomniejszenia podstawy opodatkowania albo przychodów ani nie są obowiązani albo nie korzystają z uprawnienia na podstawie tych przepisów do dokonywania innych doliczeń lub odliczeń. Jedynie w takich okolicznościach dopuszczalne jest rozliczenie przez nich dochodów opodatkowanych według skali podatkowej łącznie w małżeńskim zeznaniu (art. 6 ust. 8 ustawy o pdof).

Aby złożyć wspólny PIT, małżonkowie muszą spełniać łącznie wszystkie opisane warunki. Dopiero wtedy zyskują prawo do opodatkowania łącznie sumy swoich dochodów. Dla wspólnego rozliczenia niezbędny jest wniosek o wspólne opodatkowanie. Małżonkowie składają go w zeznaniu, zaznaczając kwadrat w odpowiednim polu formularza PIT-36 lub PIT-37. Zakreślenie tego pola oznacza, że podatek w tym zeznaniu obliczony zostanie na imię ich obojga w podwójnej wysokości podatku dochodowego obliczonego od połowy ich łącznych dochodów. W ten sam sposób rocznego rozliczenia w PIT mają prawo dokonać również małżeństwa, w których jeden małżonek w roku podatkowym nie uzyskał dochodów opodatkowanych według skali podatkowej lub osiągnął je w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku.

Małżeństwo z nierezydentem

Ustawa o pdof umożliwia również złożenie wspólnego rocznego PIT na analogicznych zasadach małżonkom mającym dla celów podatkowych miejsce zamieszkania w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej (art. 6 ust. 3a ustawy o pdof). We wspólnym rocznym zeznaniu mają prawo rozliczyć się z podatku dochodowego także małżonkowie, z których jeden podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, a drugi ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej.

Podatnicy, o których mowa powyżej, mogą rozliczyć osiągnięte w danym roku podatkowym dochody opodatkowane według skali podatkowej we wspólnym zeznaniu PIT za ten rok, pod warunkiem uzyskania podlegających opodatkowaniu na terytorium Polski przychodów wynoszących łącznie co najmniej 75% całkowitego przychodu osiągniętego przez oboje w danym roku podatkowym. Dla dokonania takiego rozliczenia wymagane jest także udokumentowanie przez małżonków certyfikatem rezydencji miejsca zamieszkania dla celów podatkowych. Wszystkie opisane zasady znajdą do nich zastosowanie pod warunkiem istnienia podstawy prawnej wynikającej z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Polska, do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego państwa, w którym osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych. Podatnicy, którzy osiągają omawiane dochody, na żądanie organów podatkowych mają również obowiązek udokumentowania wysokości całkowitych przychodów osiągniętych w danym roku podatkowym, przedstawiając zaświadczenie wydane przez właściwy organ podatkowy innego niż Polska państwa członkowskiego UE lub innego państwa należącego do EOG albo Konfederacji Szwajcarskiej, w którym osoby te mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych. Ustawa o pdof dopuszcza przy tym udokumentowanie ich innym dokumentem potwierdzającym wysokość całkowitych przychodów osiągniętych w tym okresie.

Preferencja dla owdowiałych podatników

PIT GOFIN 2025 do sporządzania zeznań podatkowych w programie DRUKI Gofin

Wspólnego rozliczenia w PIT na warunkach przysługujących małżonkom mogą dokonać także niektóre wdowy i niektórzy wdowcy (art. 6a ust. 1 ustawy o pdof) i to na przestrzeni dwóch lat. Wniosek o łączne opodatkowanie dochodów małżonków, między którymi istniała w roku podatkowym wspólność majątkowa, może bowiem złożyć w zeznaniu rocznym podatnik, który pozostawał w związku małżeńskim w roku podatkowym, a jego małżonek zmarł w trakcie tego roku albo po upływie, ale jeszcze przed złożeniem zeznania podatkowego za ten rok. Takie samo prawo do wspólnego opodatkowania ze zmarłym małżonkiem podatnik ma również w rozliczeniu za rok, w którym został zawarty związek małżeński, w przypadku śmierci drugiego z małżonków w roku zawarcia związku małżeńskiego lub w roku następnym zanim złożono zeznanie podatkowe za ten rok podatkowy.

Samotny rodzic, czyli rozliczenie z dzieckiem

Obok małżonków drugą grupę podatników mogących się rozliczać w rocznych zeznaniach PIT na preferencyjnych warunkach tworzą osoby będące tzw. samotnymi rodzicami. Rodzicowi (opiekunowi prawnemu) spełniającemu kryteria nadające mu na gruncie pdof status osoby samotnie wychowującej dziecko lub dzieci, jeżeli uzyskuje on wysokie dochody, ta opcja preferencyjnego rozliczenia w rocznym zeznaniu może dać szansę na uniknięcie płacenia podatku w drugim progu podatkowym, czyli według 32% stawki. Natomiast efektem takiego rozliczenia u rodzica (opiekuna prawnego) z niskimi dochodami może być to, że podatek należny – z uwagi na wysokość kwoty wolnej od podatku (tj. 30.000 zł) – w ogóle nie wystąpi.

Aby móc sporządzić roczny PIT w charakterze tzw. samotnego rodzica, podatnik musi być panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów, lub osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności (art. 6 ust. 4c ustawy o pdof). I co kluczowe, taka osoba musi rzeczywiście samotnie wychowywać dzieci.

Prawo do skorzystania z rozliczenia jako samotny rodzic przysługuje podatnikowi objętemu nieograniczonym obowiązkiem podatkowym, samotnie wychowującemu w roku podatkowym dzieci:

1) małoletnie,

2) pełnoletnie, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,

3) pełnoletnie do ukończenia 25. roku życia, uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe, obowiązujących w Polsce oraz w innym państwie.

Z takiego sposobu uregulowania zobowiązania w pdof nie mogą jednak skorzystać osoby, które wychowują wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko, w tym również, gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną, w związku z którą obydwojgu rodzicom zostało ustalone świadczenie wychowawcze – tzw. 800+ (art. 6 ust. 4f ustawy o pdof).

• Uwaga na dochody pełnoletniego dziecka!

Wśród czynników decydujących o prawie rodzica do wspólnego rozliczenia z dzieckiem/dziećmi jest nieuzyskiwanie przez pełnoletnie dziecko w roku podatkowym świadczeń wskazanych w art. 6 ust. 4e ustawy o pdof. W katalogu świadczeń uniemożliwiających takie rozliczenie ustawodawca wymienił:

• dochody, z wyjątkiem renty rodzinnej, podlegające opodatkowaniu według skali podatkowej oraz tzw. kapitałowe opodatkowane 19% podatkiem dochodowym,
• przychody, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 148 i pkt 152 ustawy o pdof, czyli objęte tzw. ulgą dla młodych oraz ulgą na powrót,

w łącznej wysokości przekraczającej wysokość dwunastokrotności kwoty renty socjalnej określonej w ustawie o rencie socjalnej, w wysokości obowiązującej w grudniu roku podatkowego (w rozliczeniu za 2025 r. jest to 22.546,92 zł).

• Pozostałe warunki

Podobnie jak ma to miejsce w przypadku małżonków, rozliczenia w rocznym PIT z dzieckiem nie przekreśla bezwzględnie fakt, że samotny rodzic lub jego dziecko, korzystają z opodatkowania podatkiem liniowym lub ryczałtem ewidencjonowanym niedotyczącym tzw. prywatnego najmu. W art. 6 ust. 8 ustawy o pdof ustawodawca zaznaczył jednak, że przesłanką do korzystania z niego w takim przypadku jest nieosiąganie przez cały rok podatkowy przychodów ani nieponoszenie kosztów uzyskania przychodów. Ponadto podatnik i dziecko nie mogą być zobowiązani lub uprawnieni do zwiększania lub pomniejszania podstawy opodatkowania albo przychodów, jak również zobowiązani lub uprawnieni do dokonywania innych doliczeń lub odliczeń.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o pdof (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.)

Gazeta Podatkowa nr 22 (2314) z dnia 2026-03-16

Środki trwałe – zakup, amortyzacja i sprzedaż. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl