Zasadniczo przepisy Kodeksu pracy odnoszą się do dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Kwestię potrąceń z innych świadczeń pieniężnych związanych ze stosunkiem pracy wyjaśnia piśmiennictwo i orzecznictwo z zakresu prawa pracy. Potrąceń z wynagrodzenia za pracę można dokonać tylko w określonych granicach, a także przy zachowaniu kwoty wolnej od potrąceń (nie obowiązuje ona wyłącznie przy potrąceniach alimentacyjnych). W przypadku innych świadczeń ze stosunku pracy często obowiązują kodeksowe zasady dokonywania potrąceń.
Zasady potrąceń obowiązkowych
Jak stanowi art. 87 § 1 K.p., z wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania, podlegają potrąceniu tylko:
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności niealimentacyjnych,
- zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi,
- kary pieniężne z odpowiedzialności porządkowej.
Należy dodać, że potrąceń trzeba dokonywać we wskazanej kolejności.
Potrącenia świadczeń alimentacyjnych dokonuje się do wysokości 3/5 wynagrodzenia. Przy czym:
- nagroda z zakładowego funduszu nagród,
- dodatkowe wynagrodzenie roczne oraz
- należności przysługujące pracownikom z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej
podlegają egzekucji na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych do pełnej wysokości (art. 87 § 5 K.p.).
Przy potrąceniach alimentacyjnych nie stosuje się kwoty wolnej od potrąceń.
Maksymalne potrącenie przy dokonywaniu potrąceń niealimentacyjnych wynosi 50% wynagrodzenia po odliczeniach składkowo-podatkowych oraz wpłat dokonywanych do PPK, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania (art. 87 § 3 K.p.). Należy też pozostawić pracownikowi kwotę wolną od potrąceń (przykład 1).
Kwota wolna przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności niealimentacyjnych odpowiada 100% wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniach składkowo-podatkowych oraz wpłat dokonywanych do PPK, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania (art. 871 § 1 pkt 1 K.p.). Natomiast kwota wolna od potrąceń wynosi:
- 75% wymienionego wynagrodzenia – przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,
- 90% wymienionego wynagrodzenia – przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108 K.p. (kar porządkowych).
W przypadku pracowników zatrudnionych na część etatu kwoty wolne od potrąceń ulegają zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tych pracowników (art. 871 § 2 K.p.).
Potrącenia dobrowolne
Należności inne niż wymienione wcześniej mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika wyłącznie na podstawie jego pisemnej zgody (art. 91 K.p.). Są to tzw. potrącenia dobrowolne, które nie zostały ograniczone wielkością potrącenia, ale przy których wymagane jest pozostawienie pracownikowi kwoty wolnej od potrąceń.
W przypadku potrąceń dobrowolnych, wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:
- minimalnego wynagrodzenia za pracę, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniach składkowo-podatkowych oraz wpłat dokonywanych do PPK, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania – przy potrącaniu należności na rzecz pracodawcy,
- 80% wymienionej wyżej kwoty – przy potrącaniu innych należności niż na rzecz pracodawcy (art. 91 § 2 K.p.).
Wysokość kwot wolnych od potrąceń ustala się na podstawie minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku.
Potrącenia z dodatkowych świadczeń
Pracownik w ramach zatrudnienia etatowego ma też prawo otrzymać inne świadczenia pieniężne. Zaliczają się do nich np. wynagrodzenie chorobowe, nagroda jubileuszowa, ekwiwalent za urlop, odprawa emerytalno-rentowa, czy odprawa z tytułu zwolnień grupowych. Kwestie podlegania ochronie przed potrąceniami innych świadczeń pieniężnych wypłacanych pracownikom wyjaśnia orzecznictwo sądowe. W wyroku z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt II PK 181/06, Sąd Najwyższy stwierdził, że: „(…) Z ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy nie mogą być potrącane bez zgody pracownika wyrażonej na piśmie inne należności niż określone w art. 87 § 1 K.p.”. Z kolei z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2004 r., sygn. akt I PK 217/03 wynika, że: „Odprawa emerytalna (art. 921 K.p.) oraz nagroda jubileuszowa (art. 773 § 3 pkt 3 K.p.) podlegają ochronie przed potrąceniami (art. 87 K.p.) jak wynagrodzenie za pracę”. Natomiast w wyroku z dnia 20 czerwca 2006 r., sygn. akt II PK 317/05, Sąd Najwyższy uznał, że: „Ochronie przewidzianej w rozdziale II działu trzeciego Kodeksu pracy, oprócz wynagrodzenia za pracę w ścisłym znaczeniu, podlegają należności przysługujące pracownikowi na podstawie przepisów prawa pracy (…)”. Zalicza się do nich m.in. dodatkowe wynagrodzenie roczne (tzw. trzynastkę).
Zatem przepisy dotyczące ochrony wynagrodzenia za pracę obejmują nie tylko samo wynagrodzenie, ale także inne świadczenia przysługujące ze stosunku pracy. Tym samym, dokonując potrącenia z wymienionych świadczeń pieniężnych, należy stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące granic i wielkości potrącenia.
Potrącenie ze świadczeń socjalnych
W wielu zakładach pracownicy objęci są pomocą socjalną, która może przewidywać np. dofinansowanie lub dopłatę z ZFŚS lub wypłatę świadczenia urlopowego. Tego rodzaju świadczenia socjalne nie posiadają jednak związku z pracą, jak ma to miejsce w przypadku wcześniej wymienionych świadczeń pieniężnych. Z tego względu nie można do nich stosować zasad dokonywania potrąceń wynikających z Kodeksu pracy.
Aby dokonać potrącenia ze świadczeń socjalnych, zajęcie dokonane przez organ egzekucyjny musi obejmować swoim zakresem nie tylko wynagrodzenie za pracę, ale również inne wierzytelności. Jeżeli zajęcie będzie ograniczone tylko do wynagrodzenia za pracę, dokonanie potrącenia ze świadczeń socjalnych będzie niemożliwe. Warto zaznaczyć, że na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego organ egzekucyjny może zająć nawet całość przyznanego pracownikowi świadczenia socjalnego.
W sprawie potrąceń z benefitów otrzymywanych przez pracowników wypowiedziała się Krajowa Rada Komornicza w odpowiedzi z dnia 20 października 2021 r., udzielonej na pytanie naszego Wydawnictwa. Uznała w niej, że w przypadku, gdy benefity są wystawione na okaziciela podlegają zajęciu na zasadach wynikających z Kodeksu postępowania cywilnego, natomiast gdy są wystawione na określoną osobę (np. pakiet medyczny) i nie mogą być zbyte, nie podlegają w ogóle egzekucji (patrz ramka).
|
„(…) Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm. – przyp. red.), na podstawie których jest prowadzona egzekucja z wynagrodzenia za pracę, bliżej nie określają pojęcia »wynagrodzenia za pracę«. Podstawowym kryterium decydującym o zaliczeniu określonego świadczenia do świadczeń objętych zajęciem na podstawie art. 881 K.p.c. jest jego powiązanie ze stosunkiem pracy. Coraz powszechniej stosowane są w praktyce kadrowej wszelkiego rodzaju benefity w postaci niepieniężnej, np. karty lunchowe, karnety umożliwiające korzystanie z obiektów sportowych lub imprez kulturalnych oraz pakiety medyczne. Oczywiste jest, że otrzymywane przez pracownika/dłużnika benefity mogą podlegać zajęciu, jednakże wątpliwe jest, czy są to składniki wynagrodzenia za pracę, skoro wynagrodzenie za pracę, co do zasady, ma postać świadczenia pieniężnego. Wydaje się, że uzyskiwane przez pracownika w ten sposób świadczenia w naturze (talony, karty wstępu, bilety itp.) należałoby traktować jako wierzytelności lub ewentualnie prawa majątkowe związane ze stosunkiem pracy i jeżeli są zbywalne (np. bilety na okaziciela), mogą podlegać zajęciu i zbyciu w ramach egzekucji (…). Benefity imienne, które są ściśle związane z osobą dłużnika (np. imienna karta wstępu na siłownię), nie będzie mogła być zbyta – przeniesiona na inną osobę”. Odpowiedź Krajowej Rady Komorniczej z dnia 20 października 2021 r. na pytanie naszego Wydawnictwa
Pismo GIP z dnia 19 listopada 2012 r., znak GNP-364/306-072-43-1/12 |
Potrącenia z dwóch wypłat w miesiącu
Zdarza się, że pracownik w danym miesiącu otrzymuje dwie wypłaty, np. wynagrodzenie zasadnicze 10. dnia danego miesiąca (za miesiąc poprzedni) oraz odprawę emerytalną na koniec miesiąca. Przepisy Kodeksu pracy nie regulują zasad dokonywania potrąceń w takim przypadku.
W poruszonej sprawie wypowiedzieli się Główny Inspektorat Pracy w piśmie z dnia 19 listopada 2012 r., znak: GNP-364/306-072-43-1/12 (patrz ramka) oraz Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w piśmie udostępnionym naszemu Wydawnictwu w dniu 16 maja 2013 r. Zarówno GIP, jak i resort pracy uważają, że świadczenia w zakresie tego samego miesiąca kalendarzowego należy sumować i od tej wielkości dokonać potrącenia, stosując jedną kwotę wolną od potrąceń (przykład 2). Przy czym, jeżeli wypłata ma miejsce w dwóch terminach, to o ile jest to możliwe, potrącenia dokonuje się przy pierwszej z nich. Natomiast w drugim terminie płatności należy dokonać ostatecznego rozliczenia potrąceń.
|
Przykład 1 Wynagrodzenie za pracę pracownika pełnoetatowego zostało zajęte na poczet należności niealimentacyjnych na kwotę 5.200 zł. Pracownik jest zatrudniony na pełny etat i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 6.200 zł, stały dodatek stażowy w wysokości 620 zł oraz w niektórych miesiącach nagrody pieniężne. Obowiązują go podstawowe koszty uzyskania przychodu. Upoważnił pracodawcę do stosowania kwoty zmniejszającej zaliczkę na podatek i nie jest uczestnikiem PPK. Zakładamy, że w kwietniu 2026 r. pracownik pracował od 1 do 10 kwietnia br., a od 13 do 30 kwietnia br. jest chory. Za ten miesiąc otrzyma wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.728,06 zł oraz wynagrodzenie chorobowe w kwocie 3.273,48 zł. Pracownika obowiązuje kwota wolna od potrąceń w wysokości 3.605,85 zł. Ustalenie dopuszczalnej wielkości potrącenia:
Maksymalne dopuszczalne potrącenie w kwocie 2.388,02 zł spowodowałoby naruszenie kwoty wolnej od potrąceń. Ze względu na obowiązek jej zachowania pracodawca może potrącić z wynagrodzenia za pracę i chorobowego kwotę 1.170,19 zł.
Z pracownikiem zatrudnionym na pełny etat z dniem 30 kwietnia 2026 r. zostanie rozwiązana umowa o pracę. W ostatnim dniu kwietnia br. otrzyma wynagrodzenie za pracę oraz ekwiwalent za niewykorzystany urlop. Jego wynagrodzenie jest zajęte przez komornika na poczet należności niealimentacyjnych na kwotę kilku tysięcy złotych. Pracodawca na koniec miesiąca dokona potrącenia na poczet należności niealimentacyjnych od sumy wynagrodzenia za pracę oraz ekwiwalentu za urlop, przy zastosowaniu jednej kwoty wolnej od potrąceń. |
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 26.06.1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.)
Gazeta Podatkowa nr 28 (2320) z dnia 2026-04-07
Profilaktyczna ochrona zdrowia pracowników. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl
