Podatnicy decydujący się na wybór estońskiego CIT w trakcie roku podatkowego muszą zamknąć księgi i sporządzić sprawozdanie finansowe. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej oraz podległe ministrowi finansów organy kontrolne przyjmują obecnie skrajnie restrykcyjną wykładnię, zgodnie z którą uchybienie 3-miesięcznemu terminowi na podpisanie tego sprawozdania skutkuje bezskutecznością wyboru opodatkowania ryczałtem. Grupa posłów zainterweniowała w tej sprawie, prosząc o wyjaśnienia. Resort odpowiedział.
Do ministra finansów i gospodarki trafiła interpelacja grupy posłów (podpisali się od nią Ewa Leniart, Józefa Szczurek-Żelazko, Krzysztof Sobolewski, Jan Warzecha, Tadeusz Chrzan, Andrzej Gawron, Agnieszka Anna Soin i Rafał Weber) dotycząca zasad interpretacji przepisów dotyczących estońskiego CIT. Posłowie zwracają uwagę, że zwracają się do nich podatnicy, którzy alarmują w sprawie praktyki organów skarbowych dotyczących interpretacji art. 28j ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych w związku z przepisami ustawy o rachunkowości.
Posłowie: rażąco niewspółmierna kara
Chodzi o to, że podatnicy decydujący się na wybór estońskiego CIT w trakcie roku podatkowego są zobowiązani do zamknięcia ksiąg i sporządzenia sprawozdania finansowego „zgodnie z przepisami o rachunkowości”. Obecnie dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej oraz podległe ministrowi organy kontrolne przyjmują skrajnie restrykcyjną wykładnię, zgodnie z którą uchybienie 3-miesięcznemu terminowi na podpisanie tego sprawozdania (wynikającemu z art. 52 ust. 1 ustawy o rachunkowości) skutkuje bezskutecznością wyboru opodatkowania ryczałtem.
Według posłów ta praktyka wydaje się wadliwa. Ich zdaniem sprawozdanie, o którym mowa, służy jedynie wyodrębnieniu zysków przed wejściem w ryczałt. Jeśli dane w księgach są poprawne, data złożenia podpisu elektronicznego nie ma żadnego wpływu na szczelność systemu podatkowego ani na wysokość zobowiązania.
Posłowie podkreślają, że również utrata prawa do korzystnej formy opodatkowania na kilka lat wstecz z powodu błędu o charakterze technicznym (często wynikającym z awarii systemów informatycznych lub opóźnień w obiegu dokumentów w strukturach międzynarodowych) jest karą rażąco niewspółmierną, co narusza art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zaznaczają, że ryczałt miał upraszczać rozliczenia i promować inwestycje, natomiast obecnie stał się źródłem paraliżującej niepewności prawnej, zmuszając firmy do tworzenia wielomilionowych rezerw na spory z fiskusem zamiast przeznaczania tych środków na rozwój.
Nowe przepisy szansą na rozwiązanie problemu
Ministerstwo Finansów zaproponowało przepisy abolicyjne (art. 38zb), które miały unieważnić błędy formalne podatników w zakresie sprawozdań finansowych. Fakt przygotowania takiej regulacji jest dowodem na to, że resort dostrzega wadliwość obecnej praktyki organów. Niestety – podkreślają posłowie – projekt ten nie wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2026 r., a podatnicy pozostają w stanie niepewności, narażeni na kontrole, które wykorzystują techniczne dane z plików JPK_CIT do eliminowania ich z systemu estońskiego.
Dlatego posłowie pytają, czy minister uważa za zgodne z zasadą proporcjonalności i zaufania do państwa (art. 2 Konstytucji RP) odbieranie podatnikom prawa do estońskiego CIT z powodu daty podpisu pod sprawozdaniem finansowym, w sytuacji gdy samo sprawozdanie rzetelnie odzwierciedla stan majątkowy spółki. Chcieliby również wiedzieć, dlaczego Ministerstwo Finansów nie wydało dotychczas interpretacji ogólnej, która jednoznacznie wskazałaby, że termin na podpisanie sprawozdania z art. 28j ust. 5 u.p.d.o.p. nie jest terminem zawitym dla celów podatkowych. Czekają także na odpowiedź na pytanie, kiedy ministerstwo planuje sfinalizować prace legislacyjne nad przepisami abolicyjnymi zawartymi pierwotnie w projekcie UD116 i czy rozważa wydzielenie tych przepisów do odrębnej, pilnej ścieżki legislacyjnej.
Co odpowiedziało ministerstwo?
Na interpretację poselską odpowiedział Jarosław Neneman, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów. Przypomniał on, że obowiązujące przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych uzależniają skuteczność wyboru opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek od spełnienia warunków określonych w art. 28j tej ustawy, w tym – w przypadkach wskazanych w art. 28j ust. 5 – m.in. od sporządzenia sprawozdania finansowego zgodnie z przepisami o rachunkowości.
Jarosław Neneman zaznaczył, że na gruncie ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości elementem konstytutywnym sporządzenia sprawozdania finansowego jest jego podpisanie przez kierownika jednostki oraz osobę, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych, w terminach wynikających z tej ustawy. Sprawozdanie finansowe niepodpisane albo podpisane po upływie ustawowego terminu nie może zostać uznane za sporządzone zgodnie z przepisami o rachunkowości, niezależnie od rzetelności danych w nim zawartych. W konsekwencji, niespełnienie tego warunku skutkuje brakiem spełnienia przesłanek skutecznego wyboru opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek.
Jak podkreślił Jarosław Neneman, organy podatkowe nie są uprawnione do pomijania warunków formalnych wynikających wprost z przepisów ustawowych ani do ich modyfikowania w drodze wykładni. Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, o której mowa w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, nie może być rozumiana jako podstawa do odstępowania od stosowania jednoznacznych wymogów ustawowych.
Szczególne rozwiązania o charakterze abolicyjnym
Jednocześnie Ministerstwo Finansów dostrzega, że w części przypadków naruszenie omawianego warunku formalnego – polegające wyłącznie na braku podpisu lub jego złożeniu po terminie – mogło prowadzić do skutków istotnie dolegliwych. Z tego względu w projekcie ustawy objętym wykazem prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem UD 116 zaproponowano szczególne, jednorazowe rozwiązania o charakterze abolicyjnym. Projektowane regulacje mają charakter wyjątkowej interwencji ustawodawczej i nie podważają prawidłowości dotychczasowej wykładni obowiązujących przepisów.
Odnosząc się do kwestii wydania interpretacji ogólnej, Jarosław Neneman wskazał, że zgodnie z art. 14a § 1 Ordynacji podatkowej instrument ten służy zapewnieniu jednolitego stosowania przepisów prawa podatkowego w przypadku występowania rozbieżności interpretacyjnych. W odniesieniu do art. 28j ust. 5 ustawy o CIT takie rozbieżności nie występują. Wydanie interpretacji ogólnej prowadzącej do modyfikacji jednoznacznych warunków ustawowych nie byłoby dopuszczalne, gdyż zmiana ta wymaga interwencji ustawodawczej.
Co do terminu wejścia w życie przepisów abolicyjnych przewidzianych w projekcie UD 116 – został on określony w przepisach końcowych tego projektu. Prace legislacyjne są prowadzone zgodnie z przyjętą procedurą, a Ministerstwo Finansów nie rozważa obecnie wydzielenia tych przepisów do odrębnej ścieżki legislacyjnej.
Jarosław Neneman zaznacza, że na gruncie obowiązujących przepisów ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz Ordynacji podatkowej Szef Krajowej Administracji Skarbowej nie posiada kompetencji do ingerowania, w trybie nadzoru, w sposób załatwienia indywidualnych spraw podatkowych prowadzonych przez inne organy podatkowe. W związku z tym nie były wydawane wytyczne dotyczące wstrzymywania wydawania rozstrzygnięć w sprawach, które potencjalnie mogłyby zostać objęte projektowanymi rozwiązaniami abolicyjnymi. Organy Krajowej Administracji Skarbowej zostały natomiast poinformowane o procedowanym projekcie ustawy, z zastrzeżeniem, że nie jest możliwe określenie jego ostatecznego kształtu.
Źródło: Sejm RP