Darmowy program do rozliczania PIT

wersja na Windows

Przycisk pobierania programu e-pity

lub uruchom online

Darmowy program do rozliczania PIT
Pobierz e-pity 2021
Darmowy program do rozliczania PIT
Przycisk pobierania programu e-pity
Pobierz e-pity 2021

Odpoczynek pracownika: dobowy i tygodniowy. Ile powinien wynosić?

Ewelina Czechowicz

Zgodnie z art. 129 Kodeksu pracy - poza paroma wyjątkami - czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. Ile powinien wynosić wypoczynek pracownika? Jaki jest dobowy i tygodniowy wymiar wypoczynku pracowników? Jakie grożą kary za brak przestrzegania przepisów prawa pracy w tym zakresie? - wyjaśniamy

Ustawodawca nakłada na pracodawcę obowiązek organizacji czasu pracy w taki sposób, aby zapewnić pracownikom odpoczynek dobowy oraz tygodniowy.

Wymiar dobowego i tygodniowego wypoczynku pracownika

W art. 132 kodeksu pracy ustawodawca wskazał regulacje dotyczące nieprzerwanego dobowego odpoczynku pracownika.

Nieprzerwany dobowy odpoczynek pracownika

§ 1.
Pracownikowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, z zastrzeżeniem § 3 oraz art. 136 czas pracy przy dozorze urządzeń lub pozostawaniu w pogotowiu do pracy § 2 i art. 137 czas pracy przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób oraz pracowników straży pożarnych i służb ratowniczych.
 
§ 2.
Przepis § 1 nie dotyczy:
1)
pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy;
 
2)
przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii.
 
 
§ 3.
W przypadkach określonych w § 2 pracownikowi przysługuje, w okresie rozliczeniowym, równoważny okres odpoczynku.

Odpoczynek dobowy obejmuje 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. W myśl art. 132 § 2 kodeksu pracy zasada ta nie ma zastosowania do pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii.

Nieprzerwany dobowy i tygodniowy odpoczynek pracownika, ile powinien wynosić?

Źródło:shutterstock

Jak wskazuje Państwowa Inspekcja Pracy:

"Należy jednak pamiętać, że oprócz obowiązku zachowania w każdej dobie 11-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku, pracodawca zobowiązany jest sporządzać harmonogram czasu pracy w taki sposób, aby pojedyncze zmiany robocze przypadały zawsze w jednej dobie „pracowniczej”. Czymś zupełnie odrębnym jest instytucja dobowego odpoczynku i „doby pracowniczej”. Pojęcie takiej doby budziło w przeszłości liczne kontrowersje interpretacyjne. Obecnie, po zmianie brzmienia art. 128 Kodeksu pracy, zgodnie z jego § 3 pkt 1 przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Tak rozumiana doba „pracownicza” kończy się z upływem 24 godzin liczonych od jej rozpoczęcia, zgodnie z obowiązującym pracownika rozkładem czasu pracy. Godziny wyznaczające dobę rozliczeniową mogą przypadać zatem na godziny różnych dni kalendarzowych. Czas pracy, który mija granicę astronomiczną (24.00) i wchodzi w następną dobę astronomiczną, zalicza się do doby rozliczeniowej, w której pracownik rozpoczął pracę na swojej zmianie".

Z kolei zgodnie z treścią art. 133 § 1 Kodeksu pracy, pracownikowi w każdym tygodniu przysługuje prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.

§ 1. Pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.
 
§ 2. W przypadkach określonych w art. 132 nieprzerwany dobowy odpoczynek pracownika § 2 oraz w przypadku zmiany pory wykonywania pracy przez pracownika w związku z jego przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy, tygodniowy nieprzerwany odpoczynek może obejmować mniejszą liczbę godzin, nie może być jednak krótszy niż 24 godziny.
 
§ 3. Odpoczynek, o którym mowa w § 1 i 2, powinien przypadać w niedzielę. Niedziela obejmuje 24 kolejne godziny, poczynając od godziny 600 w tym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina.
 
§ 4.W przypadkach dozwolonej pracy w niedzielę odpoczynek, o którym mowa w § 1 i 2, może przypadać w innym dniu niż niedziela.

Skrócenie tygodniowego nieprzerwanego odpoczynku od pracy

Tygodniowy nieprzerwany odpoczynek może obejmować mniejszą liczbę godzin, ale nie może być krótszy niż 24 godziny. Możliwość skrócenia odpoczynku tygodniowego powstaje w przypadkach, w których dopuszczalne jest skrócenie odpoczynku dobowego oraz w razie zmiany pory wykonywania pracy przez pracownika w związku z jego przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy (art. 133 § 2 kodeksu pracy). Co do zasady, odpoczynek tygodniowy powinien obejmować niedzielę (art. 133 § 3 kodeksu pracy). Jednakże w przypadku dozwolonej pracy w niedzielę odpoczynek tygodniowy może następować w innym dniu niż niedziela (art. 133 § 4 kodeksu pracy). Dzień ten powinien przypadać w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po pracującej niedzieli (art.15111 § 1 pkt 1 kodeksu pracy). Nieudzielenie odpoczynku dobowego i tygodniowego jest naruszeniem przepisów o czasie pracy i może skutkować nałożeniem na pracodawcę kary grzywny w wysokości od 1 tys. zł do 30 tys. zł.

Czas pracy w 2021 r. 

Tydzień pracy, zgodnie z obowiązującymi przepisami nie musi pokrywać się z tygodniem kalendarzowym. Jest on bowiem ściśle związany z początkiem okresu rozliczeniowego. Na podstawie art. 128 § 3 pkt 2 kodeksu pracy przez tydzień należy rozumieć 7 kolejnych dni kalendarzowych, poczynając od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego.

Rozkład czasu pracy w 2021 r. prezentuje poniższa tabela:

Miesiąc 2021 roku

Liczba godzin pracy w miesiącu

Liczba dni pracy w miesiącu

Liczba dni wolnych od pracy w miesiącu

Styczeń

152

19

12

Luty 

160

20

8

Marzec 

184

23

8

Kwiecień 

168

21

9

Maj 

152

19*

12*

Czerwiec 

168

21

9

Lipiec 

176

22

9

Sierpień

176

22

9

Wrzesień 

176

22

8

Październik 

168

21

10

Listopad 

160

20

10

Grudzień 

176

22*

9*

Suma

2016

252

113

* uwzględniono 1 wolny dzień za święto przypadające w sobotę

Źródło: PIT.pl

Trzeba jednak pamiętać, że nie zawsze dzień pracy wynosi 8 godzin. Osoby zarządzające zakładem pracy (kierownicy, szefowie) mają nielimitowany czas pracy. Natomiast czas pracy osoby ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności to maksymalnie 7 godzin na dobę oraz 35 tygodniowo. 

Uwzględniając powyższe normy, pracodawca może również wprowadzić w firmie inną formę czasu pracy. Może to być równoważny, zadaniowy lub też weekendowy czas pracy.

Równoważny czas pracy

System równoważnego czasu pracy daj pracodawcy możliwość wydłużenia oraz skrócenie czasu pracy w danym dniu lub tygodniu. Maksymalny dobowy wymiar czasu pracy w tym systemie wynosi 12 godzin, a w przypadku niektórych prac (np. w służbach ratowniczych) — nawet 16 lub 24 godziny. W równoważnym systemie pracy należy dbać o to, aby nie przekroczyć dopuszczalnego wymiaru czasu pracy w danym okresie rozliczeniowym. Dodatkowo obowiązkiem pracodawcy w tym systemie jest zapewnienie pracownikowi  odpowiadających co najmniej liczbie niedziel, świąt i innych dni wolnych od pracy w każdym przeciętnie pięciodniowym dniu pracy. W sytuacji kiedy w równoważnym systemie  pracy pracownik wyrobi nadgodziny, w zamian przysługuje mu czas wolny lub takie samo wynagrodzenie jak w przypadku podstawowego czasu pracy.

Zadaniowy czas pracy

Pracodawca ma również w przypadku kiedy jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją, do zastosowania zadaniowego czasu pracy. W tym przypadku pracownik sam decyduje o rozkładzie swojego czasu pracy, a pracodawca kontroluje wykonanie powierzonych zadań. W tym systemie to przełożony ustala ilość zadań i liczbę godzin pracy niezbędną na ich wykonanie. W tym celu musi uwzględnić ogólne normy o wymiarze czasu pracy. Warto jednak pamiętać, że jeśli dojdzie do sporu z pracownikiem na tym tle, to właśnie pracodawca będzie musiał dowieść, iż wykonanie zadań we wskazanym czasie pracy było możliwe.

Weekendowy czas pracy

Z kolei weekendowy czas pracy zakłada, że praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta. Dobowy wymiar czasu pracy w tym systemie może zostać przedłużony do 12 godzin, a pracodawca nie musi „oddawać” pracownikowi dnia wolnego w zamian za pracę w niedzielę lub święto. 

Warto jednak pamiętać, że powyższe regulacje dotyczą wyłącznie pracowników zatrudnionych na podstawie umowę o pracę. Osoby samozatrudnione, a także pracujące na podstawie umowy zlecenie lub umowy o dzieło, swój czas pracy muszą ustalać indywidualnie. Są to bowiem umowy cywilno-prawne — regulowane przez Kodeks cywilny, a nie przez Kodeks pracy.

Kodeks pracyFormy zatrudnieniaWymiar czasu pracy