Przedsiębiorcy emeryci, którzy prowadzą niewielką jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) i chcieliby ją zakończyć, aby następnie kontynuować aktywność w formie działalności nierejestrowanej, napotykają duży problem. Obowiązujący 60-miesięczny okres karencji w praktyce uniemożliwia płynne przejście między tymi formami aktywności. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie rozwiązań, które ułatwią osobom w wieku emerytalnym kontynuację działalności w formie nierejestrowanej?
Poseł Paweł Papke złożył interpelację dotyczącą praktycznych i prawnych ograniczeń związanych z przejściem przez przedsiębiorców emerytów z jednoosobowej działalności gospodarczej na działalność nierejestrowaną.
Jak przypomina poseł, zgodnie z obowiązującymi przepisami działalność nierejestrowana stanowi uproszczoną formę aktywności zarobkowej dla osób fizycznych, które spełniają określone warunki, w tym m.in. nie wykonywały działalności gospodarczej w okresie ostatnich 60 miesięcy. Jednocześnie limit przychodów w tej formie działalności jest ustawowo ograniczony (obecnie do poziomu odpowiadającego 75% minimalnego wynagrodzenia miesięcznie).
Problemem 60-dniowa karencja
W praktyce pojawia się jednak istotny problem dotyczący przedsiębiorców emerytów, którzy prowadzą niewielką jednoosobową działalność gospodarczą i chcieliby ją zakończyć, aby następnie kontynuować aktywność w formie działalności nierejestrowanej. Motywacją takich osób jest przede wszystkim chęć ograniczenia obciążeń składkowych oraz dostosowanie skali działalności do ich możliwości zdrowotnych i życiowych, przy jednoczesnym zachowaniu niewielkiego, dodatkowego dochodu (np. do około 3 tys. zł miesięcznie).
Obowiązujący 60-miesięczny okres karencji w praktyce uniemożliwia płynne przejście między tymi formami aktywności, co powoduje, że wielu seniorów staje przed wyborem: albo kontynuować działalność gospodarczą z relatywnie wysokimi kosztami stałymi (składki ZUS) albo całkowicie zrezygnować z jakiejkolwiek aktywności zarobkowej.
W związku z tym poseł zadaje pytanie, czy ministerstwo analizowało problem ograniczonej dostępności działalności nierejestrowanej dla osób, które wcześniej prowadziły działalność gospodarczą, w szczególności w kontekście osób pobierających świadczenia emerytalne. Chciałby też wiedzieć, jakie było uzasadnienie wprowadzenia 60-miesięcznego okresu karencji i czy rozważane są jego modyfikacje dla określonych grup społecznych, np. czy ministerstwo planuje wprowadzenie szczególnych rozwiązań umożliwiających osobom w wieku emerytalnym bardziej elastyczne przechodzenie z działalności gospodarczej na działalność nierejestrowaną?
Jaka jest odpowiedź ministerstwa?
Na pytania posła Pawła Papke odpowiedział Michał Jaros, sekretarz stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii (MRiT). Wskazał on, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (zwanej dalej: Pp) nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale 225% kwoty minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej. Limit kwartalnych przychodów dla działalności nieewidencjonowanej (inaczej nazywanej: działalności nierejestrowanej) w 2026 r. wynosi 10 813,50 zł.
Michał Jaros podkreślił, że działalność nieewidencjonowana stanowi szczególną formę aktywności zarobkowej, która co do zasady spełnia przesłanki właściwe dla działalności gospodarczej, tj. jest prowadzona w sposób zorganizowany, ciągły, we własnym imieniu oraz ma charakter zarobkowy. Jednakże, ze względu na niski poziom osiąganych przychodów, ustawodawca nie kwalifikuje jej jako działalności gospodarczej.
Szereg uproszczeń
W konsekwencji osoby prowadzące działalność nieewidencjonowaną mogą korzystać z szeregu uproszczeń, które co do zasady nie mają zastosowania w przypadku klasycznej działalności gospodarczej. Do najistotniejszych z nich należą:
- brak obowiązku rejestracji działalności w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej;
- brak obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności;
- brak obowiązku prowadzenia pełnej księgowości;
- brak obowiązku odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy w trakcie roku podatkowego, przy czym rozliczenie podatku następuje dopiero w zeznaniu rocznym.
Warunek przerwy między działalnościami
Sekretarz stanu w MRiT zwraca uwagę, że podejmowanie działalności nieewidencjonowanej jest dostępne dla każdej osoby fizycznej, niezależnie od pobierania lub niepobierania świadczeń emerytalnych. Jednym z nielicznych warunków, które należy spełnić chcąc rozpocząć działalność nieewidencjonowaną, to okres przerwy od zakończenia wykonywania działalności gospodarczej, wynoszący 60 miesięcy.
Okres ten ma istotne znaczenie z punktu widzenia pewności i stabilności obrotu gospodarczego. Jego wprowadzenie służyło ograniczeniu sytuacji, w których dana osoba fizyczna mogłaby w sposób dowolny i cykliczny zmieniać status swojej aktywności – pomiędzy działalnością gospodarczą a działalnością nieewidencjonowaną – w zależności od aktualnych korzyści, jakie wiążą się z każdą z tych form.
Niepewność po stronie kontrahentów
Brak takiego ograniczenia prowadziłby do powstania stanu niepewności po stronie kontrahentów lub konsumentów, którzy nie mieliby jasności co do statusu prawnego podmiotu, z którym zawierają umowę. W praktyce mogłoby to rodzić trudności w ustaleniu zakresu odpowiedzialności, obowiązków podatkowych czy podleganiu ubezpieczeniom społecznym, a także wpływać na ocenę wiarygodności takiego podmiotu. Stałość i przewidywalność tych obowiązków są bowiem ważne zarówno dla organów władzy publicznej, jak i dla uczestników obrotu gospodarczego.
Michał Jaros zwraca uwagę, że podobne rozwiązania, tj. przewidujące co najmniej 60-miesięczną przerwę w prowadzeniu działalności gospodarczej, jako warunek niezbędny do skorzystania z preferencyjnych rozwiązań, przewidują także niektóre inne funkcjonujące w polskim systemie prawnym instytucje, takie jak: tzw. ulga na start (art. 18 Pp), preferencyjne składki na ubezpieczenia społeczne czy tzw. Mały ZUS Plus (art. 18a i art. 18c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).
Powyższe jego zdaniem uzasadnia obowiązywanie 60-miesięcznego okres od czasu zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej do czasu podjęcia działalności nieewidencjonowanej.
Dodał, że ministerstwo nie prowadzi obecnie prac legislacyjnych zmierzających do stworzenia szczególnych rozwiązań umożliwiających osobom w wieku emerytalnym bardziej elastyczne przechodzenie z działalności gospodarczej na działalność nierejestrowaną.
MRiT: zasady prowadzenia działalności są korzystne
Zdaniem Michała Jarosa obecnie obowiązujące przepisy określają korzystne zasady prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby mające ustalone prawo do emerytury. Przykładowo nie mają one obowiązku opłacania, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, składek na ubezpieczenia społeczne. Składki takie mogą opłacać dobrowolnie. Jest to rozwiązanie promujące prowadzenie działalności gospodarczej wśród takich osób.
Sekretarz stanu w MRiT dodał, że obecnie nie są prowadzone prace legislacyjne w zakresie podniesienia limitu przychodów w działalności nieewidencjonowanej lub jego zróżnicowanie w zależności od sytuacji życiowej.
Źródło: Sejm RP