Uprawnienie wierzyciela do korekty VAT w przypadku ulgi na złe długi

W obrocie gospodarczym częstym problemem w transakcjach między kontrahentami będącymi jednocześnie czynnymi podatnikami VAT jest terminowe regulowanie należności za faktury. Pewnym rozwiązaniem na zatory płatnicze może okazać się ulga na złe długi, w ramach której po spełnieniu warunków ustawowych wierzyciel ma prawo do korekty podstawy opodatkowania i podatku należnego.

Prawo wierzyciela do korekty

Jak stanowi art. 89a ustawy o VAT, podatnik może skorygować podstawę opodatkowania oraz VAT należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona. Korekta dotyczy również podstawy opodatkowania i kwoty podatku przypadającej na część kwoty wierzytelności, której nieściągalność została uprawdopodobniona.

Na potrzeby ulgi na złe długi nieściągalność wierzytelności uważa się za uprawdopodobnioną, gdy wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie w ciągu 90 dni od dnia upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze.

Podatnik (wierzyciel) ma prawo skorzystać z ulgi na złe długi, jeśli spełnione są warunki określone w art. 89a ust. 2 ustawy o VAT (patrz ramka), tj.:

• na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji podatkowej, w której dokonuje się korekty w ramach ww. ulgi, wierzyciel jest podatnikiem zarejestrowanym jako podatnik VAT czynny,
• od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 3 lata, licząc od końca roku, w którym została wystawiona.

Należy nadmienić, że w przypadku dostawy towaru lub świadczenia usług dokonanych na rzecz podmiotu innego niż podatnik VAT czynny, czyli na rzecz konsumenta lub podatnika zwolnionego z VAT, omawiana korekta może zostać dokonana, jeżeli:

1) wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego lub

2) wierzytelność została wpisana do rejestru długów prowadzonego na poziomie krajowym, lub

3) wobec dłużnika ogłoszono upadłość konsumencką na podstawie odrębnych przepisów.

Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 24 kwietnia 2026 r., nr 0113-KDIPT1-1.4012.167.2026.2.ŻR, wyjaśnił, że art. 89a ustawy o VAT dopuszcza możliwość dokonania przez podatnika korekty podstawy opodatkowania i podatku należnego, który powstał w związku z dostawą towarów lub świadczeniem usług na terytorium kraju, w sytuacji gdy nabywca towaru bądź usługi nie dokonał zapłaty na rzecz dostawcy. Trzeba jednak podkreślić, że tylko łączne spełnienie wszystkich warunków wymienionych w art. 89a ust. 1a i ust. 2 ustawy o VAT daje prawo do skorygowania podatku należnego.

W interpretacji indywidualnej z dnia 23 lutego 2026 r., nr 0111-KDIB3-1.4012.922.2025.3.ICZ, Dyrektor KIS zwrócił uwagę, że w art. 89a ust. 1a ustawy o VAT ustawodawca wskazał na konieczność uregulowania należności wynikającej z faktury, a nie wyłącznie kwoty podatku. Zatem gdy uregulowana zostanie wyłącznie część kwoty należnej, podatnikowi przysługuje prawo do skorzystania z ulgi na złe długi w odniesieniu do pozostałej części należności, która nie zostanie uregulowana.

Likwidacja działalności a ulga na ze długi

W praktyce zdarza się, że podatnicy VAT dokonują sprzedaży towarów bądź usług udokumentowanych fakturami, po czym likwidują działalność. W swojej dokumentacji posiadają nieopłacone faktury. Ich wątpliwości budzi możliwość skorzystania z ulgi na złe długi w odniesieniu do wierzytelności powstałych w czasie, gdy prowadzili działalność gospodarczą i byli czynnymi podatnikami VAT. Z takim problemem spotkał się podatnik, który zwrócił się o wydanie interpretacji indywidualnej. Uważał on, że ma prawo do skorzystania z ulgi na złe długi, o której mowa w art. 89a ust. 1 ustawy o VAT, mimo że na dzień złożenia korekty deklaracji nie jest zarejestrowanym czynnym podatnikiem VAT. Uzasadniał to tym, że wierzytelności, których dotyczy korekta, powstały w okresie, gdy prowadził on działalność gospodarczą i był czynnym podatnikiem VAT.

Dla Prenumeratorów GOFIN
	Kalkulator ulgi na złe długi dostępny w serwisie kalkulatory.gofin.pl

Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 7 stycznia 2026 r., nr 0114-KDIP4-2.4012.836.2025.1.AS, stwierdził, że warunek, iż wierzyciel jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny, musi być spełniony zarówno na dzień poprzedzający dzień złożenia rozliczenia za okres, w którym nieściągalność wierzytelności została uprawdopodobniona, w którym podatnik dokonuje korekty podstawy opodatkowania i podatku należnego, jak również na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji korygującej.

Zdaniem Dyrektora KIS nie jest wystarczającym fakt prowadzenia działalności gospodarczej i posiadanie statusu czynnego podatnika VAT na dzień powstania wierzytelności, jak uważał podatnik, którego sprawą zajmował się organ.

Termin korekty VAT

Korekta VAT w ramach ulgi na złe długi może nastąpić w rozliczeniu za okres, w którym nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną, tj. za okres, w którym upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze. Przy czym korekty takiej można dokonać, pod warunkiem że do dnia złożenia deklaracji za ten okres rozliczeniowy należność nie została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie (przykład 1).

Inaczej mówiąc, wierzyciel musi dokonać korekty w ramach ulgi na złe długi w konkretnej deklaracji, tj. w deklaracji za okres, w którym upłynął 90. dzień od dnia upływu terminu płatności wierzytelności określonego w umowie lub na fakturze. Przy czym, składając tę deklarację, musi spełnić wszystkie warunki uprawniające go do takiej korekty.

Jeżeli wierzyciel nie skorzysta z przysługującego mu prawa do dokonania korekty w ww. terminie, może dokonać stosownej korekty w terminie późniejszym, jednak musi „wrócić” do deklaracji za okres, w którym upłynął 90. dzień od umownego terminu płatności. Z tym że składając korektę tej deklaracji, musi spełnić wszystkie warunki uprawniające go do dokonania takiej korekty.

Taką praktykę akceptują organy podatkowe, w tym Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 13 lutego 2026 r., nr 0114-KDIP4-2.4012.929.2025.1.WH.

Wierzyciel jest zobowiązany poinformować o korekcie VAT – dokonanej w ramach ulgi na złe długi – właściwego dla niego naczelnika urzędu skarbowego w deklaracji podatkowej, w której dokonuje tej korekty. Ponadto powinien pamiętać, że na potrzeby JPK_VAT z deklaracją, w przypadku korekty VAT wynikającej ze skorzystania z ulgi na złe długi, w ewidencji sprzedaży wypełnia się dla całego dokumentu pole „KorektaPodstawyOpodt” poprzez zaznaczenie „1”, wykazuje się datę upływu terminu płatności w polu „TerminPlatnosci” (lub datę uregulowania/zbycia należności w polu „DataZaplaty” – w przypadku tzw. korekty „powrotnej”) oraz wprowadza się dane z faktury i kwoty ujemne (lub dodatnie w przypadku tzw. korekty „powrotnej”) w odpowiednich dla stawek pozycjach.

Korekta powrotna

W przypadku gdy po złożeniu deklaracji podatkowej, w której dokonano korekty (skorzystano z ulgi na złe długi), należność została uregulowana lub zbyta w jakiejkolwiek formie, wierzyciel obowiązany jest do zwiększenia podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność została uregulowana lub zbyta. W przypadku częściowego uregulowania należności podstawę opodatkowania oraz kwotę podatku należnego zwiększa się w odniesieniu do tej części (przykład 2).

Cesja wierzytelności

Podatnik po skorzystaniu z ulgi na złe długi może podjąć decyzję o sprzedaży wierzytelności ze względu na trudności w jej wyegzekwowaniu. Wówczas trzeba pamiętać, że zbycie wierzytelności powoduje obowiązek dokonania korekty, o której mowa w art. 89a ust. 4 ustawy o VAT.

Zastosowanie powołanego przepisu w praktyce budzi pewne wątpliwości. Chodzi o to, czy w sytuacji zbycia wierzytelności po uprzednim skorzystaniu z ulgi na złe długi, gdy kwota uzyskana ze zbycia będzie niższa niż wartość nominalna wierzytelności, podstawa opodatkowania oraz kwota podatku należnego powinna zostać zwiększona w całości czy proporcjonalnie do kwoty uzyskanej ze zbycia wierzytelności.

Organy podatkowe, w tym Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 13 listopada 2025 r., nr 0113-KDIPT1-1.4012.922.2025.1.MSU, uważają, że bez znaczenia pozostaje fakt, czy wierzytelność zostanie zbyta po wartości nominalnej czy niższej. Co do zasady, umowa sprzedaży wierzytelności stanowi źródło odrębnego (nowego) stosunku zobowiązaniowego. W związku ze sprzedażą wierzytelności podatnik – jako dotychczasowy wierzyciel – wyzbywa się długu. W następstwie tej czynności podatnik-dłużnik, będzie zobowiązany zaspokoić nabywcę wierzytelności zamiast podatnika. Zatem podatnik nie będzie już posiadać wierzytelności, o której mowa w art. 89a ust. 1 ustawy o VAT, i przestanie mieć do nich zastosowanie instytucja ulgi na złe długi. W tej sytuacji, po zbyciu wierzytelności, powstanie obowiązek złożenia stosownej korekty polegającej na zwiększeniu kwoty podatku należnego w wysokości dokonanej wcześniej korekty VAT.

W interpretacji indywidualnej z dnia 4 marca 2026 r., nr 0112-KDIL3.4012.19.2026.1.AW, Dyrektor KIS stwierdził, że w przypadku sprzedaży pakietów wierzytelności, od których podatnik skorzystał z ulgi na złe długi w VAT, podstawa opodatkowania i kwota należnego podatku VAT nie powinny zostać zwiększone proporcjonalnie do ceny uzyskanej ze sprzedaży, tylko w wysokości wcześniej dokonanej korekty.

Odmienne zdanie przedstawił NSA w wyroku z dnia 9 września 2025 r., sygn. akt I FSK 1784/22, uznając, że w przypadku gdy po złożeniu deklaracji podatkowej, w której dokonano korekty w ramach ulgi na złe długi, należność została zbyta w jakiejkolwiek formie, wierzyciel obowiązany jest do zwiększenia podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność została zbyta – z uwzględnieniem proporcji, w jakiej otrzymana z tytułu sprzedaży kwota ma się do kwoty dokonanej korekty.

Trzeba zwrócić uwagę, że Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 29 stycznia 2026 r., nr 0111-KDIB3-1.4012.736.2020.15.ICZ (ponowne rozpatrzenie sprawy wniosku z dnia 15 września 2020 r.), powołując się m.in. na ww. wyrok NSA z dnia 9 września 2025 r., wyjaśnił, że po sprzedaży wierzytelności, w stosunku do których podatnicy dokonali uprzednio korekty VAT należnego, zwiększenia podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego należy dokonać w rozliczeniu za okres, w którym należność została zbyta – z uwzględnieniem proporcji, w jakiej otrzymana z tytułu sprzedaży kwota ma się do kwoty dokonanej korekty.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 11.03.2004 r. o VAT (Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.)

Gazeta Podatkowa nr 49 (2341) z dnia 2026-06-18

Korekta sposobem na błędy w deklaracjach podatkowych. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl