Czy chory w trakcie L4 może wyjść do sklepu, apteki, na spacer lub wyjechać za granicę? Czy i kiedy może wykonywać lekkie prace zarobkowe? Wszystkie te kwestie reguluje najnowszy projekt ustawy o ZUS autorstwa Ministerstwa Pracy, Rodziny i Polityki Społecznej. Nowe przepisy z całą pewnością zmienią podejście do zwolnień lekarskich i przeprowadzania kontroli ZUS. Regulują one bowiem m.in. kwestie pracy zarobkowej podczas L4, wykorzystywania zwolnienia lekarskiego do niewłaściwych celów, czy postępowania w przypadku niezastania chorego w domu podczas kontroli ZUS.
Na stronie Rządowego Centrum Legislacyjnego pojawił się nowy projekt zmian w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, autorstwa Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Projekt ma szeroki zakres zmian. Zawiera m.in. nowe przepisy dotyczące samego orzecznictwa dokonywanego przez lekarzy, ale również przepisy związane z dokonywaniem kontroli w domu chorego przez ZUS, jak i przesłanek wstrzymywania wypłaty zasiłku chorobowego.
Źródło: shutterstock / Tomasz Warszewski
Nowa definicja pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia lekarskiego
To, że chory na zwolnieniu lekarskim nie powinien podejmować pracy zarobkowej nie jest nowością. W myśl obowiązujących przepisów prawa ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Przepis ten dotyczy dwóch kwestii. Wykonywania pracy zarobkowej podczas L4 oraz wykorzystywania zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem np. wyjazd na wakacje.
Zdaniem ministerstwa pracy i polityki społecznej konieczne jest ,,doregulowanie” kwestii tego, czym faktycznie jest ,,wykonywanie pracy zarobkowej”, a czym ,,aktywność niezgodna z celem zwolnienia od pracy”. Będzie to niosło za sobą z całą pewnością dwie konsekwencje. Z jednej strony osoba chora będzie miała jasne przepisy mówiące wprost, co może robić na zwolnieniu lekarskim, a czego kategorycznie nie. Z drugiej jednak strony w przypadku kontroli ZUS i podważenia prawa do zasiłku, zniknie argument związany z nieprecyzyjnymi przepisami i co za tym idzie wątpliwościami związanymi z prawidłową interpretacją samego sformułowania ,,praca zarobkowa”, czy ,,aktywność niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego”.
» Ile dni wstecz lekarz wystawi zwolnienie lekarskie tzw. L4?
Praca zarobkowa podczas zwolnienia? Tak, ale nie zawsze …
Przygotowane przez MPiPS przepisy zawierają nowe brzmienie definicji „pracy zarobkowej”. W myśl zmian poprzez ,,pracę zarobkową” rozumieć należy każdą czynności mającej charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Jednocześnie wprowadzono zastrzeżenie, że pracą zarobkową nie będą czynności incydentalne, których wymagają „istotne okoliczności”.
Co to oznacza? W myśl nowych przepisów nie każda praca zarobkowa będzie zagrożona pozbawieniem prawa do zasiłku chorobowego. Jeśli będzie miała ona charakter incydentalny, związany z istotnymi okolicznościami – to prawo do zasiłku nadal będzie obowiązywało.
Jak tłumaczą projektodawcy ,, W przypadkach sporadycznych, incydentalnych i wymuszonych okolicznościami przejawów aktywności zawodowej przyjęto możliwość wyłączenia stosowania tego przepisu. Zatem podjęcie czynności, której zaniechanie mogłoby prowadzić m.in. do znacznych strat finansowych dla pracodawcy czy kontrahenta (np. podpisanie faktur, listów przewozowych, innych dokumentów) nie będzie prowadziło do odebrania świadczenia z ubezpieczenia społecznego”.
Sam projekt należy ocenić pozytywnie, to krok w dobrym kierunku. Do tej pory nie istniał jednolity model oceny ani tego, co należy uznać za pracę zarobkową, ani też co oznacza wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego przeznaczeniem. Czym innym jest przecież zapalenie płuc, w trakcie którego remontujemy dach przy ujemnych temperaturach, czym innym zwykłe przeziębienie i udanie się do biura w ostatni dzień zwolnienia lekarskiego, żeby załatwić niezbędne formalności. Dlatego z zadowoleniem przyjmuję zastrzeżenie przez ustawodawcę czynności incydentalnych jako tych, które są możliwe do wykonania nawet w trakcie trwania L4, o ile oczywiście można je uzasadnić tzw. istotnymi okolicznościami. Zwracam też uwagę na niezwykle ciekawe rozwiązanie umożliwiające lekarzowi dopuszczenie do określonej pracy osoby, która jest niezdolna do pracy w innej. Przykładowo – mechanik samochodowy, który złamał rękę, raczej nie jest zdolny do naprawy auta, ale już do szkolenia online w szkole policealnej jak najbardziej tak. – Justyna Halaś radca prawny
Wykorzystywanie L4 do celów niezgodnych z zaleceniami. Co z wyjściem do apteki czy sklepu?
Kolejna kwestia, którą ministerstwo postanowiło uregulować, to aktywność chorego niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego. Jest to ważna kwestia bowiem naruszenie przepisów również skutkuje pozbawieniem prawa do zasiłku chorobowego.
W myśl nowych przepisów aktywnością taką będą wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję. Co ważne. Ministerstwo zaproponowało wprowadzenie zastrzeżenia, że aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy nie będą zwykłe czynności dnia codziennego lub czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.
Ponieważ powyższe doprecyzowanie nadal wydaje się zbyt ogólne MPiPS opiera się na dotychczasowym orzecznictwie sądowym, z tego wprost wynika, że ,,orzeczona niezdolność do pracy z możliwością poruszania się stanowi przede wszystkim o możliwości wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, tj. m.in. dokonania zakupów żywności, zakupu leków, materiałów medycznych, udania na zabieg medyczny czy kontrolę lekarską”.
» Pobyt w szpitalu a L4. Kto wystawia zwolnienie lekarskie, co z wynagrodzeniem?
Nowe zasady kontroli L4. Co jeśli pracownika nie będzie w domu?
Obowiązujące przepisy prawa mówią wprost, że podczas wystawiania zwolnienia lekarskiego chory zobowiązany jest wskazać miejsce, pod którym będzie przebywał w trakcie zwolnienia. W przypadku konieczności zmiany miejsca pobytu osoba chora musi w terminie 3 dni poinformować o tym ZUS. Co w przypadku, gdy podczas kontroli pracownik ZUS nie zastanie chorego w domu?
Nowelizacja ustawy o ZUS ma uregulować tą budzącą od wielu lat wątpliwości kwestię. W myśl nowych przepisów w przypadku, gdy podczas kontroli osoby kontrolujące nie zastaną ubezpieczonego, będzie to stanowiło podstawę do utraty przez niego prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, chyba że udokumentuje, że nieobecność ta była uzasadniona względami zdrowotnymi lub koniecznością podjęcia ,,czynności incydentalnych”.
Jak tłumaczy ministerstwo ,,Chodzi tu o przypadki, gdy ubezpieczony w szczególności odbywał wizytę u lekarza, rehabilitację, udał się na badania, do apteki lub na spacer w ramach rekonwalescencji”.
Zwolnienie lekarskie a wyjazd poza granice Polski
Projekt zmian w ustawie o ZUS zaskakuje również nowymi przepisami regulującymi prawo chorego do wyjazdu poza granice Polski w okresie orzeczonej niezdolności do pracy. Jak tłumaczy ministerstwo ,, Z proponowanej regulacji art. 17 ust. 1c wprost wynika, że miejscem wskazanym w zwolnieniu lub zawiadomieniu może być adres pobytu w innym państwie, jeżeli jest to uzasadnione zaleceniami lekarza lub innymi istotnymi okolicznościami, chyba że na zlecenie ZUS istnieje możliwość przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia w tym państwie na mocy przepisów odrębnych”.
Oznacza to więc, że jeżeli adresem pobytu chorego wskazanym w L4 będzie adres w innym niż Polska państwie, w którym na zlecenie ZUS istnieje możliwość przeprowadzenia kontroli, nie jest konieczne spełnienie żadnych dodatkowych warunków.
Jak tłumaczy ministerstwo ,,Będzie to miało jednak zastosowanie przede wszystkim w przypadku państw członkowskich Unii Europejskiej, gdyż na podstawie przepisów prawa UE ZUS ma możliwość wystąpienia do zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej o przeprowadzenie kontroli, jeżeli osoba niezdolna do pracy zamieszkuje lub przebywa w innym państwie członkowskim”. W przypadku przebywania w krajach spoza UE będzie to bardziej utrudnione i związane z koniecznością spełnienia wielu innych warunków.