Wysokie temperatury w miejscu pracy nie są wyłącznie kwestią komfortu. Upał może prowadzić do odwodnienia, osłabienia, spadku koncentracji, a w skrajnych przypadkach także do przegrzania organizmu lub udaru cieplnego. Dlatego w okresie letnim pracodawca musi szczególnie zadbać o bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Dotyczy to zarówno osób pracujących w biurach, halach produkcyjnych i magazynach, jak i pracowników wykonujących obowiązki na zewnątrz.
» Pracownicy będą mogli przerwać pracę podczas upałów. Nadchodzą ważne zmiany w BHP
Przepisy nie określają jednej maksymalnej temperatury, po której przekroczeniu każdy pracownik może automatycznie odmówić pracy. Nakładają jednak na pracodawcę konkretne obowiązki, w tym zapewnienie napojów, właściwej organizacji pracy oraz ochrony przed nadmiernym obciążeniem cieplnym. Sprawdź, jakie zasady obowiązują podczas upałów w pracy.
Upały w pracy a obowiązki pracodawcy
Podstawową zasadą wynikającą z Kodeksu pracy jest obowiązek zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Oznacza to, że pracodawca powinien reagować na warunki atmosferyczne, które mogą stwarzać zagrożenie dla zdrowia zatrudnionych.
W czasie fali upałów nie wystarczy więc samo dopuszczenie pracowników do wykonywania zadań. Pracodawca powinien ocenić, czy temperatura, wilgotność powietrza, nasłonecznienie, rodzaj wykonywanej pracy oraz wysiłek fizyczny nie powodują nadmiernego ryzyka. Jeżeli warunki stają się uciążliwe, konieczne może być wprowadzenie dodatkowych rozwiązań organizacyjnych.
Do najważniejszych działań należą:
- zapewnienie pracownikom napojów,
- organizowanie pracy w sposób ograniczający narażenie na wysoką temperaturę,
- zapewnienie sprawnej wentylacji lub klimatyzacji,
- wprowadzanie dodatkowych przerw,
- zapewnienie miejsc odpoczynku,
- ochrona pracowników wykonujących pracę na otwartej przestrzeni,
- szczególna ochrona młodocianych oraz osób szczególnie narażonych na skutki upału.
Kiedy pracodawca musi zapewnić napoje?
Jednym z najważniejszych obowiązków pracodawcy podczas upałów jest zapewnienie pracownikom bezpłatnych napojów. Obowiązek ten powstaje, gdy temperatura:
- przekracza 28°C na stanowiskach pracy w pomieszczeniach,
- przekracza 25°C przy pracy wykonywanej na otwartej przestrzeni.
Napoje powinny być dostępne przez cały czas wykonywania pracy, a ich ilość musi odpowiadać rzeczywistym potrzebom pracowników. Nie można zastąpić ich ekwiwalentem pieniężnym. Pracodawca nie może więc wypłacić dodatku zamiast zapewnienia wody lub innych napojów profilaktycznych.
Rodzaj napojów powinien być dostosowany do warunków pracy. W praktyce najczęściej będzie to woda, ale przy pracy szczególnie uciążliwej, związanej z dużym wysiłkiem fizycznym, można rozważyć także napoje uzupełniające sole mineralne.
Czy pracodawca musi skrócić czas pracy podczas upałów?
Przepisy prawa pracy nie przewidują automatycznego skrócenia dnia pracy po przekroczeniu określonej temperatury. Nie oznacza to jednak, że pracodawca może ignorować trudne warunki pogodowe.
Jeżeli upał powoduje realne zagrożenie dla zdrowia pracowników, pracodawca powinien odpowiednio zorganizować pracę. Może wprowadzić m.in.:
- dodatkowe przerwy,
- wcześniejsze rozpoczynanie pracy,
- przesunięcie najcięższych zadań na godziny poranne,
- czasowe ograniczenie pracy w pełnym słońcu,
- rotację pracowników,
- skrócenie dnia pracy,
- pracę zdalną, jeżeli charakter obowiązków na to pozwala.
Co istotne, jeżeli to pracodawca decyduje o skróceniu czasu pracy z powodu upału, pracownik nie powinien ponosić z tego tytułu negatywnych konsekwencji finansowych. Takie rozwiązanie służy ochronie zdrowia i bezpieczeństwa, a nie jest dodatkowym przywilejem zatrudnionego.
/ Shutterstock
Wentylacja i klimatyzacja w miejscu pracy
W pomieszczeniach pracy szczególne znaczenie ma prawidłowa wymiana powietrza. Pracodawca powinien zadbać o sprawną wentylację, a tam, gdzie jest to możliwe, także o klimatyzację lub inne urządzenia obniżające temperaturę.
Sama obecność klimatyzacji nie zwalnia jednak z obowiązku zapewnienia napojów, jeżeli temperatura na stanowisku pracy przekracza 28°C. Urządzenia chłodzące powinny być również utrzymywane w odpowiednim stanie technicznym. Zaniedbana klimatyzacja, zabrudzone filtry lub niewłaściwie ustawiony nawiew mogą powodować problemy zdrowotne, zamiast poprawiać warunki pracy.
Warto pamiętać, że celem klimatyzacji nie powinno być gwałtowne obniżenie temperatury, ale stworzenie bezpiecznych i komfortowych warunków. Zbyt duża różnica między temperaturą na zewnątrz a temperaturą w pomieszczeniu może być uciążliwa dla organizmu.
Praca na zewnątrz w czasie upałów
Największe ryzyko związane z wysokimi temperaturami dotyczy osób wykonujących obowiązki na otwartej przestrzeni. Chodzi m.in. o pracowników budowlanych, drogowych, rolnych, porządkowych, ogrodniczych czy magazynowych, jeżeli część pracy odbywa się poza budynkiem.
W takich przypadkach pracodawca powinien szczególnie zadbać o organizację pracy. Kluczowe znaczenie ma ograniczenie ekspozycji na słońce, zapewnienie regularnego dostępu do napojów oraz umożliwienie odpoczynku w cieniu lub w chłodniejszym miejscu.
Pracodawca powinien rozważyć:
- planowanie najbardziej obciążających prac poza godzinami największego nasłonecznienia,
- zapewnienie zacienionych miejsc odpoczynku,
- wprowadzenie częstszych przerw,
- zapewnienie lekkiej i przewiewnej odzieży roboczej, jeżeli jest wymagana,
- zapewnienie nakryć głowy,
- ograniczenie pracy w pełnym słońcu,
- bieżące monitorowanie samopoczucia pracowników.
W przypadku prac wymagających intensywnego wysiłku fizycznego samo zapewnienie wody może okazać się niewystarczające. Pracodawca powinien ocenić ryzyko zawodowe i dostosować organizację pracy do warunków pogodowych.
Objawy przegrzania i udaru cieplnego. Pracodawca powinien szkolić pracowników
Bezpieczeństwo pracy w czasie upałów zależy także od świadomości pracowników. Pracodawca powinien informować zatrudnionych o ryzyku związanym z wysoką temperaturą oraz o tym, jak rozpoznawać pierwsze objawy przegrzania organizmu.
Do niepokojących objawów należą m.in.:
- zawroty głowy,
- nudności,
- osłabienie,
- silne pragnienie,
- bóle głowy,
- przyspieszone tętno,
- dezorientacja,
- skurcze mięśni,
- omdlenie.
W razie wystąpienia takich symptomów pracownik powinien przerwać pracę, przejść w chłodniejsze miejsce i uzupełnić płyny. Jeżeli objawy są nasilone albo nie ustępują, konieczne może być wezwanie pomocy medycznej.
Monitoring temperatury w zakładzie pracy
Pracodawca powinien kontrolować warunki panujące w miejscu pracy, zwłaszcza tam, gdzie temperatura może szybko rosnąć. Dotyczy to hal produkcyjnych, magazynów, pomieszczeń z dużą liczbą urządzeń emitujących ciepło oraz stanowisk pracy na zewnątrz.
Regularny pomiar temperatury i wilgotności pozwala szybciej reagować na zagrożenia. Dzięki temu pracodawca może podjąć decyzję o dodatkowych przerwach, zmianie organizacji pracy, przesunięciu części obowiązków lub skróceniu zmiany.
Młodociani pracownicy a praca w upale
Szczególne zasady dotyczą pracowników młodocianych. Nie powinni oni pracować w pomieszczeniach, w których temperatura przekracza 30°C, a wilgotność względna powietrza przekracza 65%. W takich warunkach organizm młodej osoby jest bardziej narażony na negatywne skutki przegrzania.
Pracodawca zatrudniający młodocianych powinien więc szczególnie dokładnie monitorować warunki pracy i reagować natychmiast po przekroczeniu dopuszczalnych parametrów.
Jakie kary grożą pracodawcy za naruszenie przepisów BHP?
Nieprzestrzeganie obowiązków związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy może skutkować odpowiedzialnością wykroczeniową. Pracodawca lub osoba odpowiedzialna za stan BHP, która nie przestrzega przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, może zostać ukarana grzywną.
W praktyce kontrolę w tym zakresie może przeprowadzić Państwowa Inspekcja Pracy. Inspektor pracy może sprawdzić m.in., czy pracodawca zapewnia napoje, czy prawidłowo organizuje pracę w czasie upałów, czy reaguje na zagrożenia oraz, czy nie dopuszcza pracowników do pracy w warunkach niebezpiecznych.
Wysokie temperatury w miejscu pracy wymagają realnych działań organizacyjnych. Pracodawca powinien zapewnić napoje, zadbać o wentylację, ograniczać nadmierny wysiłek fizyczny, planować przerwy i chronić osoby szczególnie narażone na skutki upału.
Dla pracownika upał w pracy oznacza nie tylko dyskomfort, ale również ryzyko zdrowotne. Dla pracodawcy — obowiązek właściwej organizacji pracy i odpowiedzialność za stan BHP. Odpowiednie przygotowanie zakładu pracy do letnich temperatur ogranicza ryzyko wypadków, absencji chorobowych i kar, a jednocześnie poprawia komfort oraz efektywność pracy.