Latem temat wody w pracy wraca jak bumerang. Gdy temperatura rośnie, pracownicy częściej pytają, czy pracodawca ma obowiązek zapewnić wodę do picia, napoje chłodzące albo inne formy wsparcia podczas upałów. Odpowiedź brzmi: tak, ale warto rozróżnić dwa obowiązki. Pierwszy dotyczy stałego dostępu do wody zdatnej do picia. Drugi — zapewnienia napojów profilaktycznych w określonych warunkach, m.in. wtedy, gdy temperatura przekracza wskazane w przepisach poziomy.
Woda w pracy przez cały rok, nie tylko latem
Podstawową zasadą jest to, że pracodawca powinien zapewnić pracownikom wodę zdatną do picia. Ten obowiązek nie zależy od sezonu, pory roku ani tego, czy akurat panują upały. Woda w pracy powinna być dostępna przez cały rok.
W praktyce może to być woda z dystrybutora, woda butelkowana albo dostęp do wody wodociągowej, jeżeli jest ona zdatna do picia. Najważniejsze jest to, aby pracownicy mieli realną możliwość korzystania z niej w czasie pracy. Samo teoretyczne zapewnienie wody, do której trudno się dostać, może nie spełniać celu przepisów BHP.
Dostęp do wody jest jednym z podstawowych elementów bezpieczeństwa i higieny pracy. Odwodnienie, szczególnie w czasie wysokich temperatur, może powodować spadek koncentracji, osłabienie, bóle głowy, zawroty głowy, a w skrajnych przypadkach zagrożenie zdrowia.
Upały a dodatkowy obowiązek zapewnienia napojów
Podczas wysokich temperatur obowiązki pracodawcy są szersze. Jeżeli temperatura podczas pracy przekracza 25°C na otwartej przestrzeni albo 28°C w pomieszczeniach, pracodawca powinien zapewnić pracownikom napoje.
To ważne rozróżnienie. Woda zdatna do picia powinna być dostępna zawsze, natomiast napoje profilaktyczne są obowiązkowe w określonych warunkach pracy. Upały są jedną z najczęstszych sytuacji, w których ten obowiązek powstaje.
Przykład: pracownicy wykonujący prace budowlane, drogowe, magazynowe, ogrodnicze, kurierskie czy porządkowe na zewnątrz powinni otrzymać napoje, jeżeli temperatura przekracza 25°C. Z kolei w biurze, hali, sklepie, kuchni, magazynie lub innym pomieszczeniu obowiązek zapewnienia napojów pojawia się przy temperaturze powyżej 28°C.
Czy pracodawca może wypłacić ekwiwalent za wodę?
Obowiązku zapewnienia wody lub napojów nie można zastąpić wypłatą pieniędzy. Pracodawca nie może więc powiedzieć pracownikom, że zamiast wody dostaną kilka złotych dodatku do wynagrodzenia i sami mają kupić sobie napoje.
Przepisy wymagają realnego zapewnienia napojów w naturze, czyli w takiej formie, aby pracownik mógł z nich skorzystać w czasie pracy. Wynika to z celu przepisów BHP: chodzi o ochronę zdrowia pracownika tu i teraz, a nie o późniejsze rozliczenie finansowe.
Ile wody powinien zapewnić pracodawca?
Przepisy nie sprowadzają obowiązku do jednej sztywnej liczby butelek na osobę. Napoje powinny być dostępne w ilości zaspokajającej potrzeby pracowników. Oznacza to, że pracodawca musi uwzględnić warunki pracy, temperaturę, rodzaj wykonywanych zadań, wysiłek fizyczny, czas pracy i liczbę osób.
Inne zapotrzebowanie będzie miał pracownik biurowy w klimatyzowanym pomieszczeniu, a inne osoba pracująca na dachu, przy asfalcie, w magazynie bez klimatyzacji albo przy ciężkiej pracy fizycznej na zewnątrz. W czasie upałów ilość napojów powinna być wystarczająca przez całą zmianę.
Woda, napoje chłodzące czy napoje profilaktyczne?
W praktyce często używa się tych pojęć zamiennie, ale warto je uporządkować. Woda zdatna do picia to podstawowy standard, który powinien być zapewniony pracownikom stale. Napoje profilaktyczne to dodatkowy obowiązek pracodawcy, który pojawia się przy określonych warunkach, na przykład przy wysokiej temperaturze.
Napoje powinny być dostosowane do warunków wykonywania pracy. W czasie upałów najczęściej będzie to woda lub inne napoje chłodzące. W określonych przypadkach, szczególnie przy dużym wysiłku fizycznym i intensywnym poceniu się, uzasadnione mogą być także napoje uzupełniające sole mineralne. Ważne, aby napoje były dostępne dla pracowników i nadawały się do spożycia.
Brak wody w pracy może być naruszeniem BHP
Brak dostępu do wody albo niezapewnienie napojów w czasie upałów może stanowić naruszenie przepisów BHP. Pracodawca odpowiada za organizację pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki. Dotyczy to zarówno dużych zakładów pracy, jak i małych firm.
W praktyce problem może pojawić się szczególnie tam, gdzie praca odbywa się poza siedzibą firmy: na budowie, w terenie, przy dostawach, przy pracach drogowych, w rolnictwie, w usługach komunalnych albo przy eventach plenerowych. Pracodawca powinien wcześniej zaplanować, w jaki sposób zapewni pracownikom dostęp do napojów.
Praca w biurze a obowiązek zapewnienia wody
W biurze również obowiązuje zasada dostępu do wody zdatnej do picia. Jeżeli temperatura w pomieszczeniu przekracza 28°C, pracodawca powinien zapewnić pracownikom napoje profilaktyczne.
Warto pamiętać, że klimatyzacja nie zwalnia automatycznie z obowiązków BHP. Jeżeli mimo klimatyzacji temperatura przekracza ustawowy próg albo warunki pracy powodują zwiększone zapotrzebowanie na napoje, pracodawca powinien odpowiednio zareagować.
Jak pracodawca może zorganizować wodę w pracy?
Najczęstsze rozwiązania to dystrybutory wody, butelki z wodą, dostęp do wody zdatnej do picia w kuchni lub pomieszczeniu socjalnym, a w pracy terenowej — dostarczanie wody na miejsce wykonywania obowiązków. Ważne, aby rozwiązanie było praktyczne.
Dobrą praktyką jest także poinformowanie pracowników, gdzie znajduje się woda, kto odpowiada za uzupełnianie zapasów i jak zgłaszać braki. W czasie upałów warto monitorować temperaturę w pomieszczeniach i na stanowiskach pracy, szczególnie w magazynach, halach produkcyjnych, kuchniach, lokalach usługowych i miejscach bez klimatyzacji.
Co powinien zrobić pracownik, gdy nie ma wody?
Jeżeli pracodawca nie zapewnia wody albo napojów mimo upałów, pracownik powinien najpierw zgłosić problem przełożonemu, działowi kadr lub osobie odpowiedzialnej za BHP. Warto zrobić to w sposób konkretny: wskazać miejsce pracy, temperaturę, brak dostępu do wody i liczbę osób, których problem dotyczy.
Jeżeli sytuacja się powtarza, a pracodawca nie reaguje, brak wody może być podstawą do zgłoszenia naruszenia przepisów BHP do właściwych organów. W praktyce jednak wiele problemów udaje się rozwiązać po jasnym zgłoszeniu, bo pracodawcy nie zawsze mają świadomość, że obowiązek zapewnienia wody istnieje niezależnie od tego, czy pracownik sam o nią poprosi.
Woda w pracy to obowiązek pracodawcy
Woda w pracy nie jest benefitem ani dodatkiem pozapłacowym. To podstawowy obowiązek pracodawcy wynikający z przepisów BHP. Pracownicy powinni mieć dostęp do wody zdatnej do picia przez cały rok. Podczas upałów, gdy temperatura przekracza 25°C na otwartej przestrzeni lub 28°C w pomieszczeniach, pracodawca ma dodatkowy obowiązek zapewnienia napojów.
Nie można zastąpić tego obowiązku ekwiwalentem pieniężnym. Pracodawca musi realnie zapewnić wodę lub napoje w miejscu i czasie pracy. To szczególnie ważne latem, gdy wysokie temperatury mogą wpływać na zdrowie, bezpieczeństwo, koncentrację i wydajność pracowników.