Pobierz e-pity 2018

Konsekwencje braku oświadczenia beneficial owner

Instytucja beneficial owner jest nieodłącznym elementem konstrukcyjnym podatku u źródła. Do 2019 r. obowiązek weryfikacji rzeczywistego odbiorcy należności (beneficial owner) wynikał  głównie z postanowień umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO) stanowiących, że zastosowanie stawki obniżonej lub zwolnienia jest możliwe tylko wtedy, gdy odbiorcą należności jest osoba uprawniona, lub inaczej rzeczywisty odbiorca należności. Postanowienia takie znajdują się w większości UPO w odniesieniu do odsetek i należności licencyjnych. Umowy te wprost nakazują weryfikację, czy podmiot, który otrzymuje należności ma status beneficial owner, oraz w przypadku odpowiedzi negatywnej, uniemożliwiają stosowanie preferencyjnych zasad opodatkowania.

Poprzedni stan prawny

Do 2019 r., polscy płatnicy mieli obowiązek weryfikacji, czy odbiorca należności ma status beneficial owner w przypadku gdy klauzula beneficial owner wynikała wprost z  danej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, lub w przypadku, gdy płatnik chciał skorzystać ze zwolnienia w zakresie należności licencyjnych i odsetek (z art. 21 ust. 3 ustawy o CIT).

W przypadku braku weryfikacji  lub w sytuacji kiedy weryfikacja przebiegła negatywnie, należało ustalić innego rzeczywistego odbiorcę i zastosować zasady wynikające z UPO zawartej z krajem tego odbiorcy albo pobrać podatek według stawek wynikających z polskich przepisów.

Należności podlegające pod WHT: licencje, urządzenia przemysłowe, usługi niematerialne

W sytuacji braku uszczegółowienia w przepisach na czym miałby polegać proces weryfikacji rzeczywistego odbiorcy, dokonywano odpowiednich zapisów w umowach bądź pozyskiwano oświadczenia w sytuacji chęci skorzystania z ustawowego zwolnienia dla odsetek i należności licencyjnych. Definicja beneficial onwer pojawiła się w 2017 r. jednak przepisy nadal nie precyzowały w jaki sposób dokonywać weryfikacji.

Aktualny stan prawny

Od 2019 r., obowiązek weryfikacji statusu kontrahenta jako beneficial owner znacząco się rozszerzył, z uwagi na nowe zasady poboru podatku u źródła wynikające ze zamiany przepisów.

Nowością związaną ze zmianą zasad poboru podatku u źródła jest to, że płatnicy mają możliwość złożenia oświadczenia o spełnieniu warunków do stosowania zwolnień/stawek obniżonych lub ubiegania się o opinię o stosowaniu zwolnienia, aby móc korzystać z możliwości stosowania stawki lub zwolnienia z UPO, nawet w sytuacji przekroczenia limitu wypłat w wysokości 2 mln zł. W takiej sytuacji niezbędne jest uzyskanie od kontrahenta oświadczenia beneficial owner i dołączenie go jako załącznika do oświadczenia lub wniosku o wydanie opinii.

Należy pamiętać, że wraz ze zmianą trybu poboru podatku u źródła niezwykle ważne będą zasady ubiegania się o zwrot podatku, w sytuacji wpłacenia podatku w stawce wynikającej z polskich przepisów. Co do zasady, o zwrot będzie się ubiegał kontrahent zagraniczny, jednak w sytuacji dokonania ubruttowienia, czyli wpłacenia podatku z własnych środków przez polską Spółkę, o zwrot będzie się ubiegał polski płatnik. Do wniosku o zwrot podatku u źródła również niezbędne będzie dodanie oświadczenia beneficial owner jako załącznika.

Niezależnie od powyżej wskazanych przypadków należy pamiętać, że od 2019 r. zmianie uległ art. 26 ust. 1 ustawy o CIT, zgodnie z którym, na płatniku podatku u źródła ciąży obowiązek dochowania należytej staranności. Prawdopodobne jest, że jednym z elementów branym pod uwagę przy stwierdzeniu czy płatnik dochował należytej staranności będzie weryfikacja statusu beneficial owner. Zatem dokonując wypłat objętych obowiązkiem poboru WHT należy dokonać weryfikacji statusu beneficial owner i pozyskać oświadczenie lub chociaż zawrzeć odpowiedni zapis w umowie.

W związku z powyższym, na gruncie nowych przepisów, praktycznie w każdym przypadku stosowania zasad wynikających z UPO lub zwolnień z CIT, konieczne będzie weryfikowanie statusu kontrahenta i wykazywanie, że w stosunku do danych należności jest on ich rzeczywistym właścicielem.

Nowa definicja

Kolejnym utrudnieniem dla podatników, oprócz zwiększenia liczby przypadków, w których konieczne będzie wykazywanie statusu kontrahenta, jest zmiana definicji rzeczywistego właściciela należności.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 4a pkt 29 ustawy o CIT, rzeczywistym właścicielem należności jest podmiot, który otrzymuje należność dla własnej korzyści, w tym decyduje samodzielnie o jej przeznaczeniu i ponosi ryzyko ekonomiczne związane z utratą tej należności lub jej części i nie jest pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym prawnie lub faktycznie do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi, a także prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby.

Dotychczasowa definicja rzeczywistego odbiorcy została rozszerzona poprzez dodanie między innymi konieczności prowadzenia przez kontrahenta rzeczywistej działalności gospodarczej co jest weryfikowane poprzez spełnienie warunków opisanych w art. 24a ust. 18 ustawy o CIT, do których należy:

  1. posiadanie przedsiębiorstwa, w ramach którego kontrahent wykonuje faktycznie czynności stanowiące działalność gospodarczą, w tym w szczególności posiada lokal, wykwalifikowany personel oraz wyposażenie wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej,
  2. nie tworzenie struktur funkcjonujących w oderwaniu od przyczyn ekonomicznych i istnienie współmierności między zakresem działalności a faktycznie posiadanym lokalem, personelem lub wyposażeniem,
  3. samodzielne wykonywanie podstawowych funkcji gospodarczych przy wykorzystaniu zasobów własnych, w tym obecnych na miejscu osób zarządzających,
  4. zawieranie porozumień, które są zgodne z rzeczywistością gospodarczą, mają uzasadnienie gospodarcze i nie są w sposób oczywisty sprzeczne z jego ogólnymi interesami gospodarczymi.

W związku z rozszerzeniem definicji na podatników zostały nałożone również nowe, dodatkowe obowiązki w zakresie weryfikacji kontrahenta. Zweryfikowanie czy kontrahent prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą zgodnie ze wskazanymi powyżej przesłankami, może wzbudzić wiele problemów praktycznych.

Jak prawidłowo zweryfikować status beneficial owner?

Aby prawidłowo zweryfikować status kontrahenta w pierwszej kolejności zalecane jest pozyskanie oświadczenia beneficial owner, które będzie zawierać wszystkie elementy definicji rzeczywistego odbiorcy przewidziane ustawą i wskazane powyżej lub zawrzeć odpowiednie zapisy w umowie.

Z uwagi na fakt, że organy mogą uznać samo oświadczenie za niewystarczające, zasadne będzie również pozyskanie dodatkowych dokumentów potwierdzających informacje zawarte w oświadczeniu takich jak, przykładowo, aktualny odpis z rejestru przedsiębiorców, potwierdzenie uprawnienia do reprezentacji kontrahenta osób, które występują w jego imieniu i podpisują oświadczenie, czy też ostatnie aktualne sprawozdanie finansowe.

Zalecane jest aby płatnicy pozyskiwali od kontrahentów jak najwięcej dokumentów związanych z ich działalnością gospodarczą tak aby możliwe było potwierdzenie informacji zawartych w oświadczeniu beneficial owner i udowodnienie, że należycie sprawdzono kontrahenta.

Konsekwencje braku weryfikacji statusu beneficial owner

Biorąc pod uwagę powyższe problemy praktyczne należy pamiętać, że konsekwencje braku odpowiedniej weryfikacji statusu beneficial owner mogą być bardzo dotkliwe.

Analizując konsekwencje braku weryfikacji statusu beneficial owner należy pamiętać, że:

  1. w sytuacji kiedy UPO nakazują weryfikację, czy podmiot, który otrzymuje należności ma status beneficial owner, nie ma możliwości skorzystania ze stawki obniżonej lub zwolnienia z UPO;
  2. niedopuszczalne będzie skorzystanie z ustawowego zwolnienia dla odsetek i należności licencyjnych;
  3. istnieje ryzyko braku zwrotu podatku;
  4. istnieje ryzyko niemożliwości skorzystania z instytucji oświadczenia zarządu czy też otrzymania opinii;
  5. organ może stwierdzić, że płatnik nie dochował należytej staranności.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że brak weryfikacji statusu beneficial owner w obecnym stanie prawnym uniemożliwia zastosowanie innych stawek niż wynikające z polskich przepisów (stawek referencyjnych, zwolnień). Płatnicy muszą zmienić zakres dokumentów pozyskiwanych od kontrahentów w celu wypełnienia obowiązków, które nakładają nowe przepisy.

Aleksandra Bojarska,
Associate Kancelarii LTCA

Kancelaria LTCA Zarzycki Niebudek
Adwokaci i Doradcy Podatkowi Sp. k.

CIT