Praca na dwóch pełnych etatach u różnych pracodawców jest legalna, ale może oznaczać nie tylko kilkanaście godzin pracy dziennie. Dwie umowy o pracę to również składki ZUS naliczane od obu wynagrodzeń, ryzyko przekroczenia progu podatkowego i konieczność prawidłowego złożenia PIT-2. Sprawdzamy, gdzie najczęściej pojawiają się pułapki.
Czy można pracować na dwóch pełnych etatach?
Kodeks pracy nie wprowadza ogólnego zakazu jednoczesnego zatrudnienia u dwóch lub większej liczby pracodawców. Pracownik może więc podpisać dwie umowy o pracę, także wtedy, gdy każda z nich przewiduje zatrudnienie na pełny etat.
Zasada ta wynika między innymi z art. 10 Kodeksu pracy, który gwarantuje prawo do swobodnie wybranej pracy.
Dodatkową ochronę przewiduje art. 26¹ Kodeksu pracy. Zgodnie z nim pracodawca co do zasady nie może zakazać pracownikowi pozostawania jednocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą ani traktować go z tego powodu mniej korzystnie.
Samo podjęcie drugiego zatrudnienia nie może być zatem podstawą wypowiedzenia umowy, obniżenia wynagrodzenia czy pominięcia przy awansie.
Nie oznacza to jednak, że każde dodatkowe zatrudnienie będzie dopuszczalne.
Zakaz konkurencji może wykluczyć drugi etat
Pracownik powinien sprawdzić, czy podpisał umowę o zakazie konkurencji. Jeżeli drugi pracodawca prowadzi działalność konkurencyjną wobec pierwszego, podjęcie zatrudnienia może naruszać obowiązki wynikające z takiej umowy.
Nawet bez odrębnej umowy pracownik ma obowiązek dbać o dobro zakładu pracy i chronić informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę.
Ryzykowna będzie więc sytuacja, w której pracownik:
- wykonuje podobne zadania dla bezpośrednich konkurentów,
- wykorzystuje bazę klientów pierwszego pracodawcy,
- przekazuje drugiej firmie poufne informacje,
- wykonuje obowiązki dla jednego pracodawcy w czasie pracy u drugiego.
Odrębne ograniczenia mogą także dotyczyć niektórych grup zawodowych, w szczególności pracowników administracji publicznej, służb mundurowych, sędziów, prokuratorów czy osób wykonujących zawody regulowane.
Dwa etaty a czas pracy. Czy godziny się sumują?
To jedna z najbardziej problematycznych kwestii.
Każdy pracodawca odpowiada za prawidłowe zaplanowanie i rozliczenie czasu pracy w ramach łączącego go z pracownikiem stosunku pracy. Co do zasady pracodawca nie ma pełnej wiedzy o grafiku obowiązującym pracownika w innej firmie.
Oznacza to, że normy czasu pracy, nadgodziny oraz okresy odpoczynku są kontrolowane przez każdego pracodawcę odrębnie, w ramach prowadzonej przez niego dokumentacji.
Nie można więc automatycznie uznać, że praca przez osiem godzin u jednego pracodawcy i kolejne osiem godzin u drugiego stanowi 16 godzin pracy rozliczanych jako nadgodziny u któregokolwiek z nich.
Nie zmienia to faktu, że praca na dwóch pełnych etatach może prowadzić do faktycznego przeciążenia pracownika i braku realnego wypoczynku.
Ile odpoczynku powinien mieć pracownik?
Zgodnie z art. 132 Kodeksu pracy pracownikowi przysługuje co do zasady co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie.
Natomiast art. 133 Kodeksu pracy przewiduje prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdym tygodniu. Odpoczynek tygodniowy powinien obejmować co najmniej 11 godzin odpoczynku dobowego.
W przypadku zatrudnienia u dwóch różnych pracodawców obowiązek zapewnienia odpoczynku jest oceniany w ramach poszczególnych stosunków pracy. W praktyce może więc dojść do sytuacji, w której każdy z pracodawców prawidłowo układa własny grafik, ale po połączeniu obu grafików pracownik niemal nie ma czasu na sen i regenerację.
To jedna z największych luk praktycznych związanych z równoległym zatrudnieniem.
Dlatego pracownik powinien samodzielnie ocenić, czy jest w stanie wykonywać obie prace bez zagrożenia dla zdrowia, bezpieczeństwa i jakości świadczonej pracy.
Czy dwa etaty mogą odbywać się w tych samych godzinach?
Szczególnie ryzykowna jest sytuacja, w której godziny pracy wynikające z dwóch umów całkowicie lub częściowo się pokrywają.
Dotyczy to zwłaszcza pracy zdalnej, gdy pracownik formalnie pozostaje do dyspozycji dwóch pracodawców w tym samym czasie.
Pracownik powinien w godzinach pracy pozostawać do dyspozycji konkretnego pracodawcy i wykonywać powierzone mu obowiązki. Jeżeli jednocześnie wykonuje zadania na rzecz innej firmy, mogą pojawić się zarzuty:
- Nie wykonywania obowiązków pracowniczych,
- nieusprawiedliwionej nieobecności,
- naruszenia obowiązku lojalności,
- nieprawidłowego ewidencjonowania czasu pracy,
- pobierania wynagrodzenia za czas, w którym praca faktycznie nie była świadczona.
W skrajnych przypadkach może to prowadzić do rozwiązania umowy o pracę, także bez wypowiedzenia z winy pracownika.
Sama zgoda obu pracodawców nie zawsze rozwiązuje problem. Warunki wykonywania pracy nadal muszą być realne, a pracownik powinien rzeczywiście wykonywać obowiązki wynikające z każdej umowy.
Dwie umowy o pracę a składki ZUS
Każda umowa o pracę stanowi odrębny tytuł do ubezpieczeń.
Oznacza to, że każdy pracodawca zgłasza pracownika do ZUS i nalicza składki od wypłacanego przez siebie wynagrodzenia.
Od obu pensji pobierane są co do zasady składki:
- emerytalna,
- rentowa,
- chorobowa,
- wypadkowa,
- zdrowotna.
Nie ma tutaj rozwiązania podobnego do niektórych zbiegów umowy o pracę z działalnością gospodarczą albo umową zlecenia, w których spełnienie określonych warunków może ograniczyć obowiązek opłacania części składek.
Przy dwóch umowach o pracę składki są naliczane od wynagrodzenia uzyskanego w ramach każdej z nich.
Roczny limit składek emerytalnych i rentowych
Przy wysokich łącznych zarobkach znaczenie ma roczne ograniczenie podstawy wymiaru składek emerytalnych i rentowych, nazywane limitem trzydziestokrotności.
Po przekroczeniu ustawowego limitu w danym roku nie pobiera się już składek emerytalnych i rentowych od nadwyżki.
Limit dotyczy łącznych przychodów ubezpieczonego objętych tymi składkami, a nie wynagrodzenia wypłacanego przez każdego pracodawcę oddzielnie.
Przy kilku płatnikach pracownik powinien kontrolować wysokość narastającej podstawy składek. Jeżeli nie poinformuje pracodawców o przekroczeniu limitu, może dojść do nadpłaty albo niedopłaty składek i konieczności późniejszych korekt.
Ograniczenie nie obejmuje jednak wszystkich obciążeń. Po przekroczeniu trzydziestokrotności nadal mogą być pobierane między innymi składki chorobowa, wypadkowa i zdrowotna.
Dwa etaty a podatek dochodowy
Każdy pracodawca oblicza zaliczkę na PIT wyłącznie na podstawie wynagrodzenia, które sam wypłaca.
Nie zna przy tym dochodów osiąganych przez pracownika w drugiej firmie. To może spowodować, że zaliczki pobierane w ciągu roku będą niższe niż podatek należny od łącznych rocznych dochodów.
Według obecnej skali podatkowej:
- dochód do 120 000 zł jest opodatkowany stawką 12%,
- nadwyżka ponad 120 000 zł jest opodatkowana stawką 32%.
Próg podatkowy dotyczy łącznych dochodów opodatkowanych według skali.
Jeżeli więc pracownik zarabia u każdego pracodawcy kwotę, która oddzielnie nie powoduje przekroczenia progu, ale suma wynagrodzeń przekroczy 120 000 zł, w zeznaniu rocznym część dochodu zostanie objęta stawką 32%.
Przykład: dwa etaty i dopłata podatku
Pracownik uzyskuje:
- 80 000 zł dochodu z pierwszego etatu,
- 80 000 zł dochodu z drugiego etatu.
Każdy pracodawca widzi tylko wypłacane przez siebie wynagrodzenie i może przez cały rok pobierać zaliczki według stawki 12%.
Łączny dochód pracownika wynosi jednak 160 000 zł.
Oznacza to, że nadwyżka ponad 120 000 zł, czyli 40 000 zł, podlega opodatkowaniu stawką 32%. Jeżeli w ciągu roku nie pobrano odpowiednio wyższych zaliczek, w rozliczeniu rocznym pojawi się dopłata podatku.
Aby ograniczyć ryzyko wysokiej dopłaty, pracownik może złożyć wniosek o pobieranie zaliczek według wyższej stawki również przed faktycznym przekroczeniem progu u danego pracodawcy.
PIT-2 przy dwóch pracodawcach. Nie zawsze tylko u jednego
Częstym błędem jest złożenie u dwóch pracodawców oświadczenia o stosowaniu pełnej miesięcznej kwoty zmniejszającej podatek.
Pełna kwota pomniejszenia zaliczki wynosi 300 zł miesięcznie. Łącznie wszyscy płatnicy nie mogą stosować więcej niż 300 zł miesięcznie.
Pracownik może:
- złożyć PIT-2 u jednego pracodawcy i upoważnić go do stosowania 300 zł miesięcznie,
- podzielić kwotę pomiędzy dwóch płatników – po 150 zł,
- podzielić kwotę pomiędzy trzech płatników – po 100 zł.
Ministerstwo Finansów potwierdza, że kwotę zmniejszającą podatek można podzielić maksymalnie między trzech płatników.
Nie jest więc prawdą, że PIT-2 wolno złożyć wyłącznie u jednego pracodawcy. Trzeba jednak dopilnować, aby łączne miesięczne pomniejszenie nie przekraczało 300 zł.
W przeciwnym razie w zeznaniu rocznym może powstać niedopłata podatku.
Koszty uzyskania przychodu przy dwóch etatach
Każdy pracodawca przy obliczaniu miesięcznej zaliczki może uwzględniać pracownicze koszty uzyskania przychodu.
W rozliczeniu rocznym obowiązują jednak ustawowe limity kosztów dla osób uzyskujących przychody z jednego albo z więcej niż jednego stosunku pracy.
Może się więc zdarzyć, że suma kosztów uwzględnionych miesięcznie przez dwóch pracodawców będzie wyższa niż limit przysługujący w zeznaniu rocznym. W takim przypadku podatnik będzie musiał obniżyć koszty w deklaracji rocznej, co również może zwiększyć kwotę podatku do zapłaty.
Urlop na dwóch etatach liczy się oddzielnie
Prawo do urlopu wypoczynkowego powstaje osobno w każdym stosunku pracy.
Jeżeli pracownik jest zatrudniony na pełny etat u dwóch pracodawców, u każdego z nich może nabyć prawo do 20 albo 26 dni urlopu, zależnie od stażu urlopowego.
Urlopy nie muszą jednak przypadać w tych samych terminach.
Oznacza to, że uzyskanie urlopu w jednej firmie nie zwalnia pracownika z obowiązku świadczenia pracy u drugiego pracodawcy. Aby rzeczywiście odpocząć, pracownik powinien uzgodnić urlop w obu zakładach na ten sam okres.
Zwolnienie lekarskie obejmuje oba etaty
Jeżeli lekarz stwierdzi niezdolność do pracy, zwolnienie lekarskie co do zasady dotyczy wszystkich tytułów zatrudnienia.
Pracownik nie powinien korzystać ze zwolnienia u jednego pracodawcy i jednocześnie wykonywać pracy zarobkowej u drugiego.
Wykonywanie pracy w czasie L4 może skutkować utratą prawa do wynagrodzenia chorobowego albo zasiłku chorobowego za cały okres objęty zwolnieniem.
Dwa pełne etaty – najważniejsze pułapki
Przed podjęciem drugiej pracy warto sprawdzić przede wszystkim:
- czy umowy nie zawierają zakazu konkurencji,
- czy godziny pracy nie będą się pokrywać,
- czy oba stanowiska można faktycznie i rzetelnie obsługiwać,
- czy właściwie podzielono kwotę zmniejszającą podatek w PIT-2,
- czy łączne dochody nie spowodują wejścia w próg 32%,
- czy suma kosztów uzyskania przychodu nie przekroczy rocznego limitu,
- czy nie zostanie przekroczony roczny limit składek emerytalnych i rentowych,
- czy urlopy zostaną zaplanowane u obu pracodawców w tym samym terminie.
Czy opłaca się pracować na dwóch pełnych etatach?
Dwa pełne etaty mogą znacząco zwiększyć miesięczne dochody, ale nie zawsze oznaczają proporcjonalnie wyższą kwotę pozostającą w kieszeni.
Od obu wynagrodzeń pobierane są składki ZUS i składka zdrowotna. Suma dochodów może ponadto spowodować przekroczenie progu podatkowego i konieczność zapłaty 32% PIT od nadwyżki ponad 120 000 zł.
Największym problemem może być jednak nie podatek, ale faktyczna możliwość pogodzenia dwóch pełnych wymiarów czasu pracy. Przy standardowym ośmiogodzinnym dniu pracy dwa etaty oznaczają nawet 16 godzin obowiązków dziennie, bez uwzględnienia dojazdów, przerw i pracy wykonywanej po godzinach.
Dlatego przed podpisaniem drugiej umowy warto przeanalizować nie tylko wynagrodzenie brutto, ale także grafik, obciążenia podatkowe, składki i wpływ dodatkowej pracy na zdrowie oraz życie prywatne.