Z ulgi rehabilitacyjnej – jak wynika z danych resortu finansów – w 2024 r. skorzystało ponad 1.208.000 podatników pdof, obniżając o wydatki w niej rozliczane podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym. Liczba osób nią zainteresowanych plasuje ją zatem na jednym z czołowych miejsc w rankingu odliczeń stosowanych w rocznych zeznaniach PIT. Podatnikami, którzy z ulgi korzystają, zasadniczo są osoby bezpośrednio posiadające status niepełnosprawnych w rozumieniu przepisów ustawy o pdof albo osoby, na utrzymaniu których pozostają takie osoby lub niepełnosprawne dzieci, które nie ukończyły 16 lat. Rodzajem wydatków rozliczanych w zeznaniach w ramach tej ulgi, które budzą najwięcej wątpliwości, są wydatki związane z używaniem samochodu. Zastosowanie ulgi w stosunku do tej kategorii kosztów, analogicznie jak w przypadku pozostałych rodzajów wydatków objętych analizowaną preferencją, uwarunkowane jest spełnieniem określonych ustawowych kryteriów.

Kryterium 1: własna osobówka

Dysponowanie środkiem transportu stanowi dla osoby z niepełnosprawnością duże ułatwienie w codziennym życiu. Wydatki związane z jego utrzymaniem i użytkowaniem nie zawsze jednak podlegają rozliczeniu w ramach ulgi rehabilitacyjnej. Beneficjent ulgi uprawniony jest do korzystania z niej w zakresie wydatków związanych jedynie z używaniem samochodu i to tylko osobowego (art. 26 ust. 7a pkt 14 ustawy o pdof – Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.). To powoduje, że z odliczenia tzw. wydatków samochodowych nie skorzysta osoba niepełnosprawna użytkująca na swoje potrzeby samochód inny niż osobowy lub wykorzystująca w tym celu motorower oraz motocykl. Ponadto z analizowanych uregulowań wynika, że samochód, w odniesieniu do którego stosowane jest odliczenie, powinien być własnością lub współwłasnością osoby obniżającej podstawę opodatkowania w ramach omawianej ulgi. Żaden inny tytuł prawny dający podstawę do użytkowania samochodu nawet posiadającego status samochodu osobowego (np. umowa najmu czy użyczenia, leasing, udostępnienie samochodu służbowego przez pracodawcę na cele prywatne pracownika) nie stanowi dla podatnika podstawy do korzystania z ulgi w omawianym zakresie. Jednocześnie jednak z żadnego z przepisów ustawy o pdof nie wynika, że wymagane jest, aby osoba niepełnosprawna korzystająca z odliczania wydatków samochodowych bądź osoba, na utrzymaniu której znajduje się osoba niepełnosprawna, posiadała uprawnienia do kierowania nim i użytkowała samochód jako kierowca.

W przypadku gdy samochód stanowi współwłasność małżeńską, w praktyce bardzo często można się spotkać z sytuacją, w której w umowie jego nabycia czy też na fakturze zakupu oraz w dowodzie rejestracyjnym jako nabywca i właściciel samochodu figuruje tylko jeden z małżonków. Gdy osobą, na imię i nazwisko której wystawiona jest dokumentacja samochodu, nie jest małżonek będący osobą niepełnosprawną, to zazwyczaj powstaje wątpliwość, czy takie okoliczności pozbawiają go jako osobę niepełnosprawną prawa do odliczenia w ramach ulgi rehabilitacyjnej wydatków z tytułu używania samochodu na jego własne potrzeby.

Dla prawa własności samochodu nabytego przez jednego z małżonków w trakcie trwania małżeństwa znaczenie ma istnienie ustroju wspólności majątkowej między małżonkami lub jego brak. Z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.) wynika, że za majątek wspólny małżonków uznaje się m.in. przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. To z kolei oznacza, że samochód nabyty przez oboje małżonków stanowi ich współwłasność. Stąd bez względu na to, że w umowie kupna samochodu jako jego nabywca wymieniony jest małżonek niebędący osobą niepełnosprawną i również w dowodzie rejestracyjnym są tylko jego dane, to małżonek legitymujący się wskazanym w ustawie o pdof orzeczeniem o niepełnosprawności i wykorzystujący to auto na potrzeby związane ze swoją niepełnosprawnością, ma prawo do odliczenia w rocznym zeznaniu PIT, w ramach ustawowego limitu, ponoszonych w związku z tym tzw. wydatków samochodowych, co potwierdzają interpretacje wydawane przez fiskusa.

Kryterium 2: dowody poniesienia wydatków

Pewnym utrudnieniem dla osób uprawnionych do ulgi jest to, że obowiązujące w tym zakresie przepisy nie zawierają wykazu, w którym enumeratywnie byłyby wymienione rodzaje wydatków objętych ulgą rehabilitacyjną i mieszczących się w pojęciu poniesionych na używanie samochodu osobowego. Z interpretacji Dyrektora KIS wynika natomiast, że jego zakres obejmuje oprócz kosztów przejazdu również koszty utrzymania samochodu, takie jak: koszty przeglądów technicznych, napraw, zakupu części, obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC). W jego opinii w zakres wydatków z tytułu używania samochodu wchodzą również m.in. wydatki poniesione na dobrowolne ubezpieczenie samochodu (np. od następstw nieszczęśliwych wypadków – NNW czy autocasco – AC).

W ramach ulgi rehabilitacyjnej poniesione w roku podatkowym wydatki samochodowe uprawniony podatnik może odliczyć w zeznaniu rocznym składanym za ten rok, pod warunkiem, że faktycznie poniósł je z własnych środków finansowych. W uregulowaniach ustawowych nie został przy tym zapisany obowiązek posiadania dowodów dokonania wydatków związanych z używaniem samochodu osobowego na potrzeby niepełnosprawności. Korzystający z ulgi musi jednak być w stanie udowodnić posiadanie prawa do ich rozliczenia w zeznaniu rocznym. Weryfikując roczne zeznanie PIT w zakresie dopuszczalności i poprawności wykazanych w nim przez podatnika odliczeń, organ podatkowy ma prawo żądać od podatnika udowodnienia prawa do skorzystania z ulgi i przedstawienia okoliczności związanych z ponoszonymi wydatkami. W art. 26 ust. 7c ustawy o pdof ustawodawca, odnosząc się do wydatków, o których mowa m.in. w art. 26 ust. 7a pkt 14 tej ustawy, wskazał wprost, że na żądanie organów podatkowych podatnik jest obowiązany przedstawić dowody niezbędne do ustalenia prawa do odliczenia. Jednocześnie organ podatkowy ze swojej strony powinien uwzględnić każdy dowód przedstawiony przez podatnika, który nie jest sprzeczny z prawem.

Kryterium 3: limitowana kwota odliczenia

W kwestii omawianego odliczenia realizowanego w ramach ulgi rehabilitacyjnej ważne jest to, że objęte nim wydatki są limitowane – maksymalna kwota odliczenia z tytułu użytkowania samochodu osobowego wynosi bowiem 2.280 zł. Określony kwotowo limit nie jest jednak – i to bez względu na brak obowiązku gromadzenia dokumentów na wydatki – ryczałtową kwotą odliczenia przysługującą bezwarunkowo podatnikowi uprawnionemu do ulgi. Wysokość dokonywanego w zeznaniu odliczenia powinna odzwierciedlać faktycznie poniesione na ten cel wydatki. To oznacza, że jeżeli osoba zamierzająca skorzystać z tego odliczenia nie potrafi określić, jakiego rodzaju, kiedy, w jakiej wysokości poniosła wydatek, to nie rozliczy go w rocznym zeznaniu podatkowym.

• Więcej niż jeden pojazd

Dosyć często w praktyce mamy do czynienia z sytuacją, gdy osoba niepełnosprawna dysponuje prawem własności lub współwłasności więcej niż jednego samochodu osobowego (np. dwóch czy trzech) i z pojazdów tych korzysta na zmianę w codziennym funkcjonowaniu. W takich przypadkach może pojawiać się wątpliwość, czy daje jej to prawo do skorzystania w rocznym rozliczeniu PIT w ramach ulgi z odliczenia wydatków z tytułu używania każdego z samochodów, czyli zastosowania wielokrotności limitu odpowiadającego ilości użytkowanych aut. Przepisy ustawy o pdof nie dopuszczają jednak takiego rozwiązania, ponieważ odliczenie w ustawowym limicie stosuje się do podatnika, bez względu na liczbę pojazdów wykorzystywanych na potrzeby niepełnosprawności.

• Gdy niepełnosprawność dotyczy dziecka

Jak już wspomniano, oprócz osób niepełnosprawnych z ulgi rehabilitacyjnej mają prawo korzystać również podatnicy, na utrzymaniu których pozostają osoby niepełnosprawne (art. 26 ust. 1 pkt 6 ustawy o pdof). Na potrzeby rozliczania tego odliczenia przyjmuje się, że osoba niepełnosprawna, wskazana w art. 26 ust. 7e ustawy o pdof, pozostaje na utrzymaniu podatnika, gdy jej roczne dochody nie przekraczają dwunastokrotności kwoty renty socjalnej określonej w odrębnych przepisach, w wysokości obowiązującej w grudniu roku podatkowego (tj. w rozliczeniu za 2025 r. – 22.546,92 zł). Jednocześnie do dochodów osoby niepełnosprawnej w rozliczeniu za 2025 r. nie zalicza się świadczeń wymienionych w tym samym przepisie.

Jeżeli oboje rodzice utrzymują niepełnosprawne dziecko, wówczas prawo do dokonania odliczenia ulgi rehabilitacyjnej z tytułu ponoszenia limitowanych wydatków samochodowych przysługuje każdemu z nich i każdy dysponuje przy tym własnym, odrębnym limitem. Zatem gdy oboje rodzice utrzymują niepełnosprawne dziecko, to każdy w ramach ulgi rehabilitacyjnej posiada oddzielny limit wynoszący 2.280 zł z tytułu wydatków poniesionych na użytkowanie na potrzeby niepełnosprawności dziecka samochodu osobowego.

Kolejny problemem dla podatników utrzymujących więcej niż jedno niepełnosprawne dziecko i przewożących te dzieci własnym samochodem osobowym, może być ustalenie, czy limit ulgi rehabilitacyjnej z tego tytułu przysługuje im jako wielokrotność liczby dzieci. Obowiązujące przepisy nie przewidują jednak możliwości takiego przemnażania limitu ulgi. Ponosząc wydatki na używanie samochodu osobowego w celu zaspokojenia potrzeb więcej niż jednej osoby niepełnosprawnej pozostającej na utrzymaniu podatnika – bez względu na ich liczbę – może on odliczyć wszystkie, ale tylko do kwoty 2.280 zł, czyli w ramach jednego limitu odliczenia. Trzeba bowiem podkreślić, że osoba niepełnosprawna oraz osoba posiadająca na utrzymaniu osobę niepełnosprawną dysponuje jedynie przypisanym do niej własnym ograniczonym kwotą 2.280 zł limitem z tytułu odliczenia wydatków związanych z używaniem samochodu osobowego, niezależnie od tego, czy ma na utrzymaniu jedną, dwie czy więcej osób niepełnosprawnych i czy sama jest niepełnosprawna.

• Auto użytkowane niecały rok

To, że kwota limitu wydatków samochodowych rozliczanych w ramach omawianej ulgi dotyczy roku podatkowego nie oznacza, że ustawodawca wymaga, aby osoba, która tylko przez część roku podatkowego spełnia warunki do skorzystania z niej w tym zakresie, stosowała jej proporcjonalne rozliczenie będące stosunkiem liczby miesięcy używania auta na omawiane potrzeby do liczby miesięcy roku podatkowego.

W konsekwencji dla skorzystania z pełnego limitu odliczenia nie jest istotne, w jakim okresie w ciągu roku podatnik limit ten zużytkuje. Tym samym, jeżeli osoba uprawniona do ulgi rehabilitacyjnej z tytułu używania takiego samochodu poniosła przykładowo w okresie od sierpnia do grudnia 2025 r. wydatki w kwocie równej lub wyższej niż 2.280 zł, to odliczy w zeznaniu za 2025 r. w ramach tej ulgi nie więcej niż wskazana kwota. Gdy jednak wydatki będą niższe – to odliczenie będzie równe ich wartości (np. 976,43 zł).

Gazeta Podatkowa nr 18 (2310) z dnia 2026-03-02

Estoński CIT – pytania i odpowiedzi. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl