Strata

O wysokość straty ze źródła przychodów, poniesionej w roku podatkowym, można obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, z tym że wysokość obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50% kwoty tej straty.

Oznacza to, że stratę można odliczyć w następnych latach podatkowych, ale jedynie od tego samego rodzaju dochodu. Ograniczeniu podlegają również okres odliczenia i maksymalna roczna wysokość. Po pięciu latach strata przepada.

Odliczeniu od dochodu podlega zatem strata z danego źródła przychodu z lat ubiegłych, np. z działalności gospodarczej, najmu, czy również z umowy zlecenia albo ze stosunku pracy. Jednak najczęściej stratę odliczają wynajmujący oraz przedsiębiorcy.

Dochód uzyskany z danego źródła można obniżyć w najbliższych (po roku zakończonym stratą) kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, z tym że wysokość obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50% kwoty tej straty. Oznacza to, że za 2009 r. można odliczyć kwoty 50% strat z lat 2004-2008, pod warunkiem, że nie odliczono tych kwot strat wcześniej.

Kwotę odliczenia, oczywiście w ramach limitu 50%, ustala dowolnie podatnik we własnym zakresie.

Fakt, że w danym roku podatnik odliczyć mniej niż 50% straty nie uprawnia go do odliczenia w roku następnym więcej, niż 50% tej straty. Zatem za każdym razem podatnik sprawdza:

• czy posiada straty z danego źródła przychodów w ciągu poprzednich 5 lat;
• ile wynosi 50% sumy tych strat, czy też suma 50% każdej z tych strat;
• czy dana konkretna strata - poczynając od najstarszej odliczanej - nie została odliczona wcześniej w wysokości nakazującej odliczenie niższe niż 50%;
• czy dochód w danym roku pozwala na odliczenie pełnej straty - jeżeli nie, podatnik rozlicza sobie (w pamięci, w deklaracji się tego nie wpisuje) odliczenie najstarszej straty z możliwych do odliczenia.

Dowodem poniesienia straty są księgi za dany rok oraz informacje uzyskane od płatników, niemniej jednak odliczana strata powinna pokrywać się ze stratą wykazaną w zeznaniu podatkowym za dany rok, gdyż w przeciwnym wypadku spowoduje to wszczęcie postępowania sprawdzającego, lub nawet kontrolnego.

Jeżeli w 2009 r. prowadziłeś różne rodzaje działalności gospodarczej, np. handlową i usługową, czy też prowadziłeś działalność gospodarczą w różnych formach, np. w spółce cywilnej oraz indywidualnie, wówczas dochód (strata) z jednej działalności sumuje się z dochodem (stratą) z innej działalności. W związku z tym stratą do odliczenia jest strata, stanowiąca sumę wyników finansowych (dochodów i strat) wszystkich rodzajów działalności gospodarczych prowadzonych w danym roku.

Źródła przychodów

Źródłami przychodów są:

• stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta,
• działalność wykonywana osobiście,
• pozarolnicza działalność gospodarcza,
• działy specjalne produkcji rolnej,
• nieruchomości lub ich części,
• najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą,
• kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione niżej,
• odpłatne zbycie, z pewnymi zastrzeżeniami, nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, prawa wieczystego użytkowania gruntów, innych rzeczy (nie praw), 
• inne źródła (tzw. przychody z innych źródeł).

Uwaga ! Zeznanie roczne, korekty, decyzje podatkowe, a odliczenie

W rozliczeniu rocznym za rok 2009 odliczamy straty wykazane w latach 2004-2008, nie wcześniejsze. W przypadku skorygowania zeznań rocznych przez podatnika albo w drodze decyzji podatkowej, jeżeli korekta ta miała wpływ na określenie straty (zmniejszenie straty), należy koniecznie skorygować niezwłocznie wszystkie zeznania roczne, w których dana strata była odliczana. Jeżeli jednak decyzja czy korekta stratę zwiększa - odliczenia mogą pozostać nie zmienione, a kwotę nie odliczoną podatnik wykorzysta w latach następnych.

Jeżeli właściwy organ podatkowy lub właściwy organ kontroli skarbowej określi dochód podatnika w transakcji z podmiotem powiązanym w wysokości wyższej (stratę w wysokości niższej) niż zadeklarowana przez podatnika, a podatnik nie przedstawi tym organom wymaganej przez te przepisy dokumentacji podatkowej - różnicę między dochodem zadeklarowanym przez podatnika a określonym przez te organy (również zmiany w kwocie straty) opodatkowuje się stawką 50 % (ma zastosowanie do podatników, których dochody są opodatkowane na zasadach ogólnych albo podatkiem liniowym).

Potrącanie strat w tym samym roku podatkowym

Czasem zdarza się, iż w danym roku podatkowym w ramach tego samego źródła przychodów podatnik uzyska i stratę, i dochód. W takim wypadku strata ulega potrąceniu z dochodem już w danym roku podatkowym i w efekcie tego do zeznania rocznego wpisujemy mniejszy dochód (dochód pomniejszony o stratę) czy też nawet stratę (gdy strata z jednej transakcji była wyższa, niż dochód z innej). Takie skomasowanie, zsumowanie, potrącenie nie stanowi odliczenia straty, ale jest realizowane po prostu przez wpisanie odpowiedniej kwoty łącznej jako dochód (ewentualnie stratę) w zeznaniu rocznym.

Dotyczy to takich sytuacji, jak prowadzenie działalności gospodarczej indywidualnie i w spółce cywilnej, w ramach tych samych zasad opodatkowania, sprzedaż akcji - raz ze stratą, raz z zyskiem, wynajem dwóch pomieszczeń z różnym efektem ekonomicznym, strata na jednej umowie zlecenia (bo wysokie koszty własne), ale zysk z innej umowy o dzieło czy umowy zlecenia (to to samo źródło przychodów), itd.

Wyjątki od reguły

Nie podlegają odliczeniu straty:

• z odpłatnego zbycia ruchomości i nieruchomości (art.10 ust.1 pkt 8 ustawy o PIT) - ale jedynie w ramach tzw. sprzedaży prywatnej, poza działalnością gospodarczą;
• ze źródeł przychodów, z których dochody są wolne od podatku dochodowego (np. strata powstałą na skutek kosztów procesu przewyższających przyznane odszkodowanie, poza działalnością gospodarczą).

Odliczenie strat  ma zastosowanie do strat z odpłatnego zbycia udziałów (czy akcji) w spółkach mających osobowość prawną, papierów wartościowych, w tym z odpłatnego zbycia pożyczonych papierów wartościowych (sprzedaż krótka) i odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających, oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część. Jeden z czytelników PIT.pl zapytał, czy nie można w takim razie odliczyć od dochodu np. ze sprzedaż akcji, straty z inwestycji w funduszach inwestycyjnych. Zdaniem PIT.pl ostrożnie - ale jednak należy pozwolić na takie odliczenie. Warto uzgodnić to ze swoim urzędem skarbowym.

Dochodu z gromadzenia oszczędności na więcej niż jednym IKE (indywidualnym koncie emerytalnym) nie pomniejsza się o straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych poniesionych w roku podatkowym oraz w latach poprzednich.

Dochodu z tytułu udziału w funduszach kapitałowych (funduszach inwestycyjnych) nie pomniejsza się o straty z tytułu udziału w funduszach kapitałowych oraz inne straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych, poniesione w roku podatkowym oraz w latach poprzednich (i  w tym samym roku, bowiem podatek zryczałtowany pobiera się automatycznie od każdej transakcji odrębnie, więc strata automatycznie przepada).

Można odliczać stratę w ramach działów specjalnych produkcji rolnej, jeżeli dochód z działów specjalnych produkcji rolnej przez okres następnych pięciu kolejnych lat podatkowych ustalany jest na podstawie ksiąg. Oznacza to, że aby odliczyć stratę, to w roku uzyskania straty oraz w pięciu następnych latach dochód powinien być ustalany na podstawie ksiąg. Bez tego odliczenie nie będzie możliwe (działy specjalne można bowiem rozliczać na podstawie tzw. norm szacunkowych dochodu rocznego).
Ryczałtowiec prowadzący działalność gospodarczą może odliczyć stratę z działalności gospodarczej wykazanej wcześniej na zasadach ogólnych czy w podatku liniowym. Nie mona jednak w żaden sposób odliczyć straty osiągniętej w roku, w którym firma opodatkowana była ryczałtem ewidencjonowanym.

Następujący podatnicy:

• ryczałtowcy - prywatni wynajmujący;
• podatnicy na karcie podatkowej;
• podatnicy podatku tonażowego (w zakresie objętym tym podatkiem),

strat w ogóle nie odliczają ani nie generują strat zdatnych do odliczenia.