Urlop wypoczynkowy od strony formalnej

Kwestie formalne dotyczące urlopu wypoczynkowego nie dla wszystkich muszą być oczywiste. Nie każdemu też przysługuje płatny okres zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy. O tym, kto może skorzystać z urlopu, kiedy może zostać on odwołany oraz co dzieje z niewykorzystanym urlopem opowiada Katarzyna Olszak, Koordynator ds. Kadr i Płac w People.

Czym jest urlop i komu przysługuje?

Urlop wypoczynkowy to coroczny, płatny okres przysługujący pracownikowi, w którym jest zwolniony z wykonywania swoich obowiązków u danego pracodawcy. Płatny wypoczynek przysługuje każdej osobie zatrudnionej w oparciu o umowę o pracę i nie ma znaczenia, czy jest to pełen etat czy tylko jego część. Warto zaznaczyć, że typ etatu ma jednak wpływ na wymiar urlopu. W zależności od przepracowanego okresu w oparciu o umowę o pracę oraz ukończonej szkoły – pracownikowi przysługuje 20 lub 26 dni urlopu. I tak wymiar ten wynosi: 20 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat; 26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.  Pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu ani przenieść go na inną osobę, gdyż jest on jego osobistym uprawnieniem.

Czy i kiedy pracodawca może odwołać pracownika z urlopu?

Prawo do urlopu wypoczynkowego gwarantuje przede wszystkim art. 66 ust. 2 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle ustawy zasadniczej pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów. Rozwinięcie prawa do corocznego odpoczynku następuje w Kodeksie pracy. Zgodnie z art. 14 Kodeksu pracy pracownik ma prawo do wypoczynku, który zapewniają mu przepisy o czasie pracy, dniach wolnych od pracy oraz o urlopach wypoczynkowych. Urlopy wypoczynkowe zostały szczegółowo uregulowane w dziale VII Kodeksu pracy „Urlopy pracownicze”. Najważniejszy w tym przedmiocie art. 152 Kodeksu pracy stanowi, że pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego.

W niektórych przypadkach pracodawca może odwołać pracownika z urlopu lub przesunąć jego termin. Odwołanie pracownika z urlopu możliwe jest tylko wtedy, gdy w chwili jego rozpoczęcia, pracodawca dowie się, że wystąpiły takie okoliczności, które wymagają obecności danej osoby w pracy. Poinformować o tym można drogą telefoniczną, mailową lub za pomocą innych środków łączności – tak, by komunikacja była skuteczna, a pracownik mógł się zapoznać z przyczyną odwołania. – mówi Katarzyna Olszak, Koordynator ds. Kadr i Płac w People.

Odwołany z urlopu pracownik musi stawić się w pracy. Odmowa wykonania tego polecenia może stanowić podstawę do ukarania go jedną z kar dyscyplinarnych przewidzianych w art. 108 k.p. Decyzja pracodawcy o odwołaniu pracownika z urlopu jest traktowana jako polecenie służbowe i niewykonanie go może zostać uznane za ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych. To z kolei może stać się uzasadnieniem dla rozwiązania umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia (art. 52 § 1 pkt. 1 Kodeksu pracy).

Odwołanie powinno być też dokonane z takim wyprzedzeniem, aby pracownik mógł się stawić do pracy w wyznaczonym terminie. W przypadku odwołania z urlopu, pracodawca musi pokryć koszty poniesione przez pracownika w związku z jego wcześniejszym powrotem z urlopu. Są to przede wszystkim: niepodlegająca zwrotowi zapłata za niewykorzystany pobyt w hotelu lub innym ośrodku wczasowym, a także koszty podróży. Zwrot obejmuje także koszty niewykorzystania urlopu przez rodzinę pracownika, jeżeli została zmuszona do przerwania odpoczynku.

A co z niewykorzystanym urlopem wypoczynkowym?

Koniec roku kalendarzowego to graniczny moment, do którego pracownik powinien wykorzystać swój urlop. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy wykorzystanie pełnego wymiaru przerwy wypoczynkowej nie jest możliwe. W takiej sytuacji niewykorzystane dni przechodzą na kolejny rok i z początkiem nowego stają się urlopem zaległym, z możliwością wykorzystania do 30 września danego roku.

Jak wskazuje Kodeks Pracy - tylko w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia umowy o pracę następuje przekształcenie prawa do urlopu wypoczynkowego w roszczenie o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego (skutek ten następuje niezależnie od woli stron). Pracodawca może jednak nakazać pracownikowi wykorzystanie przysługującego mu urlopu wypoczynkowego w okresie wymówienia. Zezwala mu na to art. 167¹ kodeksu pracy. Prawo do urlopu wypoczynkowego i uzyskania ekwiwalentu za urlop ulega przedawnieniu z upływem trzyletniego okresu od daty wymagalności roszczenia o urlop za dany rok lub za ekwiwalent. Okres przedawnienia rozpoczyna się z ostatnim dniem roku kalendarzowego, za który przysługuje urlop.

Urlop w praktyce

Często praktykowane jest rozbijanie przysługujących każdemu dni urlopowych na krótsze okresy wypoczynkowe. Eksperci radzą, by jednak wybrać dłuższy, nieprzerwany odpoczynek, ponieważ pierwszy tydzień urlopu to czas, kiedy organizm przestawia się na tryb urlopowy. Drugi jest rzeczywistym czasem regeneracji i odpoczynku. Dlatego tak ważne jest udanie się na długie, dwutygodniowe wakacje, które zregenerują pracownika pod względem fizycznym i psychicznym oraz zwiększą jego efektywność po powrocie.

Katarzyna Olszak, Koordynator ds. Kadr i Płac w People

Urlop