Osoby pobierające tzw. rentę alkoholową mogą korzystać z ulgi rehabilitacyjnej, ale nie każdy wie, że prawo do odliczenia przysługuje również członkom rodziny, którzy ponoszą koszty ich utrzymania i leczenia. W rocznym PIT można uwzględnić m.in. wydatki na leki, rehabilitację czy używanie samochodu. Jest jednak warunek, który łatwo przeoczyć. Dochody chorego w 2026 roku nie mogą przekroczyć 23 741,88 zł. Przy minimalnej rencie z tytułu całkowitej niezdolności do pracy różnica wynosi zaledwie około 199 zł. Wystarczy więc niewielki dodatkowy dochód, aby rodzina straciła prawo do odliczenia.
„Renta alkoholowa” w 2026 roku. Komu przysługuje i ile wynosi?
Określenie „renta alkoholowa” często pojawia się w mediach, choć w przepisach nie istnieje świadczenie o takiej nazwie. Chodzi o rentę z tytułu niezdolności do pracy, którą ZUS może przyznać osobie cierpiącej na poważne schorzenia będące następstwem długotrwałego nadużywania alkoholu.
Samo uzależnienie nie oznacza automatycznie prawa do renty. Konieczne jest stwierdzenie przez lekarza orzecznika ZUS niezdolności do pracy oraz spełnienie pozostałych warunków ustawowych.
Podstawą przyznania świadczenia mogą być m.in. marskość wątroby, poważne zaburzenia neurologiczne, uszkodzenia układu nerwowego czy inne schorzenia uniemożliwiające wykonywanie pracy zarobkowej.
Od 1 marca 2026 roku najniższe gwarantowane renty z tytułu niezdolności do pracy wynoszą:
- 1978,49 zł brutto miesięcznie – renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
- 1483,87 zł brutto miesięcznie – renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Od świadczenia potrącana jest składka zdrowotna w wysokości 9 proc. Przy minimalnej rencie i braku innych dochodów zasadniczo nie występuje zaliczka na PIT, ponieważ roczne świadczenie mieści się w kwocie wolnej od podatku.
Osoba uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji może również otrzymywać dodatek pielęgnacyjny, który od 1 marca 2026 roku wynosi 366,68 zł miesięcznie.
Decyzja ZUS o rencie daje prawo do ulgi rehabilitacyjnej
Przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy ma znaczenie nie tylko dla sytuacji finansowej chorego, ale również dla jego rozliczeń podatkowych.
Zgodnie z art. 26 ustawy o PIT z ulgi rehabilitacyjnej mogą korzystać osoby posiadające odpowiednie dokumenty potwierdzające niepełnosprawność.
Nie musi to być wyłącznie orzeczenie o lekkim, umiarkowanym czy znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez powiatowy zespół.
Wystarczająca jest również decyzja ZUS przyznająca rentę z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, rentę szkoleniową albo rentę socjalną.
Oznacza to, że osoba pobierająca tzw. rentę alkoholową nie musi występować o dodatkowe orzeczenie tylko po to, aby udokumentować uprawnienie do ulgi rehabilitacyjnej.
Warunkiem pozostaje jednak ponoszenie wydatków mieszczących się w ustawowym katalogu.
Rencista nie płaci PIT, ale z ulgi może skorzystać jego rodzina
Ulga rehabilitacyjna pozwala obniżyć dochód podlegający opodatkowaniu. Nie jest jednak świadczeniem wypłacanym przez urząd skarbowy i nie oznacza automatycznego zwrotu wydatków na leczenie.
W praktyce osoba otrzymująca wyłącznie minimalną rentę z tytułu niezdolności do pracy często nie uzyska dzięki niej korzyści podatkowej. Dlaczego?
Kwota wolna od podatku wynosi 30 tys. zł rocznie. Tymczasem osoba pobierająca przez cały 2026 rok minimalną rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy otrzyma łącznie 23 542,72 zł brutto, nie licząc dodatkowych świadczeń.
Jeżeli nie ma innych dochodów, jej podatek rozliczany według skali wyniesie zero.
Odliczenie wydatków rehabilitacyjnych nie spowoduje więc dodatkowej wypłaty z urzędu skarbowego.
Inaczej wygląda sytuacja członków rodziny, którzy ponoszą koszty utrzymania chorego. To właśnie oni mogą skorzystać z ulgi, pod warunkiem że spełniają wymagania określone w ustawie o PIT.
Kto z rodziny może odliczyć wydatki na leczenie rencisty?
Przepisy pozwalają na odliczenie wydatków rehabilitacyjnych nie tylko samej osobie z niepełnosprawnością, ale również podatnikowi, który ma ją na utrzymaniu.
Może to być m.in. małżonek, rodzic, dziecko, rodzeństwo, pasierb, teść, teściowa, zięć czy synowa.
Przykładowo dorosły syn regularnie kupuje ojcu leki, opłaca rehabilitację i pokrywa koszty dojazdów do placówek medycznych. Ojciec pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Jeżeli ojciec spełnia kryterium dochodowe, a syn rzeczywiście ponosi wydatki, może odliczyć je w swoim zeznaniu podatkowym.
Nie ma przy tym obowiązku wspólnego zamieszkiwania. Syn może mieszkać w innym mieście i nadal korzystać z ulgi, jeżeli faktycznie utrzymuje ojca i finansuje wydatki objęte odliczeniem.
Ważne jest natomiast to, aby móc wykazać, kto rzeczywiście poniósł określony koszt. Najbezpieczniej, aby dokumenty pozwalały jednoznacznie ustalić nabywcę, rodzaj wydatku i osobę, której on dotyczy.
Samo pokrewieństwo nie wystarczy. Podatnik musi faktycznie ponosić wydatki na rzecz osoby pozostającej na jego utrzymaniu.
Limit dochodu osoby niepełnosprawnej w 2026 roku. Wystarczy przekroczyć 23 741,88 zł
Najważniejszym ograniczeniem dla rodziny jest roczny dochód osoby z niepełnosprawnością.
Zgodnie z art. 26 ust. 7e ustawy o PIT nie może on przekroczyć dwunastokrotności renty socjalnej obowiązującej w grudniu danego roku podatkowego.
W 2026 roku limit ten wynosi 23 741,88 zł, podczas gdy za 2025 rok wynosił 22 546,92 zł.
W praktyce oznacza to, że osoba utrzymująca rencistę musi dokładnie sprawdzić jego roczne dochody przed skorzystaniem z odliczenia.
Szczególnie interesująca jest sytuacja osób pobierających minimalną rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
W styczniu i lutym 2026 roku minimalna renta wynosiła 1878,91 zł brutto. Od marca wzrosła do 1978,49 zł.
Łącznie daje to:
- styczeń i luty: 3757,82 zł,
- marzec–grudzień: 19 784,90 zł,
- razem za cały 2026 rok: 23 542,72 zł.
To zaledwie 199,16 zł poniżej ustawowego limitu.
Oznacza to, że nawet niewielki dodatkowy dochód może spowodować przekroczenie progu i pozbawić rodzinę prawa do ulgi rehabilitacyjnej.
Nie oznacza to jednak, że każde dodatkowe 200 zł automatycznie przekreśli odliczenie. Znaczenie ma rodzaj otrzymanych pieniędzy i sposób ustalania dochodu na potrzeby ulgi.
Trzynasta i czternasta renta nie odbierają prawa do ulgi
Nie wszystkie pieniądze otrzymane przez rencistę są wliczane do limitu dochodowego.
Przepisy przewidują określone wyłączenia. Przy ustalaniu prawa rodziny do ulgi rehabilitacyjnej nie uwzględnia się m.in. dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego, czyli trzynastej emerytury lub renty, ani czternastego świadczenia.
Do limitu nie wlicza się również m.in. zasiłku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego.
To ważna informacja dla rodzin, które obawiają się, że wypłata trzynastej lub czternastej renty automatycznie pozbawi je prawa do odliczenia kosztów leczenia.
Tak się nie dzieje.
Inaczej może być jednak z dodatkowym wynagrodzeniem za pracę, umową zlecenia czy innymi dochodami, które zgodnie z przepisami należy uwzględnić przy obliczaniu limitu.
Jakie wydatki rodzina rencisty może odliczyć w PIT?
Ulga rehabilitacyjna obejmuje wydatki związane z rehabilitacją oraz ułatwianiem wykonywania codziennych czynności życiowych.
W przypadku osoby, która utraciła zdolność do pracy na skutek poważnych schorzeń, szczególnie istotne mogą być koszty leczenia, rehabilitacji i transportu.
Leki – odliczenie wydatków powyżej 100 zł miesięcznie
Jeżeli lekarz specjalista stwierdzi konieczność stałego lub czasowego stosowania określonych leków, można odliczyć wydatki przekraczające 100 zł w danym miesiącu.
Przykładowo przy wydatkach wynoszących 300 zł miesięcznie odliczeniu podlega 200 zł za każdy taki miesiąc.
Nie sumuje się wszystkich zakupów z całego roku w celu jednorazowego odjęcia 100 zł. Limit trzeba rozliczać odrębnie za poszczególne miesiące.
Używanie samochodu osobowego – do 2280 zł rocznie
Odliczeniu mogą podlegać również wydatki związane z używaniem samochodu osobowego stanowiącego własność lub współwłasność osoby z niepełnosprawnością albo podatnika, który ma ją na utrzymaniu.
Roczny limit wynosi 2280 zł.
Nie trzeba gromadzić faktur za paliwo, ale na żądanie urzędu skarbowego należy wykazać prawo do odliczenia i faktyczne poniesienie wydatków.
Przewóz karetką i rehabilitacja
Ulga obejmuje także odpłatny przewóz osoby z niepełnosprawnością karetką transportu sanitarnego, a także wydatki na zabiegi rehabilitacyjne lub leczniczo-rehabilitacyjne.
W określonych przypadkach możliwe jest również odliczenie kosztów pobytu w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, pielęgnacyjno-opiekuńczym czy na turnusie rehabilitacyjnym.
Opieka pielęgniarska i usługi opiekuńcze
Odliczenie może obejmować opiekę pielęgniarską w domu w okresie przewlekłej choroby uniemożliwiającej poruszanie się oraz określone usługi opiekuńcze świadczone osobom zaliczonym do I grupy inwalidztwa.
Nie każdy wydatek na opiekuna lub pomoc domową można jednak rozliczyć. Konieczne jest spełnienie warunków wskazanych w przepisach.
Ile można odzyskać z podatku? Przykład rozliczenia syna, który utrzymuje ojca
Pan Jan pobiera minimalną rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Ze względu na stan zdrowia wymaga regularnego leczenia oraz pomocy w dojazdach do placówek medycznych.
Koszty pokrywa jego dorosły syn, pracujący na etacie i opodatkowany według skali podatkowej.
W 2026 roku syn poniósł następujące wydatki:
- 300 zł miesięcznie na zalecone przez lekarza specjalistę leki,
- 2280 zł na używanie własnego samochodu w związku z potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności ojca,
- 600 zł na odpłatny przewóz ojca karetką transportu sanitarnego.
Zakładając, że wszystkie wydatki spełniają ustawowe warunki, odliczenie wyniesie:
| Rodzaj wydatku | Kwota odliczenia |
|---|---|
| Leki: (300 zł − 100 zł) × 12 miesięcy | 2400 zł |
| Używanie samochodu | 2280 zł |
| Przewóz karetką | 600 zł |
| Łącznie | 5280 zł |
Przy stawce podatku 12 proc. oszczędność może wynieść 633,60 zł, natomiast jeżeli cała kwota odliczenia pomniejsza dochód opodatkowany stawką 32 proc., korzyść może sięgnąć 1689,60 zł.
Warunkiem jest jednak to, aby ojciec nie przekroczył ustawowego limitu dochodów i rzeczywiście pozostawał na utrzymaniu syna.
Kiedy fiskus odmówi odliczenia wydatków na chorego?
Prawo do ulgi rehabilitacyjnej nie jest bezwarunkowe.
Rodzina nie będzie mogła skorzystać z odliczenia, jeżeli dochód osoby pozostającej na jej utrzymaniu przekroczy ustawowy limit albo poniesione wydatki nie mieszczą się w katalogu wskazanym w ustawie.
Problem może pojawić się również wtedy, gdy wydatek został w całości sfinansowany lub zwrócony ze środków NFZ, PFRON czy innych wskazanych w przepisach źródeł.
Jeżeli refundacja była częściowa, odliczeniu może podlegać wyłącznie kwota rzeczywiście pokryta przez podatnika.
Warto też pamiętać, że nie każdy pobyt w placówce opiekuńczej uprawnia do odliczenia. Ustawowy katalog obejmuje określone zakłady lecznicze i rehabilitacyjne, ale nie obejmuje automatycznie kosztów pobytu w każdym domu pomocy społecznej czy prywatnym domu opieki.
Dlatego przed wykazaniem wydatku w PIT należy sprawdzić zarówno rodzaj placówki, jak i charakter poniesionej opłaty.
Jak odliczyć leki i dojazdy w PIT za 2026 rok?
Z ulgi rehabilitacyjnej korzysta się w rocznym rozliczeniu podatkowym.
Osoby rozliczające dochody według skali podatkowej wykazują wydatki w załączniku PIT/O do zeznania PIT-37 lub PIT-36. Z odliczenia mogą korzystać również uprawnieni podatnicy rozliczający ryczałt w PIT-28.
Rozliczenie za 2026 rok należy złożyć w terminie od 15 lutego do 30 kwietnia 2027 roku.
Nie trzeba wcześniej występować do urzędu skarbowego o zgodę na ulgę. Należy jednak posiadać dokumenty potwierdzające spełnienie jej warunków.
W praktyce warto zachować decyzję ZUS o przyznaniu renty, dokumenty potwierdzające poniesione wydatki, zalecenie lekarza specjalisty dotyczące leków oraz informacje pozwalające ustalić roczny dochód osoby z niepełnosprawnością.
Dokumentów nie dołącza się standardowo do zeznania, ale urząd skarbowy może zażądać ich przedstawienia w trakcie weryfikacji rozliczenia.
„Renta alkoholowa” a PIT. Rodzina powinna sprawdzić dochody przed końcem roku
Najważniejsza informacja dla rodzin osób pobierających rentę z tytułu niezdolności do pracy jest taka, że ulga rehabilitacyjna nie jest zarezerwowana wyłącznie dla samego rencisty.
Z odliczenia mogą korzystać również bliscy, którzy rzeczywiście ponoszą wydatki związane z jego niepełnosprawnością i utrzymaniem.
W 2026 roku szczególnego znaczenia nabiera jednak limit dochodu wynoszący 23 741,88 zł.
Przy minimalnej rencie z tytułu całkowitej niezdolności do pracy margines jest niewielki. Dodatkowe wynagrodzenie, zlecenie czy inne dochody uwzględniane w limicie mogą pozbawić rodzinę prawa do ulgi.
Warto więc jeszcze przed końcem roku sprawdzić wysokość świadczeń i pozostałych dochodów chorego oraz zachować dokumenty potwierdzające poniesione wydatki.
W przeciwnym razie może się okazać, że mimo wydania kilku tysięcy złotych na leczenie i rehabilitację fiskus zakwestionuje odliczenie.
Podstawa prawna:
- Art. 26 ust. 1 pkt 6 oraz ust. 7a–7e ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
- Art. 57 i 58 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
- Komunikat Prezesa ZUS z 17 lutego 2026 r. w sprawie kwot najniższych emerytur i rent oraz dodatków do świadczeń.
- Objaśnienia Ministerstwa Finansów dotyczące ulgi rehabilitacyjnej, aktualizacja z 13 października 2026 r.