Działalność nierejestrowana a przychód – należny czy faktycznie otrzymany?

Piotr Szulczewski

Ewidencjonowanie przychodów na początku prowadzenia aktywności zawodowej będzie bardzo kłopotliwe. Inaczej zastosować bowiem należy przepisy dla celów ustalenia limitu rozliczania się jako firma, a inaczej – jeśli chodzi o kwestie rozliczania podatków.

Prawodawca nie zapewnił spójności przepisów podatkowych i reguł wynikających z ustawy – prawo przedsiębiorców. Osoby, które chcą prowadzić działalność bez rejestracji firmy będą miały kłopot przy ustaleniu daty, w której liczyć należy uzyskanie przychodu.

 

Reguła rozliczeń przychodów w celu ustalenia limitu działalności nierejestrowanej

Podstawowa zasada jest bardzo prosta. Limit 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia istotny dla celów rejestracji działalności ustala się w oparciu o przepisy ustawy – prawo przedsiębiorców. Tu stwierdza się, że przez przychód należny, o którym mowa w art. 5 ust. 1 tej ustawy (a zatem przez przychód ustalany dla celów liczenia limitu 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia), rozumie się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont.

W efekcie jeśli sprzedano towar i wystawiono dokument sprzedaży, ale fizycznie nie wystąpiła płatność – to już w miesiącu wystawienia dokumentu (albo nawet zawarcia samej umowy i ustalenia na jej podstawie należności za wymagalną) kwota z niego wynikająca wpływa na limit 1050 zł. W efekcie na podstawie nieotrzymanej płatności podatnik musi zarejestrować się jako przedsiębiorca.

 

Inaczej w ustawach podatkowych

Problem w tym, że zupełnie inaczej o kwestii rozpoznawania przychodów mówią przepisy podatkowe. W art. 11 ust. 1 PIT wskazano, że przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15 (czyli z zastrzeżeniem przychodów z działalności gospodarczej i działów specjalnych produkcji rolnej), , art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 (przychodów z kapitałów pieniężnych) - w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19 (sprzedaż nieruchomości), art. 25b (przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych) i art. 30f (dochody zagranicznej spółki kontrolowanej), są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Działalność nieewidencjonowana zaliczana jest do tzw. innych źródeł przychodów, a w ustawach podatkowych nie jest wskazane, by mogły w stosunku do niej występować odstępstwa od zasady ogólnej art. 11 ust. 1. W efekcie podatnik po wystawieniu dokumentu – dla celów naliczenia podatku dochodowego – powinien czekać dopiero do chwili, w której następuje jego płatność. Wystawiony dokument sprzedażowy lub wymagalne roszczenie o zapłatę - bez uzyskanych płatności nie są w przypadku działalności nierejestrowanej podstawą do zapłaty podatku dochodowego.