Do końca 2026 roku zostały niespełna dwa miesiące. To ostatni moment, żeby sprawdzić, ile dni wolnych przysługuje jeszcze pracownikowi. Nie wszystkie można zachować na kolejny rok. Rodzice dzieci do 14 lat mogą mieć do wykorzystania dwa dodatkowe dni wolnego z zachowaniem pełnego wynagrodzenia. Jeśli nie skorzystają z nich do 31 grudnia, bezpowrotnie przepadną. Podobnie jest z wolnym z powodu siły wyższej i pięciodniowym urlopem opiekuńczym. Inaczej wygląda sytuacja z urlopem wypoczynkowym, który przechodzi na kolejny rok.
Nie każdy pracownik pamięta, że oprócz 20 lub 26 dni urlopu wypoczynkowego Kodeks pracy przewiduje dodatkowe zwolnienia od pracy. Niektóre są w pełni płatne, inne tylko częściowo, a za część pracodawca nie wypłaci wynagrodzenia.
Wszystkie łączy jedna zasada: przysługują w określonym wymiarze w roku kalendarzowym. Niewykorzystane nie zwiększą puli wolnego w 2027 roku.
Jakie dni wolne przepadną 31 grudnia 2026 roku?
Pracownik zatrudniony na umowie o pracę może korzystać z kilku rodzajów zwolnień. Różnią się one nie tylko wymiarem, ale również zasadami wynagradzania i warunkami udzielania.
| Rodzaj wolnego | Wymiar roczny | Wynagrodzenie | Co po 31 grudnia? |
|---|---|---|---|
| Opieka nad dzieckiem do 14 lat | 2 dni lub 16 godzin | 100% | Przepada |
| Wolne z powodu siły wyższej | 2 dni lub 16 godzin | 50% | Przepada |
| Urlop opiekuńczy | 5 dni | Bezpłatny | Przepada |
| Urlop wypoczynkowy | 20 lub 26 dni, zależnie od uprawnień | 100% | Przechodzi na kolejny rok |
Nie oznacza to jednak, że każdy pracownik może w grudniu wykorzystać wszystkie wymienione dni. Wolne z powodu siły wyższej i urlop opiekuńczy wymagają wystąpienia określonych okoliczności. Nie można z nich skorzystać wyłącznie dlatego, że kończy się rok.
Inaczej jest ze zwolnieniem na opiekę nad dzieckiem do 14 lat. Rodzic nie musi wykazywać, że dziecko jest chore ani uzasadniać, w jaki sposób wykorzysta przysługujące mu wolne.
Dwa dni wolne na dziecko do 14 lat. Pracodawca zapłaci pełne wynagrodzenie
Zgodnie z art. 188 Kodeksu pracy pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze dwóch dni albo 16 godzin.
Za ten czas zachowuje prawo do pełnego wynagrodzenia.
Co istotne, dziecko nie musi być chore. Rodzic może wykorzystać wolne na wizytę u lekarza, udział w szkolnej uroczystości, załatwienie spraw związanych z dzieckiem albo po prostu spędzenie z nim czasu.
Dni te można również połączyć z urlopem wypoczynkowym. Przykładowo rodzic, który zaplanował urlop między Bożym Narodzeniem a Nowym Rokiem, może wykorzystać dodatkowe dwa dni opieki, jeżeli nadal mu przysługują.
O tym, czy korzysta ze zwolnienia w dniach, czy godzinach, decyduje pracownik w pierwszym wniosku złożonym w danym roku. W przypadku zatrudnienia na część etatu wymiar godzinowy ustala się proporcjonalnie.
Ważne: niewykorzystane dni lub godziny opieki nad dzieckiem przepadają z końcem roku. Nie można ich przenieść na styczeń ani otrzymać za nie ekwiwalentu pieniężnego.
Czy pracodawca może odmówić dwóch dni opieki nad dzieckiem w grudniu?
Pracodawca ma obowiązek respektować uprawnienie wynikające z art. 188 Kodeksu pracy. Nie może dowolnie pozbawić pracownika przysługujących mu dni wolnych.
Nie oznacza to jednak, że pracownik może w każdej sytuacji samodzielnie zdecydować o nieobecności bez zawiadomienia pracodawcy.
Przepisy nie określają jednego terminu składania wniosków o takie zwolnienie. Zasady mogą wynikać z regulaminu pracy lub innych przepisów wewnątrzzakładowych. Jeżeli pracownik planuje wykorzystanie wolnego, powinien odpowiednio wcześniej poinformować pracodawcę i uzgodnić termin. Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy konieczność opieki pojawia się nagle.
Bezzasadna odmowa udzielenia przysługującego zwolnienia może stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Pracodawcy grozi za nie grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.
Dlatego rodzice, którzy chcą wykorzystać pozostałe dni w grudniu, nie powinni odkładać złożenia wniosku na ostatnią chwilę.
Dwoje rodziców pracuje. Czy każdemu przysługują dwa dni wolnego?
Nie. Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni na podstawie stosunku pracy, mają do dyspozycji jeden wspólny limit zwolnienia.
Nie ma przy tym znaczenia liczba dzieci. Zarówno rodzic jednego dziecka, jak i trojga dzieci do 14 lat ma prawo do dwóch dni albo 16 godzin zwolnienia rocznie.
Przykładowo matka wykorzystała w czerwcu jeden dzień opieki nad dzieckiem. Do końca 2026 roku pozostaje jeszcze jeden dzień. Może go wykorzystać matka albo ojciec, ale nie oboje.
Jeżeli jedno z rodziców wykorzystało już cały przysługujący limit, drugie nie otrzyma dodatkowych dwóch dni.
Warto więc sprawdzić nie tylko własną ewidencję czasu pracy, ale również ustalić z drugim rodzicem, czy i w jakim wymiarze korzystał ze zwolnienia.
Ile warte są dwa dni płatnej opieki nad dzieckiem?
Pracownik korzystający ze zwolnienia z art. 188 Kodeksu pracy zachowuje prawo do wynagrodzenia, mimo że w tym czasie nie wykonuje pracy.
Przykładowo osoba zarabiająca 7200 zł brutto miesięcznie, przy 168 godzinach pracy w danym miesiącu, ma godzinową stawkę wynagrodzenia zasadniczego wynoszącą około 42,86 zł.
W takim uproszczonym przeliczeniu 16 godzin odpowiada kwocie około 685,71 zł brutto.
Nie oznacza to dodatkowej wypłaty w tej wysokości. Pracownik otrzyma swoje wynagrodzenie, choć przez dwa standardowe ośmiogodzinne dni nie będzie świadczył pracy.
Jeśli jednak nie wykorzysta tego uprawnienia do końca 2026 roku, nie otrzyma żadnej rekompensaty. Od 1 stycznia 2027 roku będzie przysługiwał mu nowy roczny limit.
Dwa dni wolnego z powodu siły wyższej. Można je wykorzystać nawet w dniu zdarzenia
Kolejnym uprawnieniem, które nie przechodzi na następny rok, jest zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej.
Na podstawie art. 148¹ Kodeksu pracy pracownikowi przysługują dwa dni albo 16 godzin takiego zwolnienia w roku kalendarzowym.
Nie jest to jednak dodatkowy urlop, który można dowolnie zaplanować.
Wolne przysługuje w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli niezbędna jest natychmiastowa obecność pracownika.
Przykładem może być nagła choroba dziecka w przedszkolu, wypadek członka rodziny lub inna sytuacja związana z chorobą albo wypadkiem, wymagająca niezwłocznego działania.
Pracodawca jest zobowiązany udzielić zwolnienia na wniosek zgłoszony najpóźniej w dniu korzystania z tego uprawnienia.
Za czas nieobecności pracownik zachowuje prawo do połowy wynagrodzenia.
Przy pensji 7200 zł brutto i 168 godzinach pracy w miesiącu 16 godzin odpowiada, w uproszczonym przeliczeniu, kwocie około 342,86 zł brutto wynagrodzenia za czas zwolnienia.
Jeżeli do końca roku nie wystąpi sytuacja uzasadniająca wykorzystanie wolnego, niewykorzystany limit przepada. Nie można go zachować na kolejny rok ani zamienić na pieniądze.
Pięć dni urlopu opiekuńczego. Kto może z niego skorzystać?
Kodeks pracy przewiduje również pięć dni urlopu opiekuńczego w roku kalendarzowym.
Zgodnie z art. 173¹ Kodeksu pracy jest on przeznaczony na zapewnienie osobistej opieki lub wsparcia osobie, która wymaga ich z poważnych względów medycznych.
Urlop może dotyczyć:
- syna lub córki;
- matki albo ojca;
- małżonka;
- osoby zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym.
Przykładowo pracownik może skorzystać z urlopu opiekuńczego, aby pomóc rodzicowi po operacji, zaopiekować się ciężko chorym małżonkiem albo zapewnić wsparcie osobie wspólnie z nim zamieszkującej.
Nie wystarczy jednak sama chęć przedłużenia weekendu czy wykorzystania pozostałych dni przed końcem grudnia. Musi istnieć rzeczywista potrzeba opieki wynikająca z poważnych względów medycznych.
Wniosek składa się w postaci papierowej lub elektronicznej, nie później niż jeden dzień przed rozpoczęciem urlopu.
Urlop opiekuńczy jest bezpłatny. Pracownik nie otrzymuje za ten okres wynagrodzenia.
Niewykorzystane dni przepadają 31 grudnia. Nie powiększają limitu na 2027 rok.
W przypadku choroby dziecka warto sprawdzić również możliwość skorzystania z zasiłku opiekuńczego. Przy spełnieniu ustawowych warunków wynosi on 80 proc. podstawy wymiaru zasiłku.
Czy niewykorzystany urlop wypoczynkowy przepadnie 31 grudnia?
Zasady dotyczące urlopu wypoczynkowego są inne niż w przypadku dodatkowych zwolnień od pracy.
Pracownik, który nie wykorzysta całego przysługującego mu urlopu wypoczynkowego w 2026 roku, nie straci niewykorzystanych dni z końcem grudnia.
Przejdą one na kolejny rok jako urlop zaległy.
Zgodnie z art. 168 Kodeksu pracy pracodawca powinien udzielić zaległego urlopu najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego.
Oznacza to, że zaległego urlopu za 2026 rok należy udzielić najpóźniej do 30 września 2027 roku. Dla zachowania terminu wystarczy, aby pracownik rozpoczął korzystanie z niego najpóźniej tego dnia.
Pracodawca ma obowiązek dopilnować wykorzystania zaległego urlopu. Nie może jednak w każdej sytuacji jednostronnie narzucić konkretnego terminu jego wykorzystania. Co do zasady termin ustala się zgodnie z planem urlopów albo w porozumieniu z pracownikiem.
Co ważne, nawet przekroczenie terminu 30 września nie oznacza automatycznej utraty urlopu. Roszczenie o udzielenie zaległego urlopu co do zasady przedawnia się po trzech latach.
Urlop okolicznościowy i wolne za oddanie krwi. Czy również przepadają?
Nie wszystkie zwolnienia pracownicze są rozliczane według rocznego limitu.
Urlop okolicznościowy przysługuje w związku z określonymi zdarzeniami rodzinnymi, takimi jak ślub, narodziny dziecka czy śmierć bliskiej osoby. Jego wymiar zależy od rodzaju zdarzenia i wynosi jeden albo dwa dni.
Z kolei pracownik będący honorowym dawcą krwi może korzystać ze zwolnienia od pracy na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
Nie są to uprawnienia, których niewykorzystaną pulę trzeba rozliczyć do 31 grudnia. Powstają w związku z określonym zdarzeniem lub spełnieniem ustawowych warunków.
Nie oznacza to również możliwości dowolnego przesuwania terminu zwolnienia niezależnie od okoliczności, które uzasadniają jego udzielenie.
Koniec roku 2026. Warto sprawdzić, ile dni wolnych zostało
Do 31 grudnia 2026 roku pozostało jeszcze kilka tygodni. To dobry moment, aby sprawdzić stan wykorzystania dodatkowych zwolnień od pracy.
Szczególnie powinni zainteresować się tym rodzice dzieci do 14 lat. Jeżeli nie wykorzystali jeszcze dwóch dni opieki, mogą zaplanować je przed końcem roku, zachowując pełne wynagrodzenie.
Nie muszą wykazywać choroby dziecka ani szczególnego zdarzenia uzasadniającego nieobecność.
Inaczej jest z wolnym z powodu siły wyższej i urlopem opiekuńczym. Te uprawnienia można wykorzystać wyłącznie w sytuacjach określonych w Kodeksie pracy.
Najważniejsze jest jedno: niewykorzystane dwa dni opieki nad dzieckiem nie przejdą na 2027 rok. Kto nie skorzysta z nich do końca grudnia, straci tegoroczny limit. Od stycznia otrzyma nowy, ale bez możliwości doliczenia niewykorzystanych dni z poprzedniego roku.
Podstawa prawna: art. 148¹, art. 168, art. 173¹–173³, art. 188 i art. 189¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.