Stosowanie dodatkowych znaczników w pliku JPK_VAT

Podatnicy VAT są obowiązani prowadzić ewidencję VAT (zakupu i sprzedaży), którą mają obowiązek przesłać, co do zasady, wraz z deklaracją podatkową do urzędu skarbowego. Minister Finansów określił, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres danych tej ewidencji oraz sposób wykazywania w niej danych, uwzględniając konieczność zapewnienia prawidłowości rozliczeń podatników oraz kontroli obowiązków podatników przez organ podatkowy, identyfikowania obszarów, w których występują nadużycia w podatku VAT lub narażonych na te nadużycia.

Jakich czynności dotyczą kody GTU?

Elementy ewidencji VAT (pliku JPK_VAT) określa rozporządzenie Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju w sprawie szczegółowego zakresu danych zawartych w deklaracjach podatkowych i w ewidencji w zakresie podatku VAT (Dz. U. z 2019 r. poz. 1988 ze zm.).

Jak wynika z rozporządzenia, podatnik ma obowiązek oznaczania w pliku JPK_VAT wybranych transakcji od GTU_01 do GTU_13. Przykładowo do:

1) dostawy:

• napojów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,2%, piwa oraz napojów alkoholowych będących mieszaniną piwa i napojów bezalkoholowych, w których zawartość alkoholu przekracza 0,5% (CN od 2203 do 2208) – stosuje się oznaczenie GTU_01,
• wyrobów tytoniowych, suszu tytoniowego, płynu do papierosów elektronicznych i wyrobów nowatorskich, w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym – GTU_04,
• odpadów – wyłącznie określonych w poz. 79-91 załącznika nr 15 do ustawy o VAT (Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.) – GTU_05,
• pojazdów oraz części (CN od 8701 do 8708) – GTU_07,
• metali szlachetnych oraz nieszlachetnych – wyłącznie określonych w poz. 1 i poz. 1a załącznika nr 12 do ustawy o VAT oraz w poz. 12-25, 33-40, 45, 46, 56 i 78 załącznika nr 15 do ustawy o VAT – GTU_08,
• budynków, budowli i gruntów oraz ich części i udziałów w prawie własności, w tym również zbycia praw, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o VAT – GTU_10,

2) świadczenia usług:

• o charakterze niematerialnym – wyłącznie: doradczych, w tym doradztwa prawnego i podatkowego oraz doradztwa związanego z zarządzaniem (PKWiU 62.02.1, 62.02.2, 66.19.91, 69.20.3, 70.22.11, 70.22.12, 70.22.13, 70.22.14, 70.22.15, 70.22.16, 70.22.3, 71.11.24, 71.11.42, 71.12.11, 71.12.31, 74.90.13, 74.90.15, 74.90.19), w zakresie rachunkowości i audytu finansowego (PKWiU 69.20.1, 69.20.2), prawnych (PKWiU 69.1), zarządczych (PKWiU 62.03, 63.11.12, 66.11.19, 66.30, 68.32, 69.20.4, 70.22.17, 70.22.2, 90.02.19.1), firm centralnych (PKWiU 70.1), marketingowych lub reklamowych (PKWiU 73.1), badania rynku i opinii publicznej (PKWiU 73.2), w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych (PKWiU 72) oraz w zakresie pozaszkolnych form edukacji (PKWiU 85.5) – stosuje się oznaczenie GTU_12,
• transportowych i gospodarki magazynowej (PKWiU 49.4, 52.1) – GTU_13.

Przy czym oznaczeń GTU nie stosuje się do czynności wykazanych w ewidencji na podstawie dowodów sprzedaży wymienionych w § 10 ust. 5 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia, czyli:

• dokumentu zbiorczego o sprzedaży z kas rejestrujących,
• dowodu wewnętrznego.

Ponadto ewidencja sprzedaży zawiera następujące oznaczenia dla innych dowodów sprzedaży:

a) DI – dowód inny niż faktura,

b) RO – zbiorczy dowód sprzedaży z kas rejestrujących,

c) WEW – dowód wewnętrzny.

Nowe oznaczenia dokumentów związanych z KSeF

Zgodnie z obowiązującymi od 1 lutego 2026 r. przepisami podatnicy zobowiązani są stosować w części ewidencyjnej pliku JPK_VAT w zakresie podatku należnego, jak też naliczonego poniższe oznaczenia:

• OFF – dotyczy faktury wskazanej w art. 106nf ust. 1 ustawy o VAT, tj. faktury wystawionej w trybie awarii KSeF, która na dzień złożenia ewidencji nie posiada numeru KSeF,
• BFK – odnosi się do faktury elektronicznej oraz papierowej, które zostały wystawione poza KSeF,
• DI – dotyczy wszelkich innych dowodów, które nie są fakturą ustrukturyzowaną, elektroniczną lub papierową.

Ministerstwo Finansów udostępniło na swojej stronie ksef.podatki.gov.pl przypadki, kiedy należy je stosować (patrz ramka).

Przy czym – pomimo tych wyjaśnień – pojawia się wątpliwość odnośnie stosowania tych oznaczeń w przypadku importu towarów. Podatek VAT z tytułu importu towarów jest obliczany i wykazywany w zgłoszeniu celnym albo rozliczeniu zamknięcia, a rozliczenia i zapisy w ewidencji dokonywane są na podstawie dokumentów celnych. W związku z tym występuje problem, czy w takim przypadku polski podatnik – rozliczając import towarów po stronie VAT należnego (jeśli rozlicza VAT zgodnie z art. 33a ustawy o VAT), jak też naliczonego – powinien stosować znacznik DI, nawet gdy posiada fakturę wystawioną przez kontrahenta zagranicznego, ale niespełniającą definicji polskiej faktury. Czy jednak w sytuacji, gdy polski podatnik posiada fakturę od kontrahenta zagranicznego, powinien zastosować oznaczenie BFK zarówno po stronie VAT należnego, jak i naliczonego, czy tylko po stronie VAT należnego oznaczenie BFK, a po stronie VAT naliczonego DI wraz z oznaczeniem WEW?

Nasze Wydawnictwo zwróciło się do Ministerstwa Finansów z prośbą o zajęcie stanowiska w tej sprawie. O uzyskanej odpowiedzi poinformujemy na łamach GP.

Oznaczenia dotyczące dowodów zakupu

W strukturze ewidencji w zakresie VAT naliczonego podatnicy zobowiązani są do odpowiedniego oznaczenia dowodu zakupu (w przypadku wystąpienia w danym okresie rozliczeniowym określonego dowodu zakupu) kodami:

• MK – w przypadku faktury wystawionej przez podatnika będącego dostawcą lub usługodawcą, który wybrał metodę kasową rozliczeń określoną w art. 21 ustawy o VAT,
• VAT_RR – w przypadku faktury VAT RR, o której mowa w art. 116 ustawy o VAT,
• WEW – w przypadku dokumentu wewnętrznego.

Dodatkowo ewidencja zawiera oznaczenia dotyczące podatku naliczonego z tytułu importu towarów, w tym importu towarów rozliczanego zgodnie z art. 33a ustawy o VAT – oznaczenie IMP.

Kary za brak lub pomyłki w oznaczeniach w JPK_VAT

Jak wynika z art. 109 ust. 3f-3k ustawy o VAT, w przypadku stwierdzenia przez naczelnika urzędu skarbowego w przesłanej przez podatnika ewidencji błędów, które uniemożliwiają przeprowadzenie weryfikacji prawidłowości transakcji, organ podatkowy wzywa podatnika do ich skorygowania, wskazując te błędy. W takiej sytuacji podatnik w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania przesyła do organu ewidencję skorygowaną w zakresie błędów wskazanych w wezwaniu lub składa wyjaśnienia wskazujące, że ewidencja nie zawiera błędów. Jeżeli jednak podatnik wbrew obowiązkowi:

• nie prześle ewidencji skorygowanej w zakresie błędów wskazanych w wezwaniu lub nie złoży wyjaśnień albo zrobi to po terminie,
• w złożonych wyjaśnieniach nie wykaże, że ewidencja nie zawiera błędów, o których mowa w wezwaniu,

naczelnik urzędu skarbowego może nałożyć, w drodze decyzji, na podatnika karę pieniężną w wysokości 500 zł za każdy błąd (wskazany przez niego w wezwaniu).

Podatnik karę taką musi uiścić bez wezwania naczelnika urzędu skarbowego w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji. Kara ta nie jest stosowana do podatnika będącego osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, który za ten sam czyn ponosi odpowiedzialność za wykroczenie skarbowe lub przestępstwo skarbowe.

Należy podkreślić, że kara ta nie jest nakładana automatycznie po stwierdzeniu przez organ błędu w ewidencji. Dopiero gdy błąd uniemożliwia weryfikację prawidłowości transakcji oraz po ewentualnym wezwaniu do korekty i jej niezłożeniu, podatnik jest narażony na tę karę.

Sankcje za wystawianie faktur poza KSeF

Od 1 stycznia 2027 r. karą pieniężną, zgodnie art. 106ni ust. 1 ustawy o VAT, zostanie objęty podatnik, który wbrew obowiązkowi:

• nie wystawi faktury ustrukturyzowanej przy użyciu KSeF,
• w okresie trwania awarii KSeF albo niedostępności KSeF, albo w przypadku wystawiania faktury w trybie offline24 wystawi fakturę niezgodnie z udostępnionym wzorem,
• nie prześle w wymaganym terminie faktur do KSeF (wystawionych w trybie offline24, awarii lub w okresie niedostępności KSeF).

W tych sytuacjach naczelnik urzędu skarbowego nałoży na podatnika – w drodze decyzji – karę pieniężną wynoszącą:

• do 100% wysokości kwoty podatku wykazanego na fakturze wystawionej poza KSeF,
• do 18,7% wysokości kwoty należności ogółem wykazanej na fakturze wystawionej poza KSeF – w przypadku faktury bez wykazanego podatku.

W informacji MF przekazywanej do mediów na zapytania dziennikarzy z dnia 24 lutego 2026 r. zamieszczonej na stronie eureka.mf.gov.pl (ID informacji 680849) wskazano, że kara pieniężna od 1 stycznia 2027 r. będzie nakładana w drodze decyzji, w przypadku gdy podatnik wbrew obowiązkowi nie dopełni wymaganych w art. 106ni ust. 1 ustawy o VAT powinności. MF dodatkowo wskazało, że wyłączone jest wszczynanie postępowań karnych skarbowych w sytuacji wystawiania faktur poza KSeF, wadliwego wystawienia faktury lub nieterminowego przesłania faktur w trybie awaryjnym i offline. Nie oznacza to jednak, że nieprawidłowości penalizowane dotychczas w przypadku faktur „tradycyjnych” pozostaną bezkarne na gruncie Kodeksu karnego skarbowego tylko dlatego, że faktura wystawiona zostanie w KSeF. Za wprowadzenie do obrotu prawnego fikcyjnej faktury przewidziana jest i będzie odpowiedzialność na gruncie K.k.s.

Gazeta Podatkowa nr 46 (2338) z dnia 2026-06-08

Środki trwałe – zakup, amortyzacja i sprzedaż. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl