Wysokość miesięcznego zobowiązania z tytułu składki zdrowotnej jest bezpośrednio uzależniona od wybranej przez przedsiębiorcę formy opodatkowania, a także, w niektórych przypadkach, od formy prawnej prowadzonej działalności. Wyliczenie tej składki jest jednak na tyle skomplikowane, że w dalszym ciągu budzi wątpliwości w procesie miesięcznych rozliczeń. Omawiamy szczegółową analizę zasad naliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne dla przedsiębiorców w 2026 roku.
Podstawowe zagadnienia związane z wyliczeniem składki zdrowotnej
Zasady rozliczania składki zdrowotnej przedsiębiorców zawarte są w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. To tam znajdziemy informacje o tym w jaki sposób obliczyć wysokość tego zobowiązania dla każdej z form opodatkowania. Przede wszystkim należy wskazać krąg podmiotów, które są zobowiązane są do stosowania regulacji zawartych w tej ustawie, a są to osoby prowadzące działalność gospodarczą oraz niektórzy wspólnicy spółek (jawnych i partnerskich), którzy jako formę opodatkowania wybrali:
- skalę podatkową,
- podatek liniowy,
- ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.
Natomiast niektóre kategorie wspólników opłacają stałą składkę zdrowotną w wysokości 9% od podstawy wynoszącej 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego. Dotyczy wspólników spółki komandytowej (komandytariuszy i komplementariuszy), właścicieli jednoosobowej spółki z o.o., akcjonariuszy prostej spółki akcyjnej, oraz komplementariuszy spółek komandytowo–akcyjnych.
Opłacają oni składkę w stałej kwocie, która w 2026 roku wynosi 830,58 zł (9 228,64 zł x 9%), niezależnie od osiąganych przychodów czy wynagrodzenia.
Dla podatników, którzy jeszcze mogą korzystać z rozliczenia w formie karty podatkowej podstawę składki stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku kalendarzowym (w 2026 r. to 4 806 zł). Miesięczna składka ustalana jest jako 9% podstawy, czyli w 2026 roku wynosi 432,54 zł.
Ustalenie składki przy opodatkowaniu skalą podatkową i podatkiem liniowym
Przedsiębiorcy rozliczający się według skali podatkowej opłacają składkę zdrowotną w wysokości 9% od podstawy stanowiącej miesięczny dochód z działalności gospodarczej uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który składka jest należna.
Jak ustalić dochód na cele wyliczenia składki zdrowotnej?
Dochód do celów składki zdrowotnej jest wyliczany inaczej niż dochód do celów podatku dochodowego (PIT) i opiera się na zasadzie narastającej.
W pierwszym miesiącu roku składkowego dochód stanowi różnicę między przychodami a kosztami uzyskania przychodów (w rozumieniu Ustawy o PIT). Jest on pomniejszany o zapłacone składki społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe), o ile nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.
W kolejnych miesiącach dochód ustala się jako różnicę między sumą przychodów i sumą kosztów poniesionych od początku roku. Od tej kwoty odejmuje się sumę dochodów ustalonych za miesiące poprzedzające oraz skorygowaną sumę składek społecznych zapłaconych od początku roku, które nie zostały ujęte w kosztach.
Dla prowadzących KPiR, podstawę składki koryguje się o różnicę remanentową. Następuje zwiększenie, jeśli remanent końcowy jest wyższy niż początkowy, lub obniżenie w odwrotnym przypadku. Od 2023 roku w kalkulacji uwzględnia się wynik niezależnie od tego, czy jest dodatni czy ujemny.
Istotne jest również to, że od 2025 r. przedsiębiorca może nie musi opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne od przychodów ze zbycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Oznacza to, że nie trzeba obecnie uwzględniać ani przychodu, ani kosztu związanego ze sprzedażą środka trwałego w obliczeniach składki.
W kalkulacji składki nie przyjmuje się przychodów i kosztów występujących w okresie zawieszenia działalności.
Wysokość składki zdrowotnej
Wysokość składki zdrowotnej stanowi procent uzyskanego dochodu, i tak przy:
- skali podatkowej jest to 9%,
- podatku liniowym jest to 4,9%.
Przy czym zarówno dla skali podatkowej jak i podatku liniowego obowiązuje minimalna kwota, która nie może być niższa niż 9% minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym roku kalendarzowym. Czyli mimo braku dochodu, przedsiębiorca musi opłacić minimalną składkę. W 2026 roku najniższa składka to 432,54 zł. W przypadku podatku liniowego jest ona wymagana do osiągnięcia miesięcznego dochodu w wysokości około 8 830 zł. Dodatkowo warto też wiedzieć, że nie istnieje górny limit podstawy wymiaru składki zdrowotnej, co jest szczególnie istotne dla osób uzyskujących wysokie dochody.
Rok składkowy przy opodatkowaniu na zasadach ogólnych
W przypadku opodatkowania na zasadach ogólnych nie można zapomnieć o omówieniu pojęcia roku składkowego. Obejmuje on okres od 1 lutego do 31 stycznia następnego roku i przez to, że nie pokrywa się z rokiem dla kalendarzowym wielu osobom sprawia trudność zrozumienie zastosowanego mechanizmu. Jest on jednak konieczny ze względu na schemat ustalania składki i występujące w nim przesunięcie – w deklaracji za dany miesiąc wykazuje się dochód z miesiąca poprzedzającego miesiąc za który składamy DRA. Rok składkowy ma wpływ na to jak kształtuje się minimalna składka. Nie może być ona niższa niż 9% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego na pierwszy dzień danego roku składkowego. Dlatego w 2026 roku składka ta kształtuje się następująco:
- w styczniu wynosiła 314,96 zł (w 2025 roku wyjątkowo podstawę stanowiło 75% minimalnego wynagrodzenia za 2025 rok, czyli 3 499,50 zł),
- od lutego do grudnia wynosi 432,54 zł (w 2026 roku podstawę stanowi 100% minimalnego wynagrodzenia, czyli 4 806 zł).
Składka zdrowotna dla ryczałtowców
Dla ryczałtowców wysokość składki zdrowotnej zależy od osiągniętego przychodu. Przychód ten może zostać obniżony o składki społeczne, o ile nie zostały one zaliczone do kosztów. Podstawa składki zdrowotnej w tym przypadku jest ustalana jako procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia obowiązującego w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego (w 2025 r. wyniosło ono 9 228,64 zł). Sama składka stanowi 9% podstawy wymiaru. W przypadku ryczałtu, podstawa wymiaru składki kształtuje się w oparciu o przychód z danego. Nie obowiązuje tu zasada roku składkowego – tu wyliczenia pokrywają się z rokiem kalendarzowym.
Wysokość składki w 2026 roku przedstawia poniższa tabela.
| Roczny przychód | Podstawa naliczania (wielokrotność 9 228,64 zł) | Miesięczna składka zdrowotna (9%) |
| Do 60 000,00 zł | 60% (5 537,18 zł) | 498,35 zł |
| Do 300 000,00 zł | 100% (9 228,64 zł) | 830,58 zł |
| Powyżej 300 000,00 zł | 180% (16 611,55 zł) | 1 495,04 zł |
Przedsiębiorcy, którzy wybrali jako formę opodatkowania ryczałt od przychodów ewidencjonowanych mogą wybrać metodę wg której chcą rozliczać składkę miesięczną. Opcje są dwie, na podstawie:
- sumy przychodów narastająco z roku bieżącego – w przypadku przekroczenia progu przychodu w trakcie roku, wyższą składkę należy uiścić już za miesiąc, w którym to nastąpiło. Wymaga to również dopłaty wyrównania za poprzednie miesiące, którą należy uregulować w ciągu miesiąca od terminu złożenia rocznego zeznania podatkowego.
- przychodu z ubiegłego roku – przedsiębiorcy, którzy prowadzili działalność przez cały poprzedni rok kalendarzowy (niezależnie od formy opodatkowania: skala, liniowy, ryczałt), mogą stosować uproszczony sposób wyliczania miesięcznej podstawy. Kwota przychodu z poprzedniego roku (pomniejszona o zapłacone składki społeczne, jeśli nie zostały zaliczone do kosztów) jest przyjmowana do ustalenia miesięcznej podstawy wymiaru składki przez cały bieżący rok kalendarzowy.
Prowadzenie kilku działalności w kontekście rozliczania składki zdrowotnej
Sposób wyliczania składki zdrowotnej dla osób prowadzących więcej niż jedną pozarolniczą działalność gospodarczą jest ściśle uzależniony od stosowanej formy opodatkowania. W przypadku, gdy przedsiębiorca korzysta z zasad ogólnych (skali podatkowej), podatku liniowego, podstawę wymiaru składki stanowi suma dochodów osiągniętych ze wszystkich tych działalności. Analogiczna zasada sumowania obowiązuje przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych – aby ustalić odpowiedni limit przychodów determinujący wysokość składki, należy zsumować przychody ze wszystkich działalności opodatkowanych w ten sposób.
Sytuacja komplikuje się, gdy przedsiębiorca stosuje różne formy opodatkowania (np. ryczałt na jednej działalności i podatek liniowy na drugiej). W takim scenariuszu nie dochodzi do łączenia baz – dla każdej z tych form należy odrębnie ustalić podstawę wymiaru składki zgodnie z przepisami właściwymi dla danej metody rozliczania.
Szczególne regulacje dotyczą osób łączących jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) z byciem wspólnikiem w spółkach (np. komandytowej czy jednoosobowej spółce z o.o.). Taki przedsiębiorca opłaca składkę zdrowotną wynikającą z dochodów lub przychodów z JDG oraz dodatkowo tylko jedną składkę z tytułu uczestnictwa w spółkach, niezależnie od ich liczby.
Zupełnie inaczej traktowane są osoby, które nie prowadzą JDG, a są wspólnikami w kilku spółkach (np. w kilku jednoosobowych spółkach z o.o. lub jako komplementariusze w spółkach komandytowo-akcyjnych). W tej sytuacji obowiązuje zasada wielokrotności: składkę zdrowotną należy opłacić osobno od każdej prowadzonej spółki. Przykładowo, posiadanie trzech takich spółek oznacza konieczność odprowadzenia trzech składek, gdzie każda z nich jest wyliczana od podstawy równej przeciętnemu wynagrodzeniu z IV kwartału 2025 roku (co w 2026 roku przy podstawie 9228,64 zł daje łączną podstawę wymiaru sięgającą prawie 28 tys. zł).
Możliwość odliczenia składki zdrowotnej od podatku
Obecnie część przedsiębiorców ma możliwość skorzystania z obniżenia podstawy opodatkowania (lub samego podatku) o zapłaconą składkę zdrowotną. Zasady te różnią się jednak w zależności od formy opodatkowania:
- podatek liniowy – możliwość odliczenia od dochodu maksymalnie 14 100 zł w 2026 roku,
- ryczałt od przychodów ewidencjonowanych – możliwość pomniejszenia przychodu o 50% zapłaconych składek zdrowotnych.
- karta podatkowa – możliwość obniżenia podatku o 19% zapłaconej składki.
- skala podatkowa – brak możliwości odliczenia składki zdrowotnej od dochodu.
Roczne rozliczenie składki zdrowotnej
Opodatkowanie skalą podatkową, podatkiem liniowym lub ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych nie kończy się na rozliczeniach miesięcznych składki. Konieczne jest również jej roczne rozliczenie. Wykazuje się je w deklaracji za kwiecień, uzupełniając odpowiednio w DRA blok XII, a w RCA blok IIIF. Termin na złożenie rozliczenia mija 20 maja. W rozliczeniu tym porównuje się sumę składek należnych za poprzedni rok do wartości składki jaka wynika z rocznego dochodu/progu przychodu.
W razie wystąpienia niedopłaty, czas na uregulowanie jej mija 20 maja. Natomiast w przypadku wystąpienia nadpłaty można złożyć wniosek o jej zwrot na konto (automatycznie przygotowany na profilu płatnika w eZUS). ZUS odda te środki pod warunkiem, że na koncie płatnika nie występują zaległości. Jeżeli przedsiębiorca nie zawnioskuje o zwrot środków, to będą one przeznaczone na poczet przyszłych składek.
Podsumowując, brak górnej granicy podstawy wymiaru składki dla skali podatkowej i podatku liniowego sprawia, że opłaty te mogą stanowić bardzo wysokie obciążenie. W przypadku ryczałtowców miesięczna składka również jest wysoka, a ryzyko wystąpienia dopłat w rocznym rozliczeniu bardzo duże. W związku z tym, na początku roku kalendarzowego niezbędna jest szczegółowa analiza, która forma opodatkowania będzie dla danego przedsiębiorcy najkorzystniejsza.
Podstawy prawne:
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
- Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
- Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Ustawa o PIT)
- Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
Katarzyna Tokarczyk, Ekspert wFirma