Pobierz e-pity 2018

Więzi rodzinne decydują o podatku

19.08.2015 11:00 (aktualizacja: )

2015-08-20

Każdy transfer majątku należy badać pod kątem podatkowym. W szczególności na baczności powinni mieć się ci, którzy otrzymują taki majątek. Osoby otrzymujące spadek czy darowiznę muszą pamiętać, że mogą być zobowiązani do zapłaty podatku od spadków i darowizn.

Więzi rodzinne decydują o podatku

Źródło: East News

Ustawa o podatku od spadków i darowizn nie stanowi regulacji łatwej do odczytania. Wśród praktyków często postuluje się potrzebę zmiany tego aktu na regulację mniej skomplikowaną i przystępniejszą dla podatników. Bardzo duże znaczenie w podatku od spadków i darowizn mają zwolnienia i inne preferencje podatkowe. Są one przy tym uregulowane zaraz po przepisach dotyczących przedmiotu podatku, zanim ustawa wspomina o podstawie opodatkowania czy stawkach podatkowych. Można wręcz rzec, że istota tego podatku sprowadza się do ustalenia, czy podlega się któremuś ze zwolnień lub preferencji.

Fiskus w korzystny sposób pozwala traktować spadki i darowizny, które dokonuje się pomiędzy członkami rodziny. Stąd w ustawie wprowadzono trzy grupy podatkowe – o zaliczeniu do poszczególnej z nich decyduje stopień pokrewieństwa/powinowactwa obdarowanego/spadkobiercy z darczyńcą/spadkodawcą. To właśnie rodzaj więzi rodzinnej jest najważniejszym kryterium przy ustaleniu właściwej stawki podatkowej. Stopień pokrewieństwa/powinowactwa może też wyznaczać możliwość zastosowania niektórych zwolnień. Im bliższa więź (niższa grupa podatkowa), tym więcej preferencji może mieć zastosowanie. Ponadto, ustawa o podatku i darowizn przewiduje różne kwoty wolne od podatku w stosunku do poszczególnych grup:

  • grupa I – 9637 zł;
  • grupa II – 7276 zł;
  • grupa III – 4902 zł;

Darowizny i spadki w kwotach nie przekraczających powyższych progów nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Wskazane kwoty należy odnosić do sumy majątku otrzymanego od jednej osoby z 5 lat poprzedzających ostatnie nabycie.

Od 2007 r. funkcjonuje zwolnienie uregulowane w art. 4a ustawy, dające możliwość bezpodatkowego transferu majątku pomiędzy członkami najbliższej rodziny. Jednym z warunków skorzystania z niego jest zgłoszenie do urzędu skarbowego otrzymania spadku lub darowizny w ciągu 6 miesięcy od daty powstania obowiązku podatkowego. Charakterystyczne jest to, że zwolnienie dotyczy transferów majątku pomiędzy osobami z rodziny, ale o węższym zakresie niż I grupa. Pomimo że ustawa na potrzeby tego zwolnienia nie wprowadziła odrębnej grupy, to w praktyce zwykło się mówić o „Grupie 0”.

Jakie więzi rodzinne zostały przypisane do poszczególnych grup?

  • Grupa 0 – małżonek, wstępny (rodzice, dziadkowie), zstępny (dzieci, wnukowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha;
  • Grupa I – osoby z grupy 0, zięć, synowa, teściowie;
  • Grupa II – zstępni rodzeństwa (np. bratanek), rodzeństwo rodziców (np. wuj), zstępny i małżonek pasierba, małżonek rodzeństwa (np. szwagier), rodzeństwo małżonków, małżonek rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych;
  • Grupa III – pozostałe osoby, w tym niespokrewnione.

W praktyce okazuje się, że bardziej skomplikowanych sprawach organy podatkowe próbują kwestionować możliwość stosowania zwolnienia z podatku. W jednej ze spraw była następująca sytuacja: Pan A ożenił się z panią B. Następnie panu A urodziła się córka z panią C, która to (pani C) była siostrą pani B. Po 50 latach pani B zmarła i zostawiła po sobie spadek, który zapisała córce męża, tj. jej pasierbicy i jednocześnie siostrzenicy. Podatniczka chciała skorzystać ze zwolnienia dla członków najbliższej rodziny. Organ podatkowy zakwestionował taką możliwość. Z uwagi na brak ustawowych definicji macochy i pasierba, odwołał się do słownikowego rozumienia tych pojęć. Uznał, że pasierbica, to córka małżonka z poprzedniego małżeństwa. Tymczasem podatniczka urodziła się w trakcie trwania małżeństwa jej ojca i macochy. W konsekwencji organ uznał, że podatniczka otrzymała spadek jako siostrzenica i musi go opodatkować według zasad przewidzianych dla II grupy. W wyroku z 21.05.2015 r. (I SA/Po 59/15) sąd przyznał rację podatniczce i uznał, że zastosowania zwolnienia przewidzianego dla darowizn/spadków dokonywanych w ramach najbliższej rodziny jest możliwe. W ocenie sądu pasierbem jest również dziecko pozamałżeńskie, w tym urodzone po zawarciu małżeństwa. Przykład ten obrazuje, jak restrykcyjnie mogą być interpretowane przepisy przez organy podatkowe.

Zdarza się, że członkowie rodziny dokonują pomiędzy sobą kilku darowizn. W szczególności dotyczy to transferów majątku w ramach rodzinnych biznesów. Przykładowo, teściowa dokonuje darowizny na rzecz córki. Ta z kolei może darować na rzecz swojego męża. Obie darowizny podlegają zwolnieniu dla członków najbliższej rodziny. Należy zauważyć, że bezpośrednia darowizna pomiędzy teściową a zięciem, jako osobami spoza grupy 0, podlegałaby opodatkowaniu na zasadach przewidzianych dla I grupy podatkowej. Organy podatkowe na ogół nie kwestionują możliwości zastosowania podwójnego zwolnienia dla członków najbliższej rodziny. Należy jednak pamiętać, aby w takiej sytuacji przyczyny podwójnej darowizny były należycie uzasadnione i udokumentowane. Pozwoli to uniknąć sporu z organami podatkowymi, które mogą próbować kwestionować możliwość zastosowania zwolnienia w takiej sytuacji.

Rafał Kran
doradca podatkowy w MDDP

Źródło: