Umowny zapis o zastosowaniu split payment – zmuś do zapłaty bez podzielonej płatności

Piotr Szulczewski

Od woli nabywcy towaru lub usługi zależy, czy zgodnie z przepisami podatkowymi dokona płatności na rachunek VAT. Umowa między stronami spowodować może jednak określone skutki – w tym zobowiązać do terminu zapłaty czy jej formy. W zgodzie z zasadą dowolnej treści umów pozostaje również zobowiązanie do zastosowania przez nabywcę podzielonej płatności. 

Obowiązujące od 1 lipca 2018 r. przepisy ustawy o VAT wprowadziły obowiązkowe rozliczenia ze strony sprzedawcy za pośrednictwem rachunku VAT. Zmiana ma na celu, aby nabywca miał uprawnienie do tego, by dokonywać płatności:

  • do rąk własnych (do kasy) sprzedawcy lub
  • na rachunek bieżący sprzedawcy albo,
  • na rachunek bieżący sprzedawcy oraz w części obejmującej podatek VAT – na rachunek VAT sprzedawcy (po stronie nabywcy pozostaje dowolne czy wykona płatności na rachunek bieżący, czy też na rachunek bieżący i rachunek VAT).
  • w formie alternatywnej – np. potrącenie, zwolnienie z długu.

Nabywca ma prawo wybrać formę płatności, gdy nie jest ona zastrzeżona umownie. W przypadku, gdy jest ona ustalona umownie – nabywca ma obowiązek stosować formę zastrzeżoną. Przepisy prawa cywilnego ustalają, że sprzedawca ma prawo zastrzec, iż nie przyjmuje płatności w formie innej niż zastrzeżona pod warunkiem, że poinformuje o tym klienta. Jedynym ograniczeniem są tutaj wymogi prawa przedsiębiorców, które stanowią, że płatności od przedsiębiorców o wysokości ponad 15.000 zł muszą być realizowane za pośrednictwem rachunku płatniczego.  

<<Split payment - płatność w lipcu za usługę z czerwca>>

Brak sankcji za korzystanie z zastrzeżeń umownych o niestosowaniu rachunku VAT

Przepisy prawa zastrzegają sankcje za pominięcie rachunku bankowego przy płatnościach między przedsiębiorcami o wartości ponad 15.000 zł. Zastrzeżenie umowne zmuszające do płatności gotówką byłoby zatem sprzeczne z przepisami prawa.

Takiej sytuacji nie ma w przypadku zastrzeżenia płatności z pominięciem rachunku VAT. Żaden przepis prawa nie odbiera stronom umowy prawa do zastrzeżenia tego, by płatność odbyła się w szczegółowo ustalonej formie wybranej przez obie strony. Na podstawie zapisów umowy, nie ma zatem cywilnych (wynikających z prawa zobowiązań) ograniczeń, aby:

  • nabywca zobowiązał się skorzystać z płatności gotówką,
  • nabywca zobowiązał się do płatności bez wybierania opcji podziału – na rachunek bieżący i rachunek VAT,
  • sprzedawca wprowadził skonto (rabat następczy) z tytułu wyboru zapłaty bezpośrednio na jego rachunek bieżący.

<<korzyści ze split payment>>

Płatność na rachunek VAT jest zwłoką?

Dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, a jeżeli termin nie jest oznaczony, gdy nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może żądać, niezależnie od wykonania zobowiązania, naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

Należy się zastanowić, czy realizacja płatności na rachunek VAT, nawet wbrew zapisom umownym zastrzegającym płatność na bieżący rachunek powoduje, że dłużnik pozostaje w zwłoce. Wydaje się, że zobowiązanie wykonywane jest niezgodnie z warunkami umowy, a wierzyciel nie będzie miał pełnego prawa dysponowania środkami. Dochodzi zatem do niewykonania umowy w sposób właściwy, zgodny z zapisami. Trudno jednak uznać taką płatność za niewykonanie zobowiązania – kontrahent spełnił bowiem zobowiązanie na rzecz drugiej strony. W efekcie sądowe dochodzenie odszkodowania będzie trudne – w szczególności ciężko będzie wykazać realną szkodę po stronie sprzedawcy (choć w sytuacjach szczególnych może to mieć miejsce, np. sprzedawca wykaże, że środki były mu niezbędne do kupna - sprzedaży krótkiej i przez brak środków obrotowych nie doszło do realizacji zyskownej umowy). 

Kara umowna za zastosowanie Split payment

Kara umowna może być zastrzeżona w umowie wyłącznie na wypadek niewykonania zobowiązania o charakterze niepieniężnym. W efekcie kara nie znajdzie zastosowania jako skutek czynności wynikających z nieterminowej zapłaty, czy też odstąpienia czy wypowiedzenia umowy w związku z brakiem zapłaty. Strony powinny rozważyć, czy kara umowa za wybór określonej formy płatności jest działaniem dopuszczalnym. Z pewnością zobowiązanie do zastosowania określonej formy działania to nie opóźnienie w płatności i zobowiązanie o charakterze pieniężnym. 

Odstąpienie, skrócenie terminu wypowiedzenia umowy

Strony mogą również ustalać umownie, że brak płatności w określony sposób skutkować będzie krótszym terminem wypowiedzenia umowy lub podawać to jako umową podstawę do odstąpienia od niej. 

Skonto, odstąpienie i kara umowna metodą na Split payment?

Wydaje się zatem, że zarówno skonto – jako zachęta za płatność na rachunek bieżący, jak i kara za brak płatności w tej formie - jest w tym przypadku dopuszczalną formą mobilizowania kontrahenta do korzystania z zapłaty na rachunek bieżący lub w gotówce. Przedsiębiorcy szukają metody, by ich środki finansowe z VAT nadal były w obrocie – przez okres, w którym nie muszą płacić VAT.   

Płatność podzielona