Po kilku miesiącach od zapowiedzi rząd ponownie wraca do zmian w uldze IP Box. Opublikowany 16 marca 2026 r. projekt ustawy zakłada istotne ograniczenie dostępu do preferencyjnej 5% stawki podatkowej – przede wszystkim dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. Zgodnie z propozycją, skorzystanie z ulgi ma być uzależnione od spełnienia nowego warunku: zatrudniania co najmniej trzech pracowników (w przeliczeniu na pełne etaty) przez minimum 300 dni w roku podatkowym. Planowane zmiany obejmą zarówno przepisy PIT, jak i CIT, jednak w praktyce najmocniej uderzą w sektor jednoosobowych działalności gospodarczych korzystający dotychczas z IP Box.

Zapowiedzi zmian i projekt ustawy

Od zeszłego roku rząd zapowiadał ograniczenie możliwości stosowania preferencyjnej 5% stawki podatkowej – IP Box dla podatników prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą (JDG). Na stronie Ministerstwa Finansów pojawiła się informacja, że planowane jest wprowadzenie wymogu zatrudnienia co najmniej trzech osób, aby móc skorzystać ze wspomnianej ulgi. Rząd wrócił do tematu, publikując w dniu 16 marca 2026 r. projekt ustawy dodający do przepisów regulujących IP Box wymóg zatrudnienia co najmniej 3 osób w przeliczeniu na pełne etaty przez okres co najmniej 300 dni w roku podatkowym. Zmiany mają dotyczyć jednakowo ustawy o CIT, jak i PIT, natomiast dotkną one głównie JDG.

Nowelizacja a ograniczenie stosowania ulgi IP Box

Celem nowelizacji jest ograniczenie stosowania IP Box przez programistów obsługujących duże firmy technologiczne na podstawie kontraktów B2B. Ulgi podatkowe związane z działalnością badawczo-rozwojową (B+R) mają na celu rozwój technologiczny polskiej gospodarki, co wymaga od innowatorów pewnej samodzielności w działaniu. Bycie członkiem większego zespołu zorganizowanego przez duży podmiot, realizowanie wyłącznie przydzielonych zadań (tasków) oraz funkcjonowanie w określonej hierarchii organizacyjnej może ograniczać innowacyjność pojedynczego JDG.
Warto jednak zadać pytanie, czy planowany efekt można osiągnąć na podstawie obowiązujących przepisów oraz jakie będą negatywne konsekwencje proponowanych zmian?
Chcąc udzielić odpowiedzi na powyżej postawione pytanie, należy zestawić argumentację przedstawioną w uzasadnieniu do Projektu z Objaśnieniami podatkowymi z dnia 15 lipca 2019 r. dotyczącymi IP Box, wydanymi przez Ministra Finansów (Objaśnienia). Jest to dokument, na podstawie którego organy podatkowe kształtowały praktykę interpretacyjną przepisów regulujących IP Box.

Zbyt szerokie podejście do określenia programu komputerowego

Jak czytamy w uzasadnieniu projektu:
„Podstawą do interwencji legislacyjnej w tym zakresie jest zaobserwowany w ostatnich latach znaczący wzrost udziału podatników posiadających znikome aktywa związane z prowadzoną działalnością gospodarczą w ogólnej liczbie podatników korzystających z preferencji IP Box. Co istotne, większość podmiotów korzystających z tej preferencji świadczy usługi wyłącznie na rzecz jednego lub kilku przedsiębiorców, z którymi nierzadko w przeszłości łączył ich stosunek pracy lub pokrewny. Powyższy stan rzeczy jest sprzeczny z celem omawianej instytucji”.

Esencją powyższego cytatu jest obserwacja, iż z IP Box korzystają głównie programiści będący „szeregowymi” członkami zespołów większych podmiotów. Taki specjalista w ramach JDG świadczy usługi programistyczne polegające na pisaniu kodu w ramach określonej z góry struktury. Tego typu organizacja pracy nie pozwala na innowacyjne działanie pojedynczej osoby.
Powodem tego stanu rzeczy jest niejednoznaczna definicja jednego z kwalifikowanych praw własności intelektualnej (kwalifikowanych IP), jakim jest autorskie prawo majątkowe do programu komputerowego.

Program komputerowy jako kwalifikowane IP

Różnica w poziomie innowacyjności pomiędzy opisaną powyżej działalnością gospodarczą a innymi kwalifikowanymi IP jest znaczna. Aby rozliczyć IP Box z wykorzystaniem np. patentu, konieczne jest opracowanie wynalazku o odpowiednim poziomie wynalazczym oraz uzyskanie prawa ochronnego udzielanego przez Urząd Patentowy.

Nieproporcjonalność nakładów na prace B+R

W dalszej części uzasadnienia projektu wskazano, że:
„Analiza ponoszonych przez podatników kosztów uzyskania przychodu związanych z prowadzoną przez nich działalnością badawczo-rozwojową […] wskazuje, że głównym źródłem takich kosztów są składki na ubezpieczenie społeczne oraz odpisy amortyzacyjne od wykorzystywanych w działalności gospodarczej samochodów osobowych. Trudno zgodzić się z tezą, że tego rodzaju koszty przyczyniają się do istotnego zwiększania poziomu innowacyjności gospodarki”.

Zdaniem autora Projektu wysokość kosztów B+R uwzględnianych we wskaźniku nexus może sugerować niski poziom innowacyjności. W dalszej części uzasadnienia prezentowane jest stanowisko, iż wymuszenie zatrudniania co najmniej 3 pracowników zagwarantuje zwiększenie poziomu innowacyjności prac B+R w polskiej gospodarce.

Błędna interpretacja objaśnień podatkowych

Powodem zbyt szerokiego rozumienia kwalifikowanego IP (programu komputerowego) jest błędna interpretacja przez organy podatkowe oraz Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej fragmentów Objaśnień. W praktyce prowadzi to do uznawania niemal każdego kodu źródłowego za kwalifikowane IP, co nie wynika z pełnego kontekstu tych wyjaśnień.

Funkcjonalność i samodzielność jako kluczowe kryterium

Kluczowe znaczenie ma podejście, zgodnie z którym oprogramowanie powinno być traktowane jako „aktywo funkcjonalnie ekwiwalentne do patentu”. Oznacza to, że powinno mieć zdolność samodzielnego działania oraz wartość użytkową.

W praktyce programiści działający w ramach JDG często tworzą jedynie fragmenty większych systemów, które:

• nie funkcjonują samodzielnie, 
• są zależne od architektury konkretnego systemu, 
• powstają w ramach pracy zespołowej. 

Wskaźnik nexus a rzeczywiste koszty B+R

Wskaźnik nexus nie służy ocenie wysokości kosztów, lecz struktury ich ponoszenia. Ma promować działalność B+R prowadzoną samodzielnie. Nie powinien być utożsamiany z poziomem innowacyjności.

Innowacyjność małych zespołów i JDG

Nowe technologie pokazują, że innowacje często powstają przy niewielkich nakładach. Przykłady projektów tworzonych przez pojedyncze osoby lub małe zespoły dowodzą, że poziom innowacyjności nie jest uzależniony od liczby pracowników ani kosztów osobowych.

Podsumowanie skutków zmian

Podsumowując powyższe rozważania, proponowane zmiany mogą prowadzić do wykluczenia z preferencji IP Box specjalistów, którzy w ramach własnej działalności tworzą innowacyjne rozwiązania. Jednocześnie cel projektodawcy – ograniczenie nadużyć – może zostać osiągnięty na gruncie obowiązujących przepisów, bez konieczności wprowadzania tak restrykcyjnych warunków.

Michał Jaros Starszy konsultant ALTO