W okresie zimowym zdarza się, że warunki drogowe nie pozwalają na czas dostać się do pracy, nagle zamykane są szkoły czy przedszkola, nierealizowane są dowozy do placówek oświatowych. Czy w taki poniedziałek można skorzystać z urlopu z powodu siły wyższej? Kiedy można wziąć urlop na żądanie? Kto może skorzystać z dodatkowej opieki na dzieci? – przypominamy

W poniedziałek część Polski walczy z trudnymi warunkami drogowymi, w niektórych szkołach odwołano zajęcia. Czytelnicy pytają, czy mogą w tym dniu skorzystać z urlopu z powodu siły wyższej? – odpowiadamy

Kiedy można skorzystać z urlopu z powodu siły wyższej?

Zgodnie z kodeksem pracy pracownikowi przysługuje między innymi zwolnienie od pracy pracownika z powodu siły wyższej w sprawach rodzinnych, które są spowodowane chorobą lub wypadkiem, jeżeli obecność pracownika jest, niezbędna. Urlop ten przysługuje pracownikowi, w wymiarze 2 dni albo 16 godzin z powodu działania siły wyższej, tzn. sytuacji, której pracownik nie był w stanie, przewidzieć wcześniej. Pracodawca nie może odrzucić wniosku o urlop z powodu siły wyższej, a co wymaga podkreślenia, jest nawet zobowiązany do udzielenia zwolnienia od pracy w takiej sytuacji. Istotną kwestią jest tutaj fakt, że pracownik korzystający z tego urlopu zachowuje prawo do wysokości połowy wynagrodzenia.

Siła wyższa to zdarzenie, które cechuje niemożność przewidzenia. Z uwagi na definicję, której używa ustawodawca, nie będzie to przewidywalna data, jaką jest zaplanowany dzień wolny po świętach. Sam fakt, że dzieci zostają w domu, nie może  stanowić powodu dla udzielenia urlopu z racji siły wyższej. Siła wyższa to zdarzenie o nadzwyczajnym charakterze, któremu nie można było przewidzieć ani nie można mu zapobiec. Jest niezależne od woli człowieka. Często związana jest z działaniem sił przyrody,  np. powódź, wichura czy trzęsienie ziemi. Urlop z powodu siły wyższej można wykorzystać w przypadku pojawienia się pilnych spraw rodzinnych lub wypadków, w których musi uczestniczyć pracownik.

Urlop na żądanie

Urlop na żądanie to inny rodzaj urlopu. Ten urlop przysługuje  pracownikowi w wymiarze 4 dni w ciągu danego roku kalendarzowego, bez względu na przyczynę.  Pracownik musi zgłosić takie żądanie o udzielenie urlopu najpóźniej w dniu, w którym chciałby z niego skorzystać, najpóźniej do końca dnia pracy. Pracodawca co do zasady jest zobowiązany do jego udzielenia w terminie wskazanym przez pracownika.

Termin wykorzystania urlopu na żądanie zależy w głównej mierze od woli pracownika. Jak sama nazwa wskazuje, urlop ten stanowi jego żądanie. Zgłoszenie takiego wniosku po rozpoczęciu pracy jest wysoce ryzykowne i obarczone uznaniem przez pracodawcę nieobecności pracownika za nieusprawiedliwioną. Mimo dużej swobody po stronie pracownika nie może on rozpocząć urlopu na żądanie bez wyraźnej zgody pracodawcy.

Podkreślić należy, że pracodawca może odmówić udzielenia takiego urlopu ze względu na szczególne okoliczności, gdy obecność pracownika w pracy jest konieczna.

Opieka nad dzieckiem

Na podstawie art. 188 Kodeksu pracy, pracujący rodzice mogą skorzystać z 2 dni opieki nad zdrowym dzieckiem. Opiekę można wykorzystać w wymiarze 2 dni albo 16 godzin. 

Zgodnie z treścią powoływanego powyżej art. 188 Kodeksu pracy pracującemu rodzicowi przysługują dwa dni zwolnienia na opiekę nad dzieckiem w roku.

§ 1. Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

§ 2. O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia, o którym mowa w § 1, decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym.

§ 3. Zwolnienie od pracy, o którym mowa w § 1, udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny.

W przypadku opieki na zdrowe dziecko ważny jest wiek dziecka. Opieka przysługuje do dnia 14 urodzin. W innym przypadku 2 dni opieki należy wykorzystać do 31 grudnia, z nowym rokiem przysługuje nowy limit dni opieki. Dwa dni opieki rodzicom przysługują łącznie na wszystkie posiadane dzieci.  Rodzic, który korzysta z opieki nad dzieckiem zdrowym, otrzymuje pensje w takiej wysokości, jakby normalnie pracował, za czas sprawowania opieki należy się 100% wynagrodzenia.