Stare zaległości składkowe wobec ZUS mają zniknąć automatycznie. Rada Ministrów 11 sierpnia 2026 r. przyjęła projekt ustawy, który przewiduje umorzenie należności powstałych przed 1 stycznia 1999 r. Płatnik nie będzie musiał składać wniosku ani czekać na decyzję ZUS. Razem z długiem głównym mają zostać umorzone także odsetki i koszty egzekucji, a prowadzone postępowania egzekucyjne zostaną zakończone. Co ważne, osoby, dla których zachowanie należności może mieć znaczenie przy ustalaniu świadczeń emerytalnych, będą mogły z umorzenia zrezygnować.
/ Shutterstock
Rząd chce w ten sposób definitywnie zamknąć sprawy zadłużenia, które ciągną się jeszcze od czasów sprzed reformy systemu ubezpieczeń społecznych. Według wcześniejszych danych przedstawionych w wykazie prac legislacyjnych na kontach około 7,1 tys. płatników znajdowały się takie należności o wartości około 315 mln zł. W tej grupie było około 340 aktywnych przedsiębiorców z zadłużeniem na około 21 mln zł.
ZUS umorzy długi sprzed 1999 roku
Projekt dotyczy należności składkowych powstałych przed 1 stycznia 1999 r., a więc jeszcze przed wejściem w życie obecnego systemu ubezpieczeń społecznych.
Nie oznacza to zatem powszechnego umorzenia zaległości wobec ZUS. Przedsiębiorca, który ma nieopłacone składki z ostatnich lat, nie skorzysta z tej regulacji.
Chodzi o historyczne zobowiązania mające już ponad ćwierć wieku, których dalsze dochodzenie – zdaniem rządu – jest w wielu przypadkach ekonomicznie nieuzasadnione.
Projekt obejmuje m.in. stare należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powstałe na podstawie przepisów obowiązujących przed reformą z 1999 r.
Nie trzeba będzie składać wniosku do ZUS
Najważniejsza dla płatników jest zasada automatyzmu. Umorzenie ma nastąpić z mocy prawa. Nie będzie więc trzeba składać do ZUS specjalnego wniosku, wykazywać trudnej sytuacji finansowej ani przechodzić indywidualnego postępowania administracyjnego. ZUS nie będzie również wydawał każdemu płatnikowi odrębnej decyzji o umorzeniu. To zasadnicza różnica w stosunku do obecnych zasad. Dziś umorzenie należności składkowych wymaga co do zasady spełnienia ustawowych warunków i przeprowadzenia postępowania przed ZUS.
Po wejściu nowych przepisów w życie w odniesieniu do objętych nimi historycznych zaległości cały mechanizm ma działać automatycznie.
Zniknie nie tylko składka. Umorzone zostaną również odsetki
Projekt nie ogranicza się do samej należności głównej. Razem ze starym długiem wobec ZUS umorzone mają zostać również związane z nim należności dodatkowe, w tym:
- odsetki za zwłokę,
- dodatkowe opłaty,
- opłaty prolongacyjne,
- koszty upomnienia,
- koszty i wydatki egzekucyjne.
To ważne, ponieważ po kilkudziesięciu latach należności dodatkowe mogą stanowić znaczną część kwoty widniejącej na koncie płatnika.
Rząd zwraca uwagę, że obecnie część pieniędzy odzyskiwanych w toku egzekucji jest przeznaczana właśnie na odsetki i koszty, przez co sam podstawowy dług praktycznie się nie zmniejsza.
ZUS zakończy prowadzone egzekucje
Automatyczne umorzenie będzie miało również konsekwencje dla już prowadzonych postępowań.
Postępowania egzekucyjne dotyczące należności objętych ustawą mają zostać zakończone. ZUS będzie przekazywał informacje o umorzonych zobowiązaniach właściwym organom egzekucyjnym, a także m.in. sądom, syndykom oraz osobom prowadzącym postępowania restrukturyzacyjne.
W praktyce ma to zapobiec sytuacji, w której po wejściu ustawy w życie nadal dokonywane byłyby zajęcia albo potrącenia na poczet długu, który został już umorzony.
Co z długami zabezpieczonymi hipoteką?
W tym miejscu istotna jest zmiana względem wcześniejszych założeń projektu.
W pierwotnym wpisie do wykazu prac legislacyjnych zakładano, że umorzenie nie obejmie należności zabezpieczonych hipoteką. Resort argumentował wówczas, że hipoteka daje ZUS realną możliwość odzyskania długu z majątku płatnika.
Jednak w informacji opublikowanej przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów po przyjęciu projektu 11 sierpnia 2026 r. wskazano już, że wraz z zadłużeniem wygaśnie także jego zabezpieczenie, np. hipoteka lub zastaw.
Oznacza to, że wersja przyjęta przez Radę Ministrów różni się w tym zakresie od wcześniejszych założeń projektu. Dla płatników posiadających stare zobowiązania zabezpieczone na nieruchomości jest to jedna z najważniejszych zmian dokonanych w toku prac rządowych.
Dlaczego rząd chce darować stare długi ZUS?
Powód jest przede wszystkim ekonomiczny.
Zaległości powstały ponad 25 lat temu, a ich dalsza egzekucja w wielu przypadkach okazuje się mało skuteczna. Jednocześnie ZUS nadal musi angażować pracowników i środki w prowadzenie postępowań.
Według danych przedstawionych przez rząd dalsze dochodzenie tych należności przez następne 10 lat kosztowałoby około 135 mln zł, podczas gdy przewidywane wpływy wyniosłyby zaledwie około 13,9 mln zł. Różnica jest więc ogromna.
Już na etapie przygotowywania projektu resort wskazywał również, że wpływy z egzekucji historycznych należności wynosiły około 4 mln zł rocznie i w znacznej części obejmowały należności pochodne, przede wszystkim odsetki, zamiast realnie zmniejszać podstawową kwotę zadłużenia.
Z punktu widzenia państwa dalsze prowadzenie takich postępowań przestało się więc opłacać.
ZUS poinformuje o umorzeniu długu
Choć płatnik nie będzie musiał składać wniosku, otrzyma informację o tym, że jego należności zostały umorzone.
ZUS ma przekazywać zawiadomienie na indywidualny profil elektroniczny płatnika. Osoby, które nie posiadają takiego profilu, otrzymają informację na ostatni zgłoszony do ZUS adres korespondencyjny.
Możliwe będzie również otrzymanie zaświadczenia potwierdzającego umorzenie należności.
Może się ono przydać zwłaszcza przedsiębiorcom, którzy chcą wykazać brak zaległości np. wobec banku, kontrahenta albo innej instytucji.
Nie każdy musi zgodzić się na umorzenie
Projekt przewiduje również nietypowe rozwiązanie – możliwość rezygnacji z automatycznego umorzenia.
Ma ono chronić osoby, dla których pozostawienie określonych należności może mieć znaczenie przy ustalaniu przyszłych uprawnień emerytalnych albo kapitału początkowego.
Po otrzymaniu informacji z ZUS zainteresowany będzie miał 30 dni na rezygnację z umorzenia.
W większości przypadków rozwiązanie będzie zapewne korzystne dla płatnika, jednak przed podjęciem decyzji warto sprawdzić swoją indywidualną sytuację ubezpieczeniową.
Czy umorzenie starego długu obniży emeryturę?
To pytanie może pojawić się przede wszystkim u osób, których zobowiązania dotyczą okresów aktywności zawodowej sprzed 1999 r.
W uzasadnieniu wcześniejszej wersji projektu resort podkreślał, że składki z tego okresu funkcjonowały w starym systemie emerytalnym i nie są zapisywane na indywidualnym koncie ubezpieczonego w taki sposób jak obecne składki.
Według resortu wysokość emerytury ze starego systemu oraz kapitału początkowego nie jest bezpośrednio związana z wysokością należnych lub faktycznie zapłaconych składek sprzed 1999 r.
Mimo to pozostawiono możliwość rezygnacji z umorzenia, tak aby osoby mające szczególną sytuację mogły zabezpieczyć swoje interesy.
Kiedy ZUS faktycznie umorzy stare długi?
Na razie długi jeszcze nie znikają. 11 sierpnia 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, ale oznacza to dopiero zakończenie rządowego etapu prac. Projekt musi przejść procedurę parlamentarną, zostać podpisany i ogłoszony w Dzienniku Ustaw.
Zgodnie z wersją przyjętą przez rząd nowe przepisy mają wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie pięciu miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy.
Dlatego osoby posiadające stare zaległości nie powinny jeszcze traktować ich jako umorzonych.
Stare długi wobec ZUS – kto może skorzystać?
Najważniejsza informacja jest prosta: rząd nie wprowadza kolejnej abolicji składkowej dla wszystkich zadłużonych przedsiębiorców.
Projekt dotyczy szczególnej grupy należności – długów powstałych przed 1 stycznia 1999 r.
Po wejściu ustawy w życie:
- umorzenie nastąpi automatycznie, bez wniosku,
- ZUS nie będzie wydawał indywidualnej decyzji,
- razem z należnością główną znikną odsetki oraz koszty związane z egzekucją,
- postępowania egzekucyjne dotyczące objętych ustawą należności zostaną zakończone,
- płatnik zostanie poinformowany przez ZUS o umorzeniu,
- będzie można uzyskać zaświadczenie potwierdzające brak takiego zadłużenia,
- w ciągu 30 dni od zawiadomienia będzie można zrezygnować z umorzenia.
Dla kilku tysięcy płatników będzie to szansa na definitywne zamknięcie spraw, które ciągną się jeszcze od poprzedniego systemu ubezpieczeń społecznych.
Podstawa: projekt ustawy o umorzeniu należności dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych powstałych przed dniem 1 stycznia 1999 r. – projekt deregulacyjny UDER108, przyjęty przez Radę Ministrów 11 sierpnia 2026 r.