Tysiące firm, które po objęciu spółek komandytowych CIT-em zdecydowały się na przejście do spółki jawnej, zapłaciły podatek, którego wcale nie musiały płacić. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł 17 września 2026 r. (sygn. C-197/25), że jeśli przekształceniu nie towarzyszy wniesienie nowych wkładów, PCC się nie należy. Fiskus tymczasem konsekwentnie pobierał 0,5 proc. liczone od całego majątku spółki, co w praktyce oznaczało nierzadko dziesiątki tysięcy złotych. Teraz te pieniądze można odzyskać. Kluczowe są jednak terminy, bo w niektórych sytuacjach na złożenie wniosku jest tylko miesiąc.
Kto zapłacił za dużo?
Sprawa dotyczy przede wszystkim wspólników, którzy w ostatnich latach przekształcili spółkę osobową, nie podnosząc przy tym wkładów, a mimo to uiścili PCC. Ponieważ organy naliczały podatek od całości majątku spółki przekształcanej, w grę wchodzą często wysokie kwoty.
Na korzystnej wykładni zyskają również ci, którzy przekształcenie dopiero planują. Po wyroku organom trudniej będzie podtrzymywać dotychczasową, niekorzystną praktykę.
Warto więc już na wstępie sprawdzić, czy sprawa dotyczy także naszej spółki — a jeśli tak, ustalić, ile czasu zostało na działanie.
Czego dotyczył spór?
Fala przekształceń ruszyła po objęciu spółek komandytowych podatkiem CIT w 2021 r. Wielu przedsiębiorców zdecydowało się wówczas na spółkę jawną, zachowując dotychczasowy majątek i skład wspólników.
Punktem zapalnym stała się spółka jawna powstała w 2021 r. z przekształcenia komandytowej. Wystąpiła ona o zwrot nadpłaconego PCC, wskazując, że wspólnicy nie wnieśli żadnych dodatkowych wkładów, a majątek nowej spółki jest tożsamy z majątkiem spółki przekształcanej. W akcie notarialnym wysokość wkładów w spółce jawnej określono na poziomie identycznym jak w komandytowej.
Fiskus odmówił jednak zwrotu. Uznał, że jeżeli majątek spółki jawnej przewyższa pierwotnie opodatkowaną wartość wkładów wniesionych do komandytowej, to powstała nadwyżka — jako wcześniej nieopodatkowana — podlega PCC.
Dlaczego fiskus przegrał?
Istota sporu sprowadzała się do pytania, czy samo przekształcenie, bez dokapitalizowania spółki, w ogóle może być traktowane jako czynność zwiększająca kapitał.
Trybunał uznał, że nie. Zgodnie z wyrokiem art. 9 dyrektywy Rady 2008/7/WE dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału należy rozumieć tak, że nie pozwala on obciążyć podatkiem pośrednim przekształcenia jednego podmiotu zarobkowego w inny, jeżeli nie towarzyszy mu wniesienie wkładu kapitałowego. Taka operacja powinna pozostać poza zakresem opodatkowania.
Kluczowe jest zatem kryterium ekonomiczne: liczy się nie zmiana formy prawnej, lecz to, czy do spółki realnie wpłynął nowy kapitał.
Jak odzyskać nadpłacony podatek?
Ścieżka odzyskania pieniędzy zależy od tego, co działo się z rozliczeniem wcześniej. W praktyce można wyróżnić kilka sytuacji:
- PCC pobrany w postępowaniu podatkowym, bez skargi do sądu — konieczny wniosek o wznowienie postępowania; termin wynosi zaledwie miesiąc, dlatego działać trzeba szybko.
- Sprawa przegrana przed sądem administracyjnym — możliwe wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w terminie trzech miesięcy, przy czym nie można przekroczyć pięciu lat od uprawomocnienia się wyroku.
- Podatek zapłacony dobrowolnie, bez sporu — dopuszczalny wniosek o stwierdzenie nadpłaty, ograniczony terminem przedawnienia zobowiązania.
- Podatek w ogóle niezapłacony, a fiskus się o niego nie upomniał — brak ryzyka, sprawa jest zamknięta.
Doradcy podatkowi zwracają uwagę, że najwięcej ostrożności wymaga pierwszy przypadek. Miesięczny termin na wniosek wznowieniowy jest nieprzekraczalny, a alternatywne podstawy wywodzone z innego orzecznictwa unijnego pozostają sporne i nie dają pewności powodzenia.
Jaką kwotę można odzyskać?
Ponieważ organy przyjmowały za podstawę opodatkowania cały majątek spółki przekształcanej, zwroty mogą być znaczące. Im większy majątek zgromadziła spółka w toku działalności, tym wyższy był naliczony PCC — i tym więcej można teraz odzyskać.
Przed złożeniem wniosku warto ustalić datę i tryb zapłaty podatku, treść aktu notarialnego przekształcenia oraz to, czy w sprawie toczyło się postępowanie lub spór sądowy. Od tych okoliczności zależy zarówno właściwa procedura, jak i termin.
Z WSA do Luksemburga, TSUE wydał wyrok
Zanim spór trafił do Luksemburga, rozstrzygał go najpierw WSA w Gorzowie Wielkopolskim (wyrok z 7 lipca 2022 r., sygn. I SA/Go 192/22), który przyznał rację fiskusowi. Sąd uznał, że skoro majątek spółki jawnej jest wyższy niż suma pierwotnych wkładów wniesionych do komandytowej — bo obejmuje także składniki nabyte w trakcie działalności — to dochodzi do zwiększenia majątku spółki osobowej podlegającego PCC.
Następnie sprawą zajął się Naczelny Sąd Administracyjny, kierując pytanie prejudycjalne do TSUE (sygn. III FSK 1234/22). NSA zwrócił uwagę na specyfikę polskiej spółki jawnej, która na gruncie dyrektywy mogłaby być uznana za spółkę kapitałową, oraz na sposób skorzystania przez Polskę z opcji przewidzianych w przepisach unijnych. Było to kolejne podejście NSA do tego zagadnienia — wcześniej sąd nie podjął zapowiadanej uchwały ani nie rozstrzygnął sprawy w składzie powiększonym.
Od kiedy obowiązuje korzystna wykładnia?
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE jest ostateczny i wiąże od dnia jego ogłoszenia, czyli od 17 września 2026 r. Nie wymaga wdrożenia odrębną ustawą — sądy administracyjne i organy podatkowe powinny uwzględniać go od razu przy rozstrzyganiu spraw dotyczących PCC od przekształceń.
Co istotne, wyrok TSUE dotyczący wykładni prawa unijnego działa wstecz: potwierdza, jak przepis należało rozumieć od początku jego obowiązywania. To właśnie dlatego otwiera drogę do odzyskania podatku zapłaconego w poprzednich latach — w granicach terminów procesowych i okresu przedawnienia.
Co powinni zrobić podatnicy?
Wyrok TSUE jest wiążącą wskazówką interpretacyjną dla organów i sądów, jednak samodzielnie nie zwraca nikomu podatku — zwrot wymaga inicjatywy podatnika. Wspólnicy, którzy w ostatnich latach przekształcili spółkę osobową bez wniesienia nowych wkładów, powinni zatem niezwłocznie zweryfikować swoją sytuację i ustalić, który z terminów ich obowiązuje. W części przypadków liczy się dosłownie każdy tydzień.
Dla podatników oznacza to realną szansę na odzyskanie nierzadko wysokich kwot, ale wyłącznie pod warunkiem szybkiego działania i wyboru właściwej procedury.
Podstawa: wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 17 września 2026 r., sygn. C-197/25; postanowienie NSA z 3 lutego 2025 r., sygn. III FSK 1234/22; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 7 lipca 2022 r., sygn. I SA/Go 192/22; art. 9 dyrektywy Rady 2008/7/WE; art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.