Stawki VAT na e-booki zbada Trybunał Konstytucyjny

09.01.2014 10:00 (aktualizacja: )

09.01 Stawki VAT na e-booki zbada Trybunał Konstytucyjny

W dniu 6 grudnia 2013 roku Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją RP przepisów polskiej ustawy o VAT wyłączających możliwość stosowania obniżonych stawek VAT w stosunku do publikacji wydawanych w formie zapisu cyfrowego (RPO 697281-I/12/NC).

Biorąc pod uwagę liczne skargi obywateli na kwestię różnic w stawkach podatku VAT na publikacje wydawane na nośnikach fizycznych oraz te wydawane w formie cyfrowej RPO wniósł o zbadanie zgodności:

  1. poz. 72, 73, 74 i 75 załącznika nr 3 do ustawy w zw. z art. 41 ust. 2 ustawy o VAT,
  2. poz. 32, 33, 34 i 35 załącznika nr 10 do ustawy w zw. z art. 41 ust. 2a tej ustawy w zakresie, w jakim wyłączają stosowanie obniżonych stawek podatku do książek wydawanych w formie cyfrowej i innych publikacji elektronicznych.

- z art. 32 w zw. z art. 84 w zw. z art. 2 Konstytucji RP.

Podstawowym zastrzeżeniem RPO jest fakt, iż ta sama książka/czasopismo opodatkowana może być w różny sposób, a jedynym kryterium rozróżniającym jest forma wydania publikacji. Obecnie książka w tradycyjnej formie papierowej może korzystać z obniżonej stawki 5% VAT, natomiast w stosunku do książki o tej samej treści wydawanej w formie e-booka stosowana jest właściwa dla usług stawka 23%, co wpływa na wyższą ostateczną cenę dla konsumenta. Podobna zasada obowiązuje, przy sprzedaży gazet, czasopism i innych periodyków (gazety drukowane i na nośnikach fizycznych - 8%, natomiast wydania tych samych publikacji w wersji elektronicznej – 23%).

Zdaniem RPO przyjęte rozwiązanie budzi wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnej gwarancji równości, oznaczającej obowiązek równego traktowania podmiotów, które charakteryzują się istotną cechą dla danego stosunku prawnego. pooznacza to nieuprawnione różnicowanie sytuacji prawnej podmiotów będących w takiej samej sytuacji faktycznej. Z istoty przytoczonego uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 39/01 wynika, iż naruszeniem zasady równego traktowania może być również brak określonej regulacji w odniesieniu do pewnej kategorii podmiotów. W omawianym przypadku, nieuwzględnienie wydawnictw elektronicznych w wykazie towarów i usług objętych obniżoną stawką podatkową stanowi ,,...pominięcie ustawodawcy prowadzące do dyskryminacji części podmiotów”.

Fakt opodatkowania różnymi stawkami VAT dóbr substytucyjnych, czyli zaspokajających te same potrzeby i mogących być używanymi zamiennie prowadzi do uprzywilejowania producentów towaru objętego niższym podatkiem, gdyż ze względu na cenę ostateczną jego produkt staje się bardziej atrakcyjny na rynku.

W przywołanym wniosku odniesiono się także do odpowiedzi Ministra Finansów z dnia 4 kwietnia 2012 roku, który uzasadnił stosowane wyższej stawki podatku VAT w stosunku do publikacji elektronicznych wymogami wynikającymi z prawa unijnego. Zgodnie bowiem z dyrektywą Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006 r., str. 1, z późn. zm.) dostawa towarów i świadczenie usług podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT są, co do zasady, opodatkowane według stawki podstawowej, natomiast państwa członkowskie mogą stosować obniżoną stawkę VAT w odniesieniu do towarów i usług wymienionych w załączniku nr III do ww. dyrektywy. Wyżej wymieniony załącznik przewiduje dla państw członkowskich możliwość stosowania obniżonej stawki VAT w odniesieniu m.in. do dostawy książek na wszystkich nośnikach fizycznych a więc np. na płytach CD.

Opierając się na polskim orzecznictwie RPO wskazał iż, „…sprzeczność prawa unijnego z Konstytucją nie może być w żadnym razie rozwiązywana przez uznanie nadrzędności normy unijnej w relacji do normy Konstytucyjnej”. W przypadku zaistnienia niezgodności prawa unijnego z Konstytucją, polski ustawodawca ma obowiązek podjęcia decyzji w kwestii zmiany Konstytucji, spowodowania zmiany w regulacjach wspólnotowych bądź w ostateczności rozważyć zasadność wystąpienia z Unii Europejskiej.

Zastrzeżenia RPO budzi także celowość utrzymywania różnic w stawkach podatku VAT. Ograniczenie rozwoju rynku usług elektronicznych przez państwo może nie przynieść zamierzonych skutków w sferze ochrony praw i interesów podmiotów związanych z polskim rynkiem książki. Skutkiem zbyt restrykcyjnej legislacji może być ograniczenie udziału polskich podmiotów gospodarczych na rynku usług elektronicznych co wpłynie na sferę praw kulturalnych i edukacyjnych obywateli.

Na marginesie warto dodać, że Francja i Luksemburg wprowadziły już u siebie na własną odpowiedzialność zrównanie stawek VAT na książki niezależnie od formy ich publikacji w skutek czego Komisja Europejska przekazała sprawę do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości uznając, że naruszono przepisy unijnej dyrektywy ws. VAT. Niemniej jednak Komisja Europejska wydała także komunikat, zgodnie z którym podobne towary i usługi powinny być opodatkowane według tej samej stawki, a więc ta sama książka wydana na papierze i w formie e-booka powinna być opodatkowana taką samą stawką.

Można zauważyć, że zarówno na poziomie polskim, jak i europejskim powszechne jest przekonanie, że regulacje w tym zakresie należy zmodyfikować. Pozostaje tylko pytanie czy Trybunał Konstytucyjny uzna wniosek RPO, a jeżeli tak to jakie będą jego konsekwencje?

Bożena Zawisza
Młodszy Konsultant Podatkowy
Russell Bedford Poland Sp. z o.o.