Rezerwy emerytalne - wszystko co warto wiedzieć o tworzeniu i rozliczaniu

28.01.2014 10:00 (aktualizacja: )

28.01 Rezerwy emerytalne - wszystko co warto wiedzieć o tworzeniu i rozliczaniu

Pod pojęciem rezerw ustawa o rachunkowości rozumie takie zobowiązania (a więc wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania świadczeń o wiarygodnie określonej wartości, które spowodują wykorzystanie już posiadanych lub przyszłych aktywów), których termin wymagalności nie jest pewien.

Jednostki zobligowane są przepisami bilansowymi do dokonania tzw. biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów w wysokości prawdopodobnych zobowiązań przypadających na bieżący okres sprawozdawczy, wynikających z obowiązku wykonania, związanych z bieżącą działalnością, przyszłych świadczeń na rzecz pracowników, w tym świadczeń emerytalnych, których kwotę można oszacować w sposób wiarygodny, mimo że data powstania zobowiązania nie jest jeszcze znana. Te zobowiązania powinny być prezentowane jako rezerwy na zobowiązania (jednostki inne niż banki, zakłady reasekuracji i zakłady ubezpieczeń wykazują je w źródłach finansowania majątku (pasywach) w pozycji I.2 Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne).

Aktualne kwoty odpraw pieniężnych: z tytułu rozwiązania umowy o pracę, odpraw emerytalnych, pośmiertnych

Zasady tworzenia i rozliczenia rezerw szerzej zostały uregulowane w Krajowym Standardzie Rachunkowości nr 6 „Rezerwy, bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, zobowiązania warunkowe”.


Czym są odprawy emerytalne?

Odprawy emerytalne i rentowe (tak jak nagrody jubileuszowe) to długoterminowe świadczenia pracownicze, zależne od stażu pracy. Prawo do tych świadczeń nabywają pracownicy przez cały okres ich zatrudnienia w jednostce. To z kolei rodzi zobowiązanie jednostki w stosunku do pracowników w przyszłości.

Bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów z tytułu tych zobowiązań powinny być ustalane w wiarygodnie oszacowanej wartości, w ciężar kosztów bezpośrednio związanych z działalnością operacyjną w bieżącym okresie.


Wycena rezerw

Podstawą wyceny rezerw na przyszłe świadczenia pracownicze są przepisy prawa pracy, regulaminów wynagrodzeń, układów zbiorowych i innych wiążących porozumień pracodawców z pracownikami. Szacunek kwoty rezerw powinien uwzględniać obowiązkowe obciążenia pracodawcy wynikające z przepisów prawa obowiązujących na dzień szacowania rezerwy (np. składki emerytalne i rentowe).

Rezerwy na odprawy rentowe, emerytalne i nagrody jubileuszowe tworzy się tylko wtedy, gdy z przepisów prawa, układu pracy lub umów o pracę jednoznacznie wynika, że na pracodawcy ciąży obowiązek ich wypłaty i ich wysokość jest istotna, w związku z czym ich nieuwzględnienie w sprawozdaniu finansowym zniekształciłoby obraz sytuacji finansowej i majątkowej oraz wynik finansowy jednostki.

gagfin.pl

gagfin.pl

Jak zatem liczyć rezerwy?

W pierwszej kolejności nadmienić należy, iż jest wiele metod liczenia (szacowania) rezerw na odprawy emerytalne. Ponieważ cechują się one wysokim stopniem trudności, wiele jednostek korzysta z pomocy aktuariusza lub ze specjalistycznych narzędzi eksperckich.

Przykładowy sposób wyliczenia rezerwy na odprawy emerytalne uzależnia jej wysokość od takich czynników, jak aktualny staż pracy, ogólna liczba lat do przepracowania (która uzależniona jest od dwóch zmiennych: wieku pracownika oraz wieku emerytalnego), zdyskontowanej podstawy wypłaty odprawy oraz prawdopodobieństwa pozostania w firmie pracownika do osiągnięcia wieku emerytalnego. Bardziej dokładne metody uzależniają wielkość rezerwy nie tylko od stażu pracy ogółem, ale również od ilości lat przepracowanych przez pracownika w danej firmie.

Krajowy Standard Rachunkowości wskazuje jednak, aby przy wycenie świadczeń emerytalnych i podobnych kierować się postanowieniami MSR 19 „Świadczenia pracownicze”.

Zalecaną metodą szacowania rezerw na te świadczenia jest oczywiście wycena aktuarialna. Wycena rezerw na długoterminowe zobowiązania pracownicze, w tym odprawy emerytalne i rentowe, powinna zostać przeprowadzona zgodnie z metodologią aktuarialną, korzystając z pomocy aktuariusza, ponieważ ustalenie ich wielkości uwarunkowane jest wieloma czynnikami (np. warunki makroekonomiczne, rotacja pracowników, ryzyko śmierci).


Jakie informacje zamieścić w sprawozdaniu finansowym?

Jednostka (inna niż bank, zakład ubezpieczeń czy zakład reasekuracji) jest zobligowana do przedstawienia w informacji dodatkowej m.in. danych o stanie rezerw według celu ich utworzenia na początek roku obrotowego, zwiększeniach, wykorzystaniu, rozwiązaniu i stanie końcowym.


Najczęściej popełniane błędy w szacunkach odpraw

W przypadku rezerw aktuarialnych niejednokrotnie pojawiają się problemy z dyskontowaniem, a więc zmianą wartości pieniądza w czasie. Rezerwa powinna bowiem poprzez zastosowanie stopy dyskontowej odzwierciedlać wartość bieżącą, czyli wartość na dzień tworzenia (lub weryfikacji) rezerwy. Przy zastosowaniu dyskonta wartość bilansowa rezerwy rośnie w każdym okresie z upływem czasu. Wzrost ten jest ujmowany jako koszt finansowy w rachunku wyników.

Szacując rezerwy na odprawy emerytalne zdarza się również często tak, że nie mamy zbyt wiele czasu, a poza odprawami emerytalnymi, musimy jeszcze wyliczyć rezerwy na urlopy czy naprawy gwarancyjne. Księgowi mają też z reguły ograniczone informacje, a ponadto istnieje ryzyko, że nikt nie sprawdza naszych wyliczeń. Dlatego warto sprawdzić swoje wyliczenia w eksperckich narzędziach, zbudowanych np. w oparciu o metody stosowane przez biegłych rewidentów.

Sławomir Ekman
Dyrektor 24EasyAudit