Objęcie udziałów za gotówkę z podatkiem - nowe kontrowersje podatkowe

30.06.2016 09:00 (aktualizacja: )

W momencie objęcia nowych udziałów pokrytych wkładem pieniężnym, mimo objęcia tych udziałów po cenie nominalnej przy wyższej wartości rynkowej, nie powstanie przychód do opodatkowania.

Objęcie udziałów za gotówkę z podatkiem - nowe kontrowersje podatkowe

Źródło: YAY foto

Dotychczas żadnych wątpliwości nie budził fakt, że objęcie udziałów za gotówkę, również po cenie niższej niż wartość rynkowa udziałów, jest neutralne podatkowo. Przyjęło się, że dochód pojawia się dopiero w momencie zbycia udziałów. Z kolei okoliczność, iż udziały zostały objęte w wartości niższej niż rynkowa, znajduje odzwierciedlenie przy ustalaniu wysokości dochodu w przypadku odpłatnego zbycia tych udziałów. W takim wypadku niższy będzie koszt uzyskania przychodów, a więc w konsekwencji nastąpi zwiększenie podstawy opodatkowania i wyższy podatek dochodowy. Tak więc korzyść, którą uzyskuje podatnik w postaci objęcia udziałów po wartości niższej niż ich wartość rynkowa, zostanie uwzględniona przy opodatkowaniu w momencie sprzedaży objętych w ten sposób udziałów. Dość powiedzieć, że taką wydawałoby się oczywistą wykładnię przepisów w licznych interpretacjach potwierdzały same organy podatkowe, np. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z dnia 31 sierpnia 2012 r. (sygn. IPPB2/415-598/12-2/MK), z dnia 16 września 2008 r. (sygn. IPPB2/415-937/08-2/SR) oraz Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji indywidualnej z dnia 24 października 2008 r. (sygn. ILPB2/415-503/08-2/JK), z dnia 16 marca 2009 r. (sygn. ILPB2/415-97/09-4/AJ).

Nadwyżka z podatkiem

Niestety, od pewnego czasu organy podatkowe stoją na stanowisku, że nadwyżka pomiędzy wartością rynkową objętych udziałów a wydatkami na ich objęcie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w momencie ich objęcia. Takie stanowisko zajął m. in. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji indywidualnej z dnia 17 marca 2016 r. (sygn. ILPB2/4511-1-61/16-3/MK) oraz Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji indywidualnej z dnia 8 marca 2016 r. (sygn. IBPBII/2/415-1577/12/MMa). Swoje stanowisko organy podatkowe uzasadniają treścią art. 11 ust. 2b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym gdy następuje otrzymanie świadczeń poniżej ich wartości pieniężnej – określonej na podstawie cen rynkowych stosownych w obrocie udziałami tego samego rodzaju - to przychodem jest różnica pomiędzy wartością tych udziałów a wydatkami poniesionymi na ich nabycie. Stanowisko takie, zdaniem organów podatkowych, potwierdza treść art. 24 ust. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który wyłącza z opodatkowania dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych (nabytych) przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie). Owo wyłączenie, jak twierdzą organy podatkowe, dotyczy jedynie akcji, co oznacza, że nabycie w takich warunkach udziałów nie korzysta z wyłączenia od opodatkowania.

Bez uzasadnienia

Stanowisko organów podatkowych nie zasługuje na uwzględnienie z co najmniej kilku powodów. Przede wszystkim trudno zgodzić się ze stanowiskiem, że jedynie potencjalne przysporzenie stanowi dla wspólnika obejmującego udziały otrzymany dochód. Takie świadczenie stałoby się realnym dochodem dopiero gdyby wspólnik dokonał dalszego zbycia udziałów po cenie rynkowej. faktycznego.

Uzasadnienia dla stanowiska zajmowanego przez organy podatkowe, wbrew ich twierdzeniu, nie stanowi art. 24 ust. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W orzecznictwie, jak i w doktrynie odnosi się jego zastosowanie do objęcia lub nabycia akcji nieodpłatnie, bądź częściowo nieodpłatnie, przez osoby którym takie prawo zostało przyznane na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, określającej kategorie osób uprawnionych do takiego nabycia, w szczególności w odniesieniu do programów pracowniczych motywacyjnych. Przepis ten statuuje wyjątek od wyjątku, i nie może stanowić uzasadnienia dla rozważań dotyczących udziałów, a nie akcji, i to wyłącznie objętych, a nie zarówno objętych i nabytych.

Należy też zwrócić uwagę na treść art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym kosztów uzyskania przychodu nie stanowią wydatki poniesione na nabycie udziałów w spółce posiadającej osobowość prawną, ale jednocześnie wydatki takie, stanowią koszt uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów. Przepis ten dotyczy zarówno objęcia jak i nabycia udziałów (akcji). W obu tych przypadkach, zgodnie ze wskazanym przepisem, poczynione wydatki, również poniżej cen rynkowych, mogą być uznane za koszt uzyskania przychodów dopiero przy ustalaniu dochodu w momencie odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji). Uznanie stanowiska organów podatkowych powodowałoby obowiązek ustalania przychodu podatkowego bez możliwości ustalania kosztów uzyskania przychodu. Podatnik ma prawo rozpoznać koszty podatkowe dopiero w momencie zbycia udziałów.

Udział wartością zmienną

Ponadto jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 26 lutego 2016 r. (sygn. I SA/Po 1407/15) cena rynkowa udziałów jest wartością zmienną i nie można wykluczyć, iż nawet w przypadku objęcia udziałów poniżej ich wartości rynkowej, późniejszy spadek wartości rynkowej tych udziałów, byłby na tyle znaczący, iż doprowadziłby do sytuacji, w której cena zbycia udziałów byłaby niższa niż cena ich nabycia. Wówczas w istocie rzeczy mielibyśmy do czynienia nie z dochodem, lecz ze stratą, ponieważ koszty uzyskania przychodów przewyższałyby uzyskane przychody. Gdyby więc uprzednio, to jest w momencie objęcia udziałów, nastąpiło już opodatkowanie dochodu rozumianego jako różnica pomiędzy ceną rynkową udziałów a ceną ich objęcia (preferencyjną), to podatnik zapłaciłby podatek, pomimo iż w sensie ekonomicznym i prawnym poniósł stratę, która nie podlegałaby w takim razie odliczeniu od przychodu uzyskanego z innego źródła przychodów.

Udziały są papierami wartościowymi inkorporującymi zarówno prawa, jak i obowiązki udziałowca w stosunku do spółki. Moment uzyskania dochodu z udziałów nie jest tożsamy z momentem ich objęcia. Cechą papierów wartościowych, jest to, iż generują dochód w przyszłości: w postaci dywidendy, czy też – w przypadku ich odpłatnego zbycia – w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na objęcie udziałów. W momencie zaś objęcia udziałów poniżej ich wartości rynkowej przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne. Nabywając udziały podatnik nabywa bowiem określone uprawnienia niemajątkowe i majątkowe, których realizacja dopiero w przyszłości może wiązać się z przysporzeniem majątkowym (otrzymaniem dywidendy, zbyciem udziałów za cenę wyższą od ceny nabycia).

Opodatkowywanie nabycia udziałów w zamian za wkład pieniężny po cenie nominalnej niższej od wartości rynkowej wydaje się nieuzasadnione także, jeżeli zestawi się takie rozwiązanie z zasadami opodatkowania nabycia udziałów w zamian za wkład niepieniężny (aport). Zgodnie z powoływanym już wcześniej art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w przypadku objęcia udziałów w zamian za aport zasadą jest, że wartością jaką bierze się pod uwagę przy obejmowaniu przez nowego lub obecnego wspólnika udziałów spółki kapitałowej, jest wartość nominalna. Użycie przez ustawodawcę pojęcia nominalna wartość wskazuje, że wykluczona jest w tym przypadku jakakolwiek możliwość ustalania wartości przychodu w oparciu o inne kryteria. Ustalenie w tym przepisie, że przychód podatkowy stanowi wartość nominalna udziałów stanowi świadomy wybór racjonalnego ustawodawcy. Gdyby zamiarem prawodawcy było ustalenie wysokości takiego przychodu w nawiązaniu do wartości księgowej, rynkowej czy jakiejkolwiek innej wartości wniesionego wkładu lub objętych udziałów, to wówczas w sposób wyraźny dałby temu wyraz w treści art. 17 ust. 1 pkt 9 Ustawy PIT. Żaden przepis ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie daje jednak podstawy do stwierdzenia, że przychodem wspólnika (udziałowca), z tytułu objęcia udziałów w zamian za aport, może być rynkowa wartość obejmowanych udziałów lub rynkowa wartość wkładu niepieniężnego wnoszonego w zamian za obejmowane udziały.

Uwaga:

Należy uznać, że w momencie objęcia nowych udziałów pokrytych wkładem pieniężnym, mimo objęcia tych udziałów po cenie nominalnej przy wyższej wartości rynkowej, nie powstanie przychód do opodatkowania.

Tomasz Strzałkowski, doradca podatkowy

Kancelaria Prawna Chałas i Wspólnicy 

Kancelaria Prawna Chałas i Wspólnicy