Blisko 20 tysięcy umów o rentę dożywotnią podpisali seniorzy w 2025 r. W ciągu ostatnich 10 lat było ich ok. 150 tysięcy. Rynek, na którym osoby starsze przekazują własność nieruchomości za dożywotnie świadczenia, pozostaje praktycznie bez nadzoru państwa. Jednocześnie rośnie skala oszustw na seniorach, które tracą majątki życia. O niezbędne zmiany systemowe zaapelowały do władz organizacje senioralne i finansowe.
Często mieszkają samotnie, są w trudnej sytuacji materialnej lub zdrowotnej. To ci seniorzy najczęściej decydują się przenieść własność swojej nieruchomości w zamian za świadczenie mające zapewnić im środki do życia z zachowaniem prawa do dalszego zamieszkania w domu lub mieszkaniu. Instytut Emerytalny, Związek Przedsiębiorstw Finansowych i Krajowy Instytut Gospodarki Senioralnej zaapelowały do rządu i parlamentarzystów o pilną regulację, która zabezpieczy osoby starsze. Jedną z możliwości jest powrót do prac nad Ustawą o Dożywotnim Świadczeniu Pieniężnym. Jednak kolejne resorty traktują sprawę niczym gorący kartofel.
W zasadzie w każdym miesiącu słyszymy o kolejnych medialnych sprawach związanych z oszukanymi na mieszkania seniorami. Państwo powinno zwrócić na to szczególną uwagę, ponieważ proceder się rozwija. Dodatkowo demografia naszego kraju jest nieubłagana. Zgodnie z danymi KPRM każdej dekady przybywa nam ok. pół miliona osób starszych. To tworzy niestety przestrzeń do niepożądanych, a nawet przestępczych działań w tym obszarze – podkreśla dr Marcin Wojewódka, Prezes Instytutu Emerytalnego, sygnatariusza apelu.
Jak zauważają autorzy apelu, obecnie funkcjonujące przepisy regulujące umowy o dożywocie czy rentę nie zapewniają realnej ochrony w relacjach z podmiotami działającymi na tym rynku komercyjnie. Wydaje się jednak, że żadne z ministerstw, które powinno być zainteresowane rozwiązaniem problemu, nie chce wziąć odpowiedzialności za przygotowanie przepisów.
W kwietniu br. wystąpienie w tej sprawie przedstawił Rzecznik Praw Obywatelskich, który wskazał, że ,,w związku z rosnącym znaczeniem społecznym i ekonomicznym omawianego zagadnienia w ocenie Rzecznika konieczne jest ponowne podjęcie starań o doprowadzenie do ponownego zainicjowania procesu legislacyjnego dotyczącego hipoteki odwróconej w modelu sprzedażowym”. To już trzecia interwencja RPO w zakresie uregulowania hipoteki odwróconej, znanej potocznie jako renta dożywotnia. Wcześniej apelowali o to prof. Irena Lipowicz i dr Adam Bodnar. Efektów do tej pory brak.
Potężny rynek poza kontrolą
Jak podkreślają autorzy apelu: „Badania rynku wskazują, iż część osób starszych korzysta z różnych ofert podmiotów lub osób prywatnych. W ten sposób powstaje u posiadaczy mieszkań złudzenie, iż korzystają oni z ochrony prawnej zapewnionej przez ustawodawcę, podczas gdy firmy i osoby oferujące te usługi nie podlegają żadnemu nadzorowi.”
Nie istnieje system zezwoleń dla podmiotów nabywających nieruchomości od seniorów, nie ma mechanizmu weryfikacji ich wiarygodności finansowej, ani gwarancji, że wypłata świadczeń będzie kontynuowana przez cały okres życia świadczeniobiorcy. W rezultacie nieuczciwe osoby mogą obiecywać seniorom olbrzymie kwoty wsparcia, które nigdy nie zostaną zrealizowane.
Temat regulacyjnie „osierocony”
Jak wynika z wypowiedzi przedstawicieli Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Rozwoju i Technologii i Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej temat nie ma dziś jednego odpowiedzialnego gospodarza – kolejne ministerstwa wskazują na siebie nawzajem jako właściwe do podjęcia prac, co w praktyce oznacza, że żadne z nich nie przejmuje inicjatywy.
– Autorzy apelu od wielu lat postulują, by objąć polskich seniorów należytą ochroną i pomóc im w podniesieniu standardu życia. Z jednej strony mamy dziś według ZUS niemal 460 tys. głodowych emerytur z drugiej oszczędności zamrożone w nieruchomościach. Te pieniądze są w stanie niemal natychmiast poprawić sytuację finansową seniorów. Potrzebujemy regulacji, które zapewnią kontrolę państwa nad rentą dożywotnią, porządkując szarą strefę i dając alternatywę dla umów między osobami fizycznymi, opartych wyłącznie na Kodeksie cywilnym – podkreśla Robert Majkowski, prezes Funduszu Hipotecznego DOM, jednego z członków Związku Przedsiębiorstw Finansowych.
Czego domagają się sygnatariusze? 4 postulaty
W apelu, skierowanym do Prezesa Rady Ministrów, Rządu RP oraz parlamentarzystów, a także rozesłanym do 11 adresatów z kluczowych instytucji administracji centralnej – w tym Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Pełnomocniczki Rządu do spraw Polityki Senioralnej – organizacje apelują o:
– Pilne podjęcie prac legislacyjnych nad ustawą regulującą działalność polegającą na oferowaniu dożywotnich świadczeń w zamian za nieruchomość;
– Wprowadzenie systemu zezwoleń i nadzoru (np. przez KNF lub UOKiK) nad podmiotami działającymi na tym rynku;
– Zapewnienie minimalnych standardów ochrony seniorów – w tym obowiązkowych zabezpieczeń prawnych i finansowych, przejrzystych zasad zawierania umów, mechanizmów gwarantujących ciągłość wypłaty świadczeń oraz instrumentów egzekwowania zobowiązań;
– Stworzenie systemu monitorowania rynku oraz mechanizmów ochrony świadczeniobiorców.
Źródło: Fundusz Hipoteczny DOM