Czy przekaz pieniężny podlega zwolnieniu z podatku od spadków i darowizn?

28.02.2016 11:00 (aktualizacja: )

2016-02-29

Często pojawia się pytanie czy darowanie środków pieniężnych w ramach najbliższej rodziny w formie przekazu pieniężnego jest zwolnione z podatku od spadków i darowizn. Większość przypadków dotyczy przesyłania pieniędzy z zagranicy poprzez instytucje finansowe (np. Western Union) z pominięciem rachunku bankowego odbiorcy co oznacza, że środki pieniężne są pobierane przez obdarowanego bezpośrednio z kasy do rąk własnych. W poniższym artykule spróbujemy przeanalizować całą sytuację.

Czy przekaz pieniężny podlega zwolnieniu z podatku od spadków i darowizn?

Źródło: YAY foto

Na początku warto zastanowić się czym tak naprawdę jest przekaz pieniężny. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz.U. 2011 nr 199 poz. 1175 z późn. zm.) przekaz pieniężny oznacza usługę płatniczą świadczoną bez pośrednictwa rachunku płatniczego prowadzonego dla płatnika, polegającą na transferze do odbiorcy lub do innego dostawcy przyjmującego środki pieniężne dla odbiorcy środków pieniężnych otrzymanych od płatnika lub polegającą na przyjęciu środków pieniężnych dla odbiorcy i ich udostępnieniu odbiorcy. Usługa przekazu pieniężnego została zaliczona do usług płatniczych, w związku z czym może być ona świadczona wyłącznie przez dostawców usług płatniczych, o których mowa w art. 4 ust. 2 ww. ustawy. Z przedstawionej definicji wynika jasno, że do realizacji tego typu operacji nie jest wymagane posiadanie rachunku bankowego.

W świetle art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn przedmiotem opodatkowania są między innymi darowizny rzeczy (w tym środków pieniężnych) znajdujących się w chwili ich wykonania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wyraźnie zatem widać, że darowizna środków pieniężnych przybierająca formę przekazu pieniężnego podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

W zakresie rozważań czy opisany przekaz pieniężny, w przypadku dokonania go pomiędzy członkami najbliższej rodziny, jest zwolniony z podatku od spadków i darowizn należy sięgnąć do treści art. 4a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z treścią wspomnianego artykułu w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli obdarowani zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego oraz udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.

Z przedstawionego przepisu wysuwa się szereg warunków, które należy spełnić aby darowizna pieniężna została całkowicie zwolniona z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn. Po pierwsze musi ona zostać dokonana pomiędzy członkami najbliższej rodziny (katalog osób opisany w art. 4a ust. 1 ww. ustawy). Po drugie konieczne jest zachowanie terminu sześciomiesięcznego na powiadomienie właściwego naczelnika urzędu skarbowego o nabyciu środków pieniężnych w drodze darowizny. Wreszcie trzecim warunkiem jest udokumentowanie otrzymania pieniędzy na rachunek nabywcy lub przekazem pocztowym.

W kontekście rozważanego problemu dokonywania darowizny w oparciu o przekaz pieniężny warto zauważyć, że w przepisie został wymieniony jedynie przekaz pocztowy. Chcąc scharakteryzować przekaz pocztowy należy wskazać, że jest to usługa Poczty Polskiej polegająca na wypłaceniu adresatowi kwoty pieniężnej na polecenie nadawcy. Zgodnie z przywoływaną już ustawą o usługach płatniczych jednym z podmiotów świadczących usługi płatnicze, w tym przekazu pieniężnego, jest Poczta Polska Spółka Akcyjna (art. 4 ust. 2 pkt 5 tejże ustawy). Wynika zatem z powyższego, iż przekaz pocztowy jest w rzeczywistości przekazem pieniężnym, który jednak może być zrealizowany wyłącznie przez Pocztę Polską.

Należy zatem postawić tezę iż, w oparciu o wykładnie językową brzmienia przepisu, udowodnienie nabycia środków pieniężnych wyłącznie poprzez dokument potwierdzenia wpłaty na rachunek bankowy lub przekaz pocztowy umożliwia zastosowanie całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. W przypadku dokonania darowizny w formie przekazu pieniężnego za pośrednictwem innych podmiotów niż Poczta Polska powstanie obowiązek podatkowy.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. Podkreśla się bowiem, że wszelkie zwolnienia, preferencje oraz ulgi podatkowe powinny być interpretowane w sposób ścisły i zwięzły. Zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i w piśmiennictwie dominują poglądy o preferowaniu w wykładni przepisów prawa podatkowego wykładni językowej, szczególnie gdy interpretowane przepisy dotyczą ulg i zwolnień podatkowych ( por. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 1992r., sygn. akt SA/Po 596/92). Wskazuje się, że źródłem wiedzy – zarówno dla podatnika jak i organów stosujących prawo – jest i zawsze będzie tylko językowe znaczenie norm prawnych, albowiem przekaz językowy rozumiany jako możliwy sens słów jest powszechną metodą komunikowania się ustawodawcy z podatnikiem i organem stosującym prawo.

Podkreślić należy również, że dokonując interpretacji tekstu prawnego trzeba kierować się znaczeniem słów danego języka etnicznego oraz tym, że ustawodawca był racjonalny, gdy używał takich a nie innych słów, i nie można a priori przyjmować, iżby określonych słów używano w tekście prawnym bez wyraźnej ku temu potrzeby. Konstrukcje prawne są tworzone za pomocą słów w ten sposób, iż stanowią określoną całość, nie można zatem ich interpretować nie mając na względzie całości. Dominującą wykładnią norm podatkowych jest wykładnia językowa ze ścisłym rozumieniem tekstu prawnego. Wynika z tego, że jakakolwiek wykładnia rozszerzająca czy też zawężająca jest co do zasady niedopuszczalna. (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 sierpnia 2004r., sygn. akt SA/Rz 1824/03 oraz wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2010r., sygn. akt II FSK 445/09).

Konkludując, oznacza to, że w rozpatrywanym przypadku nie można rozszerzyć pojęcia przekaz pocztowy również na inne przekazy pieniężne obsługiwane przez dowolne instytucje finansowe. Oznacza to, że jedynie nabycie darowizny w drodze przekazu pocztowego i przy zachowaniu pozostałych obligatoryjnych warunków zwalnia z podatku od spadków i darowizn.

Marcin Sądej