Pracodawca poprosił o przyjście do pracy w wolną sobotę? Za taki dzień należy się inny dzień wolny, nawet jeśli praca trwała tylko kilka godzin. Czy szef może sam zdecydować, kiedy pracownik go odbierze? Nie. Termin odbioru dnia wolnego trzeba ustalić wspólnie, a co do zasady nie można wypłacić pieniędzy za pracę w sobotę. Za zignorowanie obowiązku rozliczenia pracy w sobotę pracodawcy grozi grzywna.
Kiedy należy się dzień wolny za wolną sobotę?
Większość pracowników pracuje od poniedziałku do piątku, a sobota jest dla nich dniem wolnym, wynikającym z zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. U osób z innym grafikiem takim dniem może być np. środa albo piątek.
Jeśli pracodawca poleci pracę w taki dzień, musi w zamian dać pracownikowi inny dzień wolny. Liczą się trzy zasady:
| Zasada | Co to oznacza w praktyce |
| cały dzień wolny | należy się nawet za 2 czy 3 godziny pracy w sobotę |
| do końca okresu rozliczeniowego | wolne trzeba odebrać w tym samym okresie rozliczeniowym; można to zrobić także przed sobotą, jeśli pracodawca z góry wie, że będzie potrzebował pracownika |
| bez względu na normę czasu pracy | dzień wolny należy się, nawet jeśli pracownik w całym okresie nie przekroczył 40 godzin tygodniowo |
Ostatnią zasadę potwierdził m.in. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z 10 lipca 2013 r. (sygn. III APa 7/13).

Czy można odmówić pracy w wolną sobotę?
Co do zasady nie. Praca w dniu wolnym to praca ponad grafik, a pracodawca może jej zażądać, gdy wymagają tego szczególne potrzeby firmy albo akcja ratownicza, np. awaria czy pilne zamówienie. Odmowa może zostać uznana za naruszenie obowiązków pracowniczych.
Są jednak wyjątki:
- kobiety w ciąży nie mogą pracować ponad grafik w ogóle,
- rodzice dzieci do 8. roku życia mogą pracować ponad grafik tylko za swoją zgodą,
- pracownicy młodociani nie mogą pracować ponad grafik.
Kto ustala termin dnia wolnego?
Obie strony razem. To wyjątek w przepisach o czasie pracy. Przy innych formach odbioru wolnego pracodawca może sam wyznaczyć termin, a przy pracy w wolną sobotę musi się z pracownikiem dogadać:
| Za co | Kto wyznacza termin wolnego | Czy można dostać pieniądze zamiast wolnego |
| praca w wolną sobotę (dzień wolny z pięciodniowego tygodnia) | pracodawca i pracownik wspólnie | co do zasady nie |
| praca w niedzielę lub święto | pracodawca | tak, dodatek 100% za każdą godzinę, gdy nie da się udzielić dnia wolnego |
| nadgodziny | co do zasady pracodawca | tak, dodatek 50% lub 100% zamiast wolnego |
Przy nadgodzinach czas wolny wynosi godzinę za godzinę, gdy pracownik sam o niego poprosi na piśmie. Jeśli z inicjatywą wychodzi pracodawca, musi dać 1,5 godziny wolnego za każdą nadgodzinę.
Czy uzgodnienie musi być na piśmie?
Nie. Przepisy nie wymagają żadnej szczególnej formy. Wystarczy rozmowa, e-mail albo wiadomość w firmowym komunikatorze.
Przykład
Pani Ewa pracuje w biurze rachunkowym od poniedziałku do piątku, a okres rozliczeniowy trwa miesiąc. W sobotę 21 listopada 2026 r. szef prosi ją o 4 godziny pracy przy pilnym zestawieniu. Proponuje wolny piątek 27 listopada. Pani Ewa woli poniedziałek 30 listopada, a szef się zgadza.
Do uzgodnienia doszło, choć nikt niczego nie podpisał. Termin mieści się w listopadzie, czyli w tym samym okresie rozliczeniowym. Za 4 godziny pracy pani Ewa dostaje cały dzień wolny.
Uzgodnienie trafi do dokumentacji pracowniczej tylko wtedy, gdy zostało zapisane, np. w e-mailu. W ewidencji czasu pracy pracodawca i tak musi odnotować godziny pracy w sobotę oraz dzień wolny w poniedziałek z informacją, za co został udzielony.
Co, jeśli pracownik nie zgadza się na żaden termin?
Pracodawca nie może wtedy narzucić dnia wolnego. Musi jednak wykazać, że próbował go ustalić. Bierne czekanie, aż pracownik sam się zgłosi, to błąd.
Bezpieczne postępowanie pracodawcy wygląda tak:
- Samemu zaproponować termin, najlepiej na piśmie albo e-mailem.
- Zachować propozycję w dokumentacji pracowniczej.
- Jeśli pracownik odmówi, poprosić o potwierdzenie odmowy, również na piśmie lub e-mailem.
Taka dokumentacja chroni pracodawcę przy kontroli Państwowej Inspekcji Pracy. Pokazuje, że do nieodebrania dnia wolnego nie doszło z jego winy.
Co grozi pracodawcy?
Nieudzielenie dnia wolnego za pracę w wolną sobotę to wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Grozi za nie grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.
Pracodawca odpowiada jednak tylko wtedy, gdy zawinił, np. świadomie pominął obowiązek albo nie zrobił nic, żeby ustalić termin. Jeśli zaproponował dzień wolny, a pracownik każdą propozycję odrzucał, trudno zarzucić mu winę.
A jeśli dnia wolnego nie da się już odebrać?
Czasem odbiór wolnego jest niemożliwy, np. gdy pracownik do końca okresu rozliczeniowego przebywa na zwolnieniu lekarskim albo praca w sobotę przypadła w ostatnich dniach okresu. Dnia wolnego nie można przenieść na kolejny okres rozliczeniowy.
Jeśli przez to pracownik przepracował w okresie rozliczeniowym więcej, niż wynosi norma, godziny z soboty stają się nadgodzinami:
| Sytuacja | Dodatek do wynagrodzenia |
| przekroczona norma tygodniowa (pierwsze 8 godzin pracy w sobotę) | 100% |
| praca w sobotę dłuższa niż 8 godzin (godziny ponad normę dobową) | 50% |
Kto w sobotę pracował np. 10 godzin, za pierwsze 8 dostanie dodatek 100%, a za kolejne 2 dodatek 50%.
Co powinien zrobić pracownik pracujący w sobotę?
W sytuacji kiedy pracowaliśmy w sobotę warto:
- Zapisać, kiedy i ile pracowaliśmy w dniu wolnym. Przyda się to przy ewentualnym sporze.
- Pilnować końca okresu rozliczeniowego. Po jego upływie wolnego nie da się już odebrać.
- Nie zgadzać się na termin, który nie odpowiada, ale i nie odrzucać każdej propozycji. Celem jest wspólne ustalenie dnia.
- W razie problemów zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy. Porady są bezpłatne.
Za pracę w wolną sobotę należy się cały dzień wolny, a jego termin to sprawa obu stron, nie tylko szefa.
Podstawa: art. 151 § 1, art. 151¹, art. 151², art. 151³, art. 151¹¹, art. 178, art. 203 i art. 281 pkt 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy; § 6 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej (Dz.U. z 2026 r. poz. 474); wyrok SA w Rzeszowie z 10 lipca 2013 r., sygn. III APa 7/13.
