Pracodawca jest zobowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W sezonie letnim szczególnie ważna staje się ochrona pracowników przed upałami poprzez m.in. zapewnienie im wody zdatnej do picia i innych napojów. Pracodawca może również skrócić dniówkę roboczą lub wyznaczyć dodatkowe przerwy w pracy.
Napoje i woda w trakcie upałów
Niezależnie od pory roku i warunków pogodowych pracodawca powinien zapewnić pracownikom wodę zdatną do picia lub inne napoje. Obowiązek ten wynika z § 112 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 ze zm.). Natomiast na podstawie art. 232 Kodeksu pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.) pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych, nieodpłatnie, odpowiednie posiłki i napoje (inne niż woda pitna), jeżeli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych. Obowiązek wydawania napojów nie może być zastąpiony przez wypłatę ekwiwalentu.
Dookreślenie powyższej regulacji następuje w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz. U. z 1996 r. nr 60, poz. 279 ze zm.). Wskazano w nim, że napoje powinny być zapewnione m.in.:
- przy pracy w warunkach gorącego mikroklimatu, charakteryzującego się wartością wskaźnika obciążenia termicznego (WBGT) powyżej 25°C (napoje powinny być wzbogacone o sole i minerały),
- przy pracach na otwartej przestrzeni, przy temperaturze otoczenia powyżej 25°C,
- na stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28°C.
Napoje powinny być dostępne w ciągu całej zmiany roboczej w ilości zaspakajającej potrzeby pracowników. Rodzaj i temperatura napojów profilaktycznych muszą być dostosowane do warunków wykonywania pracy i potrzeb fizjologicznych pracowników. Pracodawca wskazuje warunki, w jakich powinny być wydawane napoje profilaktyczne w regulaminie pracy lub układzie zbiorowym (a w razie ich braku w innym akcie wewnątrzzakładowym). Stanowiska pracy, na których zatrudnieni pracownicy powinni otrzymywać posiłki i napoje, oraz szczegółowe zasady ich przekazywania pracownikom pracodawca ustala w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi, a jeżeli u danego pracodawcy nie działa zakładowa organizacja związkowa, określa je pracodawca po uzyskaniu opinii przedstawicieli pracowników.
Pracodawca ma również obowiązek zapewnienia do celów higienicznych co najmniej 90 litrów wody dziennie na każdego pracownika wykonującego prace brudzące na otwartej przestrzeni w wysokiej temperaturze, na stanowiskach pozbawionych dostępu do wody bieżącej.
Odsunięcie od pracy w trakcie upałów
Określone grupy pracowników, tj. kobiety w ciąży, karmiące piersią i młodociani, nie mogą wykonywać pracy przy wysokich temperaturach i w gorącym mikroklimacie. Pracodawca obowiązany jest odsunąć od pracy osoby należące do tej kategorii pracowników lub zaoferować im wykonywanie pracy na innym stanowisku.
Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz. U. z 2023 r. poz. 1240) młodociani nie mogą pracować m.in. w pomieszczeniach, w których temperatura powietrza przekracza 30°C, a wilgotność względna powietrza jest wyższa niż 65%.
Natomiast pracownice w ciąży oraz karmiące dziecko piersią nie mogą pracować m.in. w mikroklimacie gorącym, w którym wskaźnik PMV określany zgodnie z Polską Normą jest większy od 1,0 – jak przewiduje załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych… (Dz. U. z 2017 r. poz. 796).
Należy zauważyć, że gorący mikroklimat nie jest tożsamy z wysokimi temperaturami. Te ostatnie można ustalić na podstawie odczytu ze zwykłego termometru, a w przypadku mikroklimatu gorącego konieczne jest ustalenie wskaźnika obciążenia termicznego.
Skrócona dniówka lub przerwy
Przepisy prawa pracy określają jedynie dolną granicę temperatur w pomieszczeniach w zakładzie pracy. Z kolei nie wskazują temperatury maksymalnej. Trzeba jednak mieć na względzie fakt, iż na pracodawcy ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Państwowa Inspekcja Pracy apeluje, by w sytuacji występowania wysokich temperatur pracodawcy w oparciu o art. 145 K.p. skracali normy czasu pracy poprzez ich obniżenie lub ustanowienie przerw wliczanych do czasu pracy, za które pracownikom będzie przysługiwało wynagrodzenie (patrz ramka).
|
„(…) Odwodnienie może prowadzić do zaburzenia prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Konieczne jest regularne uzupełnianie płynów, dlatego pracodawca powinien zapewnić pracownikom nieodpłatnie napoje, gdy temperatura na stanowiskach pracy wewnątrz budynków przekracza 28oC, a na otwartej przestrzeni 25oC. Napoje powinny być udostępnione stale, w ilości zaspokajającej potrzeby pracowników. (…) Upał stwarza bardzo uciążliwe warunki pracy. Zbyt wysoka temperatura w miejscu pracy może prowadzić do dekoncentracji i obniżenia wydajności pracownika, a w skrajnych przypadkach nawet do omdlenia. Zmniejszenie związanych z upałami uciążliwości w pomieszczeniach pracy jest możliwe między innymi dzięki zapewnieniu wentylacji i klimatyzacji. Nakłada to na pracodawcę obowiązek utrzymywania w sprawności i czystości wszelkich urządzeń wentylacyjnych i klimatyzacyjnych. Ponadto klimatyzacja i wentylacja nie mogą powodować przeciągów ani wyziębień pomieszczeń pracy. Strumień powietrza nie powinien być kierowany bezpośrednio na stanowisko pracy. Okna i świetliki należy wyposażyć w zabezpieczenia chroniące przed nadmiernym nasłonecznieniem, np. w rolety lub żaluzje. Podczas upałów pracodawcy powinni podjąć działania organizacyjne zapewniające bezpieczeństwo i komfort pracownikom w miejscu pracy. Jeśli temperatury są wyjątkowo uciążliwe, pracodawca może zdecydować o skróceniu czasu pracy lub wprowadzeniu dodatkowych przerw – nie może to jednak powodować obniżenia należnego pracownikom wynagrodzenia. Ponadto przy pracy na otwartej przestrzeni zaleca się zorganizowanie zacienionych i zadaszonych miejsc do odpoczynku. (…)”. Źródło: www.pip.gov.pl – Komunikat Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 2 lipca 2025 r. |
Gazeta Podatkowa nr 52 (2344) z dnia 2026-06-29
Poradnik pracodawcy w zakresie BHP. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl