Doprecyzowanie zasad dotyczących korzystania z certyfikatów rezydencji od 2015 r.

31.10.2014 10:00 (aktualizacja: )

W dniu 17 września 2014 r. Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej podpisał ustawę z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw.

Istotne z punktu widzenia podatników utrzymujących stosunki z kontrahentami zagranicznymi jest doprecyzowanie zasad stosowania certyfikatów rezydencji i ustalania ich terminu ważności. Posiadanie ważnego i aktualnego certyfikatu rezydencji jest warunkiem zastosowania w rozliczeniach z kontrahentem zagranicznym umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, a więc niepobierania podatku u źródła lub pobrania go według niższej stawki.

Obowiązujące do tej pory przepisy ustaw o podatkach dochodowych wskazują jedynie jaki dokument należy rozumieć przez certyfikat rezydencji. Zgodnie z art. 5a pkt 21 Ustawy PIT i art. 4a pkt 12 Ustawy CIT, za certyfikat rezydencji uważa się zaświadczenie o miejscu zamieszkania (siedziby) podatnika dla celów podatkowych wydane przez właściwy organ administracji podatkowej państwa miejsca zamieszkania (siedziby podatnika).

Ze względu na fakt, iż przepisy ustaw podatkowych nie precyzują terminu ważności certyfikatów rezydencji, jak również nie wskazują, co jaki czas należy aktualizować certyfikaty rezydencji – podatnicy mają wątpliwości, czy posiadany przez nich dokument wydany na przykład przed 2 latami jest jeszcze skuteczny.

Dotychczasowe stanowiska organów podatkowych i sądów na ten temat ważności certyfikatów są podzielone. Zdaniem części organów certyfikaty rezydencji powinny być aktualizowane co najmniej raz w roku (tak wypowiedział się m.in. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z dnia 20 września 2007 r. o sygn. 1434/DD1/415/30P/07/TK). Według opinii niektórych organów certyfikaty rezydencji określają zaś status podatkowy zagranicznego kontrahenta na dzień wydania certyfikatów (ewentualnie potwierdzają jego status w przeszłości, jeśli wynika to wprost z treści certyfikatów) i nie mogą być stosowane do stanów przyszłych. Takie negatywne stanowisko prezentuje m.in. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z 26 kwietnia 2010 r. o sygn. IPPB2/415-103/10-3/MR, w której wskazał, że: "Wydając takie zaświadczenie właściwy organ potwierdza, że - na moment wydania tego dokumentu bądź na moment w nim określony - stan faktyczny wskazany w jego treści jest zgodny ze stanem faktycznym, wynikającym z ewidencji, rejestrów prowadzonych przez ten organ bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Certyfikat może zatem dotyczyć wyłącznie zaistniałych, tj. teraźniejszych lub przeszłych stanów faktycznych, nigdy przyszłych okoliczności faktycznych". W ostatnim czasie organy zajmowały jednak również bardziej liberalne stanowisko w zakresie ważności certyfikatów wskazujące, że certyfikat rezydencji podatkowej zachowuje swą ważność do czasu zmiany statusu podatkowego kontrahenta, czyli tak długo jak długo nie ulegnie zmianie potwierdzony w nim stan faktyczny. Stanowisko to potwierdził również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 maja 2014 r. o sygn. akt. II FSK 1563/12, który wskazał, że: „w sytuacji gdy w treści certyfikatu rezydencji nie ma wskazania okresu jego ważności, certyfikat taki z uwagi na fakt, że potwierdza istnienie określonego stanu faktycznego zachowuje swoją aktualność tak długo, jak długo nie ulegnie zmianie potwierdzony w nim stan faktyczny, czyli nie ulegnie zmianie miejsce zamieszkania podatnika dla celów podatkowych”.

Powyższe rozbieżności w interpretacji przepisów mają zostać ostatecznie wyeliminowane przez ich nowelizację. Nowe przepisy ustawy wprowadzają zasadę, że w przypadku przedłożenia polskiemu płatnikowi certyfikatu rezydencji bez wskazanego okresu ważności, przyjmować  należy, że certyfikat dokumentuje miejsce siedziby zagranicznego podatnika obejmujące okres 12 miesięcy od dnia jego wydania. Przed upływem jego ważności (jeśli stan faktyczny nie uległ zmianie) zagraniczny podatnik nie będzie musiał dokonywać aktualizacji certyfikatu rezydencji podatkowej. 

Przyznanie polskiemu płatnikowi prawa do korzystania z takiego certyfikatu przez wskazany powyżej okres 12 miesięcy nie będzie zwalniać jednak zagranicznego podatnika z obowiązku jego aktualizacji (zawiadomienia płatnika), w sytuacji zmiany miejsca siedziby lub zamieszkania podatnika.

W przypadku gdy zagraniczny podatnik nie dopełni obowiązku aktualizacji, a polski płatnik nie pobierze podatku lub pobierze w wysokości niższej od należnej odpowiedzialność ponosić będzie jednak zagraniczny podatnik (a nie jak do tej pory – polski płatnik). Celem wprowadzenia niniejszej zmiany jest przeniesienie na zagranicznego podatnika odpowiedzialności w każdej sytuacji niedopełnienia obowiązku aktualizacji certyfikatu, bez konieczności dowodzenia czy brak aktualizacji wystąpił z winy tego podatnika. Zgodnie z treścią uzasadnienia projektu ustawy przedmiotowa zmiana pozwoli na uniknięcie niepotrzebnych sporów ograniczających realizację zasady wnikliwości i szybkości działania organów podatkowych.
Powyżej omówione przepisy dotyczące ważności certyfikatów rezydencji podatkowej oraz odpowiedzialności podatnika nie będą miały zastosowania, jeżeli z dokumentów posiadanych przez polskiego płatnika, w szczególności z faktury lub umowy  będzie wynikać, że miejsce zamieszkania lub siedziby podatnika dla celów podatkowych uległo zmianie w okresie 12 miesięcy od dnia wydania certyfikatu. Te korzystne dla polskiego płatnika przepisy nie będą miały zastosowania od dnia, w którym płatnik uzyskał przedmiotowy dokument.

Ponadto, ustawa nowelizująca wprowadza również przepisy przejściowe. Zgodnie z ich treścią, jeżeli miejsce zamieszkania lub siedziby zagranicznego podatnika zostało udokumentowane certyfikatem rezydencji niezawierającym okresu ważności, wydanym przed dniem wejścia w życie przepisów, od dnia wejścia w życie tych przepisów polski płatnik przy poborze podatku uwzględnia certyfikat przez okres kolejnych dwunastu miesięcy od dnia jego wydania.

Omówione przepisy dotyczące określania terminu ważności certyfikatów wejdą w życie od 1 stycznia 2015 r.

Magdalena Goławska z Axon Tax Sp. z o.o.

www.axontax.pl