Pobierz e-pity 2018

Darowizna z poleceniem na rzecz obdarowanego bez podatku. Fiskus znajdzie haka na podatek?

Piotr Szulczewski

Polecenie nie musi oznaczać przekazania określonej kwoty pieniędzy czy dokonania określonej czynności na rzecz osoby trzeciej. Jeśli darczyńca stwierdzi, że przekazuje określoną kwotę z poleceniem zakupu za nią przez obdarowanego mieszkania lub samochodu, to wartość polecenia obniży podatek od spadków i darowizn do zera. Rewolucyjny wyrok NSA ma również swoje pułapki – trzeba się spodziewać, że fiskus będzie doszukiwał się umów antydatowanych oraz udowadniał inne skutki niż wynikające z polecenia.

Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeżeli spadkobierca, obdarowany lub osoba, na której rzecz został uczyniony zapis zwykły lub windykacyjny, zostali obciążeni obowiązkiem wykonania polecenia lub zapisu zwykłego, wartość obciążenia z tego tytułu stanowi ciężar spadku, darowizny, zapisu zwykłego lub windykacyjnego, a w przypadku polecenia, o ile zostało wykonane.

Zgodnie kodeksem cywilnym, darczyńca może włożyć na obdarowanego obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania, nie czyniąc nikogo wierzycielem (polecenie). Odpowiednio spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis zwykły).

NSA w wyroku z 6.06.2018 r. (sygn. akt II FSK 1525/16, II FSK 1526/16) wskazał, że polecenie wykonywane na własną rzecz przez obdarowanego czy spadkobiercę również jest ciężarem w rozumieniu podatku od spadków i darowizn. Tym samym obniża ono wartość podstawy ustalenia podatku. W konsekwencji - podatku nie ma od części majątku wydatkowanej zgodnie z wolą spadkodawcy lub darczyńcy.

Wyrok jest szczególnie korzystny dla tych wszystkich podatników, którzy nie zdążą zgłosić swoich darowizn do urzędu skarbowego w ramach ulgi nielimitowanej (czyli dotyczącej najbliższej rodziny). Czas na to wynosi 6 miesięcy od daty powstania obowiązku podatkowego. Wyrok uzdrawia również darowizny w przypadkach innych grup podatników, gdzie przekazanie majątku zmusza do zapłaty.

Wydaje się jednak, że fiskus ma co najmniej kilka płaszczyzn do obrony niekorzystnego stanowiska, prezentowanego do tej pory.


Uwaga na umowy antydatowane…

Po pierwsze, ostudzić należy zapał tych wszystkich, którzy do tej pory nie zgłosili darowizn lub zainteresowani są wykazywaniem w ten sposób kwot otrzymanych od osób trzecich. Zabronionym pozostaje „uzdrawianie” obecnie istniejących darowizn, niezgłoszonych do opodatkowania. Sporządzanie ich w formie pisemnej z redakcyjną zmianą w postaci wpisania do nich polecenia darczyńcy może nieść szereg negatywnych skutków. Fiskus może badać dokumenty na okoliczność daty ich faktycznego przygotowania (poprzez opinię biegłego). Jeśli okaże się, że dokument z datą wsteczną został sporządzony po wydaniu wyroku, to czynność może zostać przez organ skarbowy podważona co do faktu wystąpienia instytucji polecenia już w chwili darowizny.


Polecenie, o ile zostało wykonane…

Po drugie, do ciężarów zaliczyć należy polecenie, o ile zostało ono wykonane. Przepis prawa nie precyzuje daty, w której dojść powinno do wykonania polecenia, tym niemniej jednak można stanąć na stanowisku, że nie jest to data dowolna. Skoro zgłoszenia dla celów podatkowych dokonuje się w ściśle określonym terminie, to w tym terminie również ustala się podstawę opodatkowania. Zatem nie można obniżyć podstawy opodatkowania ciężarami przyszłymi, które nie miały miejsca przynajmniej do chwili zgłoszenia, tym bardziej, że zapis ustawy wskazuje, że ciężar to tylko polecenie wykonane, a nie polecenie nałożone na darczyńcę.


Nabycie z polecenia darczyńcy też pozostaje opodatkowane…

Po trzecie, przedmiotem opodatkowania jest nie tylko umowa darowizny, ale również polecenie darczyńcy czy zapis. W efekcie podatnikiem pozostaje nie tylko obdarowany ale również osoba, która uzyskujące przysporzenie z tytułu wykonania polecenia darczyńcy czy z tytułu zapisu. Oczywiście inaczej należy liczyć datę powstania obowiązku rozliczenia podatku – będzie ona liczona od chwili wykonania polecenia czy zapisu.


Polecenie kupna, zamiany, wydania pieniędzy, sprzedaży otrzymanego majątku…

Po czwarte wreszcie trudno ustalić, co będzie stanowiło ciężar dla darczyńcy. Polecenie nie musi bowiem oznaczać zakupu określonej rzeczy, ale również jej wymianę na inną, przekazanie środków pieniężnych czy też przekazanie rzeczy z majątku darczyńcy. Może się zatem okazać, że nie każde polecenie będzie oznaczało dla obdarowanego – ciężar, który uda się ustalić. Przykładowo – nie sposób wykazać, by obdarowany był np. obciążony przekazaniem pieniędzy samemu sobie.