Zdarza się, że podatnicy nie składają w terminie zeznania podatkowego, co oczywiście zostaje odnotowane w systemie informatycznym. Czy oznacza to popełnienie czynu zabronionego i tym samym wyklucza złożenie przez podatnika tzw. czynnego żalu? Ministerstwo Finansów odpowiedziało na te wątpliwości.
Ministerstwo Finansów często otrzymuje pytania od przedstawicieli mediów dotyczące przepisów podatkowych. 11 października jeden z nich wystosował do resortu pytanie dotyczące przepisu art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 roku – Kodeks karny skarbowy. Chodzi w nim o instytucję czynnego żalu, która ma zastosowanie do przestępstw lub wykroczeń skarbowych o charakterze formalnym, takich jak np. niezłożenie obowiązkowej deklaracji w terminie.
Gdy podatnik nie złożył deklaracji
Jak mówi wskazany przepis, dla skutecznego złożenia czynnego żalu konieczne jest ujawnienie istotnych okoliczności danego czynu zabronionego. Samo pojęcie ujawnienie odnosi się do obiektywnej nieznajomości danych faktów po stronie organu ścigania. Przedstawiciel mediów ma pytanie: czy w przypadku, gdy w systemie teleinformatycznym organu podatnik wskazany jest jako podmiot, który ma obowiązek złożenia deklaracji, systemy odnotowują niezłożenie w terminie obowiązkowej deklaracji, co wyłączałoby z zastosowania instytucję czynnego żalu, gdyż obiektywnie organ podatkowy posiada wiedzę o wystąpieniu faktów stanowiących przestępstwo lub wykroczenie skarbowe?
Dziennikarza interesuje również kwestia, czy wobec powyższego organ podatkowy uznaje złożenie czynnego żalu jako skuteczne w przypadku, gdy podatnik złoży wymagane deklaracje oraz czy organ podatkowy zawiadamia zawiadamiającego o tym, że udokumentował istnienie okoliczności wykluczających zastosowanie instytucji czynnego żalu.
Co odpowiedziało Ministerstwo Finansów?
W odpowiedzi na pytanie prasowe resort finansów przypomniał, że bezskuteczność czynnego żalu, zgodnie z art. 16 § 5 pkt 1 ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy następuje, gdy w chwili złożenia zawiadomienia organ ścigania miał już „wyraźnie udokumentowaną wiadomość” o popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. Doktryna wiąże określenie „wyraźnie udokumentowana” z istnieniem dokumentu – ale nie wyłącznie procesowego. Istotne jest nie tyle rodzaj dokumentu, ale to, czy dokumentuje on wiadomość w sposób dostatecznie wyraźny – tj. przynajmniej taki, aby można było określić znamiona czynu.
Jak zaznacza resort, brak informacji w systemie informatycznym organu podatkowego co do złożonej deklaracji podatkowej nie stanowi sam w sobie wyraźnie udokumentowanej wiadomości o przestępstwie lub wykroczeniu skarbowym. System informatyczny nie „dokumentuje” popełnienia czynu – dokumentuje jedynie pewien stan bazy danych, a przyczyny braku deklaracji w systemie mogą być różne i wynikać m.in z błędów technicznych. Nie zawsze mogą świadczyć o podejrzeniu popełnienia czynu zabronionego.
Możliwość złożenia czynnego żalu
W orzecznictwie podkreśla się, że chodzi o posiadanie przez organ informacji pozwalających stwierdzić bez żadnych wątpliwości popełnienie czynu zabronionego – wskazujących nie tylko na realizację znamion czynu, lecz także jego rozmiary, sposób działania sprawcy i spowodowane szkody (wyrok SO w Zamościu z 28 maja 2013 r. II Ka 380/13). Tym samym odnotowanie w systemie informatycznym organu podatkowego niezłożenia w terminie deklaracji nie wyłącza możliwości złożenia skutecznego czynnego żalu.
Resort zaznacza, że uznanie tzw. czynnego żalu za skuteczny wymaga spełnienia także innych przesłanek określonych w art. 16 Kks. W przypadku niezłożenia deklaracji podatkowej i spowodowania uszczuplenia należności publicznoprawnej należy także uiścić wymagalną należność publicznoprawną uszczuploną popełnionym czynem zabronionym. Jeżeli deklaracja nie wiąże się z uszczupleniem należności podatkowej, przesłanką skutecznego czynnego żalu jest złożenie wymaganych deklaracji podatkowych.
Ministerstwo dodaje, że przepisy art. 16 Kodeksu karnego skarbowego nie przewidują obowiązku informowania zawiadamiającej osoby o bezskuteczności złożenia czynnego żalu. „Każdą sprawę finansowy organ postępowania przygotowawczego rozpatruje indywidualnie, badając okoliczności sprawy, w tym czy zaistniały przesłanki uznania czynnego żalu za skuteczny” – podkreśla resort.