Ponad 18 tys. Polaków ogłosiło upadłość konsumencką w pierwszych dziewięciu miesiącach 2026 roku. Dla wielu zadłużonych to ostatnia szansa, aby uwolnić się od kredytów, chwilówek, a nawet zaległości wobec urzędu skarbowego i ZUS. Co ważne, umorzenie prywatnych długów w ramach upadłości nie oznacza konieczności zapłaty podatku dochodowego. Inaczej może być w przypadku zwykłej ugody z bankiem lub firmą windykacyjną. Rząd szykuje zmiany, dzięki którym pozostałe zobowiązania mają być umarzane automatycznie, trzy miesiące po zakończeniu planu spłaty wierzycieli. Projekt trafił już do Sejmu. Tłumaczymy co ma się zmienić dla osób zadłużonych?
Upadłość konsumencka. Kto może pozbyć się długów?
Rosnące raty kredytów, zaległe rachunki i kolejne wezwania do zapłaty mogą doprowadzić do sytuacji, w której dłużnik nie jest już w stanie regulować swoich zobowiązań. Wówczas jednym z rozwiązań pozostaje upadłość konsumencka.
Jest to postępowanie sądowe przeznaczone dla niewypłacalnych osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Mogą z niego skorzystać również byli przedsiębiorcy, którzy zakończyli prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej, ale nadal mają niespłacone zobowiązania.
Co istotne, nie trzeba mieć kilku wierzycieli. Nawet jeden niespłacony dług może stanowić podstawę ogłoszenia upadłości, jeśli dłużnik rzeczywiście jest niewypłacalny.
Nie jest również konieczne posiadanie mieszkania, samochodu czy oszczędności. Brak majątku sam w sobie nie wyklucza ogłoszenia upadłości.
Wniosek składa się zasadniczo za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych, a opłata sądowa wynosi 30 zł.
Po ogłoszeniu upadłości syndyk ustala skład majątku dłużnika i przeprowadza jego likwidację, jeśli są składniki podlegające sprzedaży. Następnie sąd może ustalić plan spłaty wierzycieli, którego długość zależy m.in. od sytuacji finansowej upadłego i okoliczności powstania niewypłacalności.
Zasadniczo plan spłaty nie przekracza 36 miesięcy, ale w określonych przypadkach może obejmować okres od 36 do 84 miesięcy. Przepisy przewidują również możliwość umorzenia zobowiązań bez ustalania planu spłaty, jeżeli sytuacja osobista dłużnika spełnia ustawowe przesłanki.
Umorzenie długu w upadłości konsumenckiej. Czy trzeba zapłacić PIT?
Jednym z najważniejszych pytań jest to, czy osoba, której sąd umorzył długi, musi rozliczyć się z urzędem skarbowym.
W przypadku zobowiązań niezwiązanych z działalnością gospodarczą odpowiedź brzmi: nie. Umorzenie długów w związku z postępowaniem upadłościowym korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego.
Wynika to wprost z art. 21 ust. 1 pkt 142 ustawy o PIT. Przepis obejmuje kwoty umorzonych zobowiązań niezwiązanych z pozarolniczą działalnością gospodarczą, jeżeli umorzenie nastąpiło w związku z postępowaniem upadłościowym.
Przykładowo osoba fizyczna posiada 200 tys. zł zobowiązań z tytułu kredytów konsumpcyjnych i pożyczek. W toku upadłości część zadłużenia zostaje spłacona, a pozostała kwota, wynosząca 150 tys. zł, zostaje umorzona.
Dłużnik nie zapłaci PIT od tych 150 tys. zł, ponieważ zastosowanie znajduje ustawowe zwolnienie podatkowe.
Nie musi również doliczać tej kwoty do swoich dochodów opodatkowanych według skali podatkowej.
To szczególnie ważne, ponieważ gdyby umorzenie zobowiązań prowadziło do powstania kolejnego podatku do zapłaty, oddłużenie mogłoby w praktyce stracić sens.
Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniu: zwolnienie przewidziane w art. 21 ust. 1 pkt 142 ustawy o PIT dotyczy zobowiązań niezwiązanych z działalnością gospodarczą. Skutki podatkowe umorzenia dawnych zobowiązań firmowych wymagają odrębnej oceny.
Bank umarza 10 tys. zł długu. Fiskus może zażądać podatku
Nie każde umorzenie długu jest traktowane przez przepisy podatkowe tak samo.
Jeśli bank, firma pożyczkowa lub windykacyjna zgodzi się na umorzenie części należności poza postępowaniem upadłościowym, po stronie dłużnika może powstać przychód podlegający opodatkowaniu.
Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w której wierzyciel definitywnie rezygnuje z dochodzenia należności, a zobowiązanie dłużnika wygasa.
Przykładowo firma windykacyjna zgadza się umorzyć 10 tys. zł zadłużenia wynikającego z prywatnej pożyczki.
Jeśli kwota ta stanowi przychód opodatkowany według skali podatkowej i nie ma zastosowania żadne zwolnienie ani zaniechanie poboru podatku, może zwiększyć podatek o 1200 zł przy stawce 12 proc. albo o 3200 zł przy stawce 32 proc.
Nie oznacza to jednak, że każda ugoda z bankiem powoduje obowiązek zapłaty PIT.
Szczególne regulacje mogą mieć zastosowanie m.in. do umorzenia niektórych kredytów mieszkaniowych. Znaczenie ma również treść ugody i charakter umarzanego zobowiązania.
Dlatego przed podpisaniem porozumienia warto ustalić, czy umorzona kwota będzie opodatkowana. Sama zgoda wierzyciela na rezygnację z długu nie oznacza jeszcze, że dłużnik nie będzie miał żadnych obowiązków wobec fiskusa.
Czy upadłość konsumencka umorzy zaległości w urzędzie skarbowym i ZUS?
Zaległości podatkowe i składkowe są dla wielu byłych przedsiębiorców równie dużym problemem, jak niespłacone kredyty.
Dobra wiadomość jest taka, że upadłość konsumencka może doprowadzić również do umorzenia zobowiązań wobec urzędu skarbowego i ZUS.
Dotyczy to m.in. zaległości w podatku dochodowym, VAT czy nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli stanowią zobowiązania podlegające oddłużeniu zgodnie z Prawem upadłościowym.
Nie ma bowiem ogólnej zasady, zgodnie z którą dług wobec państwa musiałby zostać spłacony niezależnie od sytuacji finansowej upadłego.
Przykładowo były przedsiębiorca zakończył działalność gospodarczą, pozostawiając 40 tys. zł zaległości podatkowych oraz 35 tys. zł nieopłaconych składek ZUS. Jednocześnie nie posiada majątku pozwalającego na ich uregulowanie.
Jeżeli spełnia warunki ogłoszenia upadłości konsumenckiej, zobowiązania te mogą zostać objęte postępowaniem, a następnie umorzone na zasadach przewidzianych w ustawie.
Samo ogłoszenie upadłości nie oznacza jednak, że zaległości automatycznie znikają. Oddłużenie następuje dopiero w odpowiednim trybie i zakresie określonym przepisami.
Tych długów upadłość konsumencka nie umorzy
Upadłość konsumencka nie daje możliwości pozbycia się wszystkich zobowiązań bez wyjątku.
Prawo upadłościowe wskazuje należności, które nie podlegają umorzeniu nawet po wykonaniu planu spłaty wierzycieli.
Należą do nich między innymi:
- zaległe alimenty,
- zobowiązania z tytułu rent odszkodowawczych za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
- grzywny orzeczone przez sąd,
- zobowiązania do naprawienia szkody i zapłaty zadośćuczynienia, o których mowa w przepisach,
- określone nawiązki i świadczenia pieniężne orzeczone jako środki karne,
- zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem,
- zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Oznacza to, że przykładowo rodzic zobowiązany do płacenia alimentów nie uwolni się od tego obowiązku przez ogłoszenie upadłości konsumenckiej.
Zwrot PIT po ogłoszeniu upadłości. Pieniądze może przejąć syndyk
Osoba, wobec której ogłoszono upadłość, nadal musi rozliczać podatek dochodowy na zasadach dotyczących pozostałych podatników.
Może więc złożyć PIT-37 lub inne właściwe zeznanie podatkowe i korzystać z przysługujących jej ulg.
Problem pojawia się wówczas, gdy z rozliczenia wynika nadpłata podatku.
Co do zasady prawo do zwrotu nadpłaty, jeżeli należy do masy upadłości, pozostaje w dyspozycji syndyka. Pieniądze mogą zatem zostać przeznaczone na zaspokojenie wierzycieli, zamiast trafić bezpośrednio do podatnika.
Przykładowo osoba objęta postępowaniem upadłościowym rozlicza PIT i wykazuje 2500 zł nadpłaty. Jeśli wierzytelność z tego tytułu wchodzi do masy upadłości, zwrotem dysponuje syndyk.
Znaczenie ma jednak etap postępowania, moment powstania prawa do nadpłaty oraz przepisy określające skład masy upadłości.
Inaczej może wyglądać sytuacja po zakończeniu właściwego postępowania upadłościowego, gdy dłużnik wykonuje już plan spłaty wierzycieli.
Przepisanie mieszkania na rodzinę przed upadłością może mieć poważne konsekwencje
Część osób zadłużonych próbuje przed ogłoszeniem upadłości zabezpieczyć majątek, przekazując mieszkanie, samochód lub oszczędności członkom rodziny.
Takie działania mogą jednak przynieść skutek odwrotny do zamierzonego.
Prawo upadłościowe przewiduje, że określone czynności dokonane w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, w tym darowizny, mogą być bezskuteczne w stosunku do masy upadłości.
Syndyk może więc podejmować działania w celu odzyskania składników majątku przekazanych wcześniej bliskim.
Co więcej, celowe ukrywanie majątku lub podawanie nieprawdziwych informacji może prowadzić do poważnych konsekwencji w postępowaniu upadłościowym, a w określonych przypadkach również do odpowiedzialności karnej.
Nie można zapominać także o podatku od spadków i darowizn.
Przekazanie mieszkania czy pieniędzy członkowi rodziny może wiązać się z obowiązkami podatkowymi po stronie obdarowanego. Najbliższa rodzina może korzystać z pełnego zwolnienia, ale w przypadkach wymagających zgłoszenia należy co do zasady złożyć formularz SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy.
Sama darowizna nie stanowi więc skutecznego sposobu ochrony majątku przed wierzycielami, a nieprzemyślane działania mogą dodatkowo skomplikować sytuację zadłużonego.
Ponad 18 tys. upadłości konsumenckich w 2026 roku. Liczba bankructw rośnie
Z danych Centralnego Ośrodka Informacji Gospodarczych wynika, że w pierwszych trzech kwartałach 2026 roku upadłość konsumencką ogłosiło 18 370 osób. To o około 19 proc. więcej niż w analogicznym okresie 2025 roku.
W samym pierwszym półroczu liczba upadłości wyniosła 12 255.
Jeżeli tempo utrzyma się do końca roku, liczba osób ogłaszających upadłość konsumencką może przekroczyć 24 tys.
Postępowania upadłościowe nie dotyczą wyłącznie osób bezrobotnych czy pozbawionych żadnych dochodów.
Z możliwości oddłużenia korzystają także osoby aktywne zawodowo, których wynagrodzenie nie wystarcza na pokrycie rat, kosztów utrzymania i narastających odsetek.
Dla wielu z nich upadłość jest sposobem na uporządkowanie sytuacji finansowej i stopniowy powrót do normalnego funkcjonowania.
Rząd szykuje zmiany w upadłości konsumenckiej. Długi mają być umarzane automatycznie
Ważne zmiany przewiduje projekt nowelizacji Prawa upadłościowego, przyjęty przez Radę Ministrów 2 września 2026 roku. Projekt oznaczony numerem UD290 trafił do Sejmu jako druk nr 3085.
Najważniejsza propozycja dotyczy zakończenia procesu oddłużenia.
Obecnie po wykonaniu planu spłaty wierzycieli konieczne jest wydanie przez sąd postanowienia stwierdzającego wykonanie planu i umorzenie pozostałych zobowiązań.
W praktyce oczekiwanie na to rozstrzygnięcie może wydłużać cały proces.
Po zmianie przepisów zobowiązania objęte planem spłaty mają być umarzane z mocy prawa po upływie trzech miesięcy od zakończenia okresu, na który plan został ustalony.
Nie będzie więc konieczne wydawanie odrębnego postanowienia sądu o umorzeniu pozostałych długów.
Trzy miesiące mają stanowić dodatkowy okres, w którym wierzyciele będą mogli wystąpić do sądu o zmianę lub uchylenie planu, jeśli nie był prawidłowo wykonywany.
Koniec długiego oczekiwania na oddłużenie i krótszy wpis w KRZ
Projekt przewiduje także inne ułatwienia. Sąd ma zostać zwolniony z obowiązku nadzorowania z urzędu wykonywania każdego planu spłaty wierzycieli. W określonych sytuacjach działania będą podejmowane na wniosek zainteresowanych.
Dłużnik, który spłaci należności objęte planem przed terminem, będzie mógł wystąpić o skrócenie okresu jego wykonywania.
Zmianie mają ulec również zasady ujawniania informacji w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
Dane dotyczące dłużnika mają przestać być ujawniane po trzech latach od opublikowania informacji o umorzeniu zobowiązań z mocy prawa.
Ma to ułatwić osobom, które zakończyły oddłużenie, powrót do normalnego funkcjonowania gospodarczego.
Od kiedy nowe przepisy o upadłości konsumenckiej?
Projekt przyjęty przez rząd 2 września 2026 roku został skierowany do Sejmu 4 września, a następnie do pierwszego czytania w komisjach.
Nie oznacza to jednak, że proponowane rozwiązania już obowiązują.
Nowelizacja musi przejść całą procedurę legislacyjną, a następnie zostać podpisana przez prezydenta i ogłoszona w Dzienniku Ustaw.
Projekt przewiduje wejście nowych przepisów w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia ustawy. Nie wskazuje to jednak jeszcze konkretnej daty kalendarzowej.
Dlatego rok 2027 można rozważać jako możliwy termin obowiązywania nowych zasad, ale nie jako datę przesądzoną.
Osoby zamierzające ogłosić upadłość konsumencką powinny brać pod uwagę przepisy obowiązujące w chwili wszczynania postępowania oraz przyszłe regulacje przejściowe.
Upadłość konsumencka a podatki. Co warto wiedzieć przed złożeniem wniosku?
Upadłość konsumencka może umożliwić umorzenie znacznej części zobowiązań, w tym kredytów, pożyczek oraz określonych zaległości wobec urzędu skarbowego i ZUS.
Umorzenie prywatnych długów w związku z postępowaniem upadłościowym jest zwolnione z PIT. To istotna różnica w porównaniu ze zwykłym umorzeniem zobowiązania przez wierzyciela, które może rodzić obowiązek podatkowy.
Nie oznacza to jednak automatycznego anulowania wszystkich należności. Część zobowiązań, w szczególności alimenty, nie podlega umorzeniu. Upadły musi również liczyć się z likwidacją majątku i obowiązkiem współpracy z syndykiem.
Planowane przepisy mają uprościć końcowy etap oddłużenia, ale dopóki nie zostaną uchwalone, nie można traktować ich jako obowiązujących.
Dla osoby, która nie jest już w stanie regulować swoich zobowiązań, najważniejsze pozostaje ustalenie, czy spełnia przesłanki ogłoszenia upadłości i jakie będą skutki postępowania dla jej majątku oraz sytuacji podatkowej.
Podstawa prawna:
- Art. 21 ust. 1 pkt 142 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
- Art. 62, art. 127 oraz art. 491¹ i następne, w szczególności art. 491²¹, ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe.
- Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe, ustawy – Prawo restrukturyzacyjne oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych, druk sejmowy nr 3085 (UD260).
- Dane Centralnego Ośrodka Informacji Gospodarczych za pierwsze trzy kwartały 2026 r.