Od jutra przedsiębiorcy ponownie zobaczą na fakturach za paliwo stawkę VAT 23% zamiast 8%. Dla wielu firm oznacza to wyższe ceny brutto na stacjach, większe zamrożenie gotówki oraz konieczność ponownego przeliczenia kosztów transportu, dostaw, usług terenowych i codziennego użytkowania samochodów firmowych. Skutek zmiany będzie jednak różny w zależności od tego, czy firma jest czynnym podatnikiem VAT, czy korzysta ze zwolnienia z VAT, a także od formy opodatkowania: skali podatkowej, podatku liniowego albo ryczałtu.
VAT 8% a VAT 23% — co zmienia się w cenie paliwa?
Jeżeli cena netto paliwa pozostaje bez zmian, wzrost VAT z 8% do 23% podnosi cenę brutto o około 13,89%. Oznacza to, że przedsiębiorca, który do tej pory wydawał miesięcznie na paliwo 1 000 zł brutto, przy tej samej cenie netto zapłaci około 1 138,89 zł brutto. Przy wydatkach 2 000 zł będzie to około 2 277,78 zł, a przy 5 000 zł — około 5 694,44 zł.
Różnica w miesięcznym obciążeniu gotówkowym wyniesie odpowiednio:
- 1 000 zł wydatków przy 8% VAT → 1 138,89 zł przy 23% VAT, czyli +138,89 zł,
- 2 000 zł wydatków przy 8% VAT → 2 277,78 zł przy 23% VAT, czyli +277,78 zł,
- 5 000 zł wydatków przy 8% VAT → 5 694,44 zł przy 23% VAT, czyli +694,44 zł.
To właśnie ten efekt firmy odczują najszybciej: przy kasie, na fakturze i w płynności finansowej.
Czynny podatnik VAT — większy wydatek brutto, ale VAT do odliczenia
Dla czynnych podatników VAT najważniejsze jest to, że wyższy VAT może zostać odliczony, o ile paliwo jest wykorzystywane do działalności opodatkowanej. W uproszczeniu, jeżeli firma ma prawo do pełnego odliczenia VAT, ekonomiczny koszt paliwa pozostaje oparty na cenie netto. Zmienia się jednak kwota brutto płacona na stacji oraz wysokość VAT, który trzeba najpierw sfinansować, a dopiero później odliczyć w rozliczeniu.
Przykład dla wydatku 1 000 zł brutto przy 8% VAT:
- kwota netto: 925,93 zł,
- VAT 8%: 74,07 zł,
- przy VAT 23% cena brutto tej samej kwoty netto wyniesie 1 138,89 zł,
- VAT 23%: 212,96 zł.
Firma zapłaci więc więcej brutto, ale odliczy wyższy VAT. Problemem może być płynność — szczególnie w firmach transportowych, handlowych i usługowych, które tankują dużo i często.
Skala podatkowa — paliwo obniża dochód, ale nie zawsze rekompensuje wzrost ceny
Przedsiębiorca rozliczający się według skali podatkowej ujmuje koszt paliwa w kosztach uzyskania przychodu, o ile paliwo służy działalności gospodarczej. Jeżeli firma jest czynnym podatnikiem VAT i odlicza VAT w całości, kosztem podatkowym jest zasadniczo kwota netto. Przy wydatku odpowiadającym 1 000 zł brutto przy 8% VAT koszt netto wynosi 925,93 zł. Przy stawce 12% PIT daje to 111,11 zł oszczędności podatkowej, a przy stawce 32% — 296,30 zł.
Jeżeli przedsiębiorca jest zwolniony z VAT, kosztem jest kwota brutto. Wtedy wzrost VAT realnie podwyższa koszt firmowy. Przy dawnym wydatku 1 000 zł brutto nowy koszt brutto wyniesie 1 138,89 zł. Przy podatku 12% realne obciążenie po uwzględnieniu podatku wzrośnie z 880 zł do około 1 002,22 zł. Przy podatku 32% wzrost będzie mniejszy po podatku, ale nadal odczuwalny.
Podatek liniowy 19% — prosty efekt podatkowy
Przy podatku liniowym mechanizm jest podobny jak przy skali, ale stawka podatku wynosi 19%. Dla czynnego podatnika VAT, który odlicza VAT w całości, koszt podatkowy opiera się na kwocie netto. Przy paliwie o wartości netto 925,93 zł oszczędność podatkowa wynosi 175,93 zł.
Dla przedsiębiorcy zwolnionego z VAT kosztem jest kwota brutto. Jeśli miesięczne wydatki paliwowe wynosiły 2 000 zł brutto przy 8% VAT, po powrocie 23% VAT wzrosną do 2 277,78 zł. Po uwzględnieniu podatku liniowego realny koszt wzrośnie z 1 620 zł do około 1 845 zł, czyli o 225 zł miesięcznie.
Przy wydatkach 5 000 zł brutto wzrost będzie jeszcze bardziej widoczny: nowa kwota brutto wyniesie około 5 694,44 zł, a realny koszt po podatku liniowym wzrośnie z 4 050 zł do około 4 612,50 zł.
Ryczałt a koszty paliwa
Przedsiębiorcy na ryczałcie nie rozliczają kosztów uzyskania przychodu w podatku dochodowym. To oznacza, że paliwo nie obniża podstawy opodatkowania ryczałtem. Jeżeli ryczałtowiec jest czynnym podatnikiem VAT i ma prawo do odliczenia VAT, odzyska VAT w deklaracji, ale nie rozliczy paliwa jako kosztu podatkowego w PIT.
Najtrudniejszą sytuację mają podatnicy na ryczałcie zwolnieni z VAT. Dla nich wzrost ceny brutto paliwa jest praktycznie bezpośrednim wzrostem kosztu prowadzenia działalności. Przy wydatkach 1 000 zł, 2 000 zł i 5 000 zł miesięcznie dodatkowy ciężar wyniesie odpowiednio około 138,89 zł, 277,78 zł i 694,44 zł miesięcznie.
Zwolnieni z VAT zapłacą najwięcej
Firmy zwolnione z VAT nie odliczają podatku naliczonego z faktur za paliwo. W praktyce patrzą więc na kwotę brutto. To oznacza, że powrót 23% VAT bezpośrednio podnosi ich koszt zakupu paliwa.
Przykładowo:
- przy 1 000 zł miesięcznie koszt wzrośnie do 1 138,89 zł,
- przy 2 000 zł miesięcznie koszt wzrośnie do 2 277,78 zł,
- przy 5 000 zł miesięcznie koszt wzrośnie do 5 694,44 zł.
Dopiero przedsiębiorcy na skali lub podatku liniowym częściowo zneutralizują ten wzrost przez zaliczenie wydatku brutto do kosztów podatkowych. Ryczałtowcy takiej możliwości nie mają.
Co powinna zrobić firma?
Powrót 23% VAT na paliwa to dobry moment, aby zaktualizować budżet kosztów, cenniki usług, limity paliwowe dla pracowników i rentowność tras. Warto sprawdzić, czy umowy z kontrahentami pozwalają przenieść część wzrostu kosztów na cenę usługi. Dotyczy to szczególnie firm transportowych, budowlanych, handlowych, serwisowych, kurierskich i wszystkich działalności, w których samochód jest codziennym narzędziem pracy.
Przedsiębiorcy powinni też przeanalizować, czy prawidłowo odliczają VAT od paliwa i czy samochody są wykorzystywane wyłącznie w działalności, czy również prywatnie. To może mieć znaczenie dla skali odliczenia VAT i realnego wpływu podwyżki na firmowe finanse.
Powrót 23% VAT w cenie paliw najmocniej odczują firmy zwolnione z VAT oraz przedsiębiorcy na ryczałcie, którzy nie rozliczają kosztów podatkowych. Czynni podatnicy VAT odliczą podatek, ale muszą liczyć się z większym wydatkiem brutto i czasowym zamrożeniem gotówki. Przy miesięcznych wydatkach paliwowych na poziomie 1 000 zł, 2 000 zł i 5 000 zł wzrost ceny brutto wyniesie odpowiednio około 138,89 zł, 277,78 zł i 694,44 zł. W skali roku może to oznaczać od około 1 666 zł do ponad 8 333 zł dodatkowego obciążenia gotówkowego.