Towary używane - Zwolnienie z podatku VAT

31.05.2011 10:00 (aktualizacja: )

Zwolnieniu od podatku VAT wyłącznie do 31 grudnia 2013 r. podlegała dostawa towarów używanych, przy spełnieniu warunku, że w stosunku do tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Regulacja ta miała za zadanie umożliwić uniknięcie podwójnego opodatkowania dostawy tego samego towaru w sytuacji, gdy podatnik, który nabył towar i poniósł rzeczywisty ciężar podatkowy z tym związany (np. konsument), musiałby w efekcie przy zbyciu tego towaru obciążyć go podatkiem jeszcze raz.

Uwaga Zwolnienie do 2013 r.

Dostawa towarów używanych zwolniona z opodatkowania była wyłącznie do końca 2013 r. Od tej daty alternatywą, by nie płacić podatku z tytułu dostawy takich towarów, przy których nabyciu nie przysługiwało prawo odliczenia podatku VAT, pozostaje:

  • dostawa nieodpłatna (ze względu na fakt, że nie przysługiwało prawo odliczenia - dostawa taka nie będzie zrównana z odpłatną),
  • dostawa na zasadzie VAT- marży, przy spełnieniu warunków wskazanych dla tego typu dostaw.

Od 2014 r. zwolnienie dotyczy dostawy towarów wykorzystywanych wyłącznie na cele działalności zwolnionej od podatku, jeżeli z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Odliczenie do końca 2013 r.

Za na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwemtowary używane uznaje się ruchomości, których okres używania przez podatnika dokonującego ich dostawy wyniósł co najmniej pół roku po nabyciu prawa do rozporządzania tymi towarami jak właściciel.

Uwaga Ruchomości

Z pojęcia towarów używanych wyłączone zostały wszystkie dostawy, których przedmiotem są towary inne niż ruchomości. Tym samym tego rodzaju zwolnienia nie zastosuje się do dostawy gruntów, nieruchomości budynkowych, lokali, dostawy energii, a także przy przekazaniu praw autorskich i pokrewnych (w ostatnim przypadku przekazanie uznaje się za świadczenie usług).

Zwolnienie dotyczy wyłącznie towarów używanych co oznacza, że podatnik nabyte towary musiał faktycznie wykorzystywać dla swoich celów, a nie tylko je posiadać. Samo posiadanie towarów przez wspomniany okres czasu nie jest bowiem równoznaczne z uznaniem towarów za używane. Tym samym przepis tego zwolnienia nie będzie miał zastosowania np. do komisanta, który nie jest podmiotem rzeczywiście użytkującym dany towar. Zwolnieniu nie będzie podlegała również dostawa towarów handlowych (w ich przypadku nie ma bowiem miejsca użytkowanie). Zastosowanie znajdzie ono natomiast przy dostawie środków trwałych czy wyposażenia.

Uwaga Okres używania

Nabycie rzeczy używanej, nawet gdy nie wiązało się ono z odliczeniem podatku VAT, nie oznacza jeszcze prawa korzystania ze zwolnienia. Podatnik udowadnia ich używanie u siebie, a nie używanie w ogóle. Tym samym dla stosowania zwolnienia niezbędne będzie, by to u podatnik używał rzeczy ruchomej przez 6 miesięcy od daty nabycia prawa do rozporządzania tą rzeczą ruchomą jak właściciel.

Do końca 2013 r. - c.d.

Zwolnieniu podlega nie tylko ich dostawa, ale każdy wypadek przeniesienia prawa do rozporządzania tymi towarami jak właściciel (art. 7 ust. 1 ustawy o VAT) -  przy zachowaniu warunku o braku prawa do odliczenia podatku VAT przy wcześniejszym nabyciu towarów.

Za dostawę (zatem za przeniesienie prawa do rozporządzania jak właściciel) uznaje się również przekazanie lub zużycie towarów na osobiste cele podatnika lub jego pracowników oraz darowizny – o ile przy nabyciu istniało prawo odliczenia podatku naliczonego.

Taka czynność nie podlega zwolnieniu przedmiotowego z art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT (wyjątek dotyczy przekazania towarów, których zakup nie był opodatkowany VAT lub brak było prawa odliczenia podatku VAT w całości lub w części).

Brak prawa do odliczenia a nieodliczanie podatku

Zdarza się, że podatnicy stwierdzają, że skoro chcą szybko sprzedać nabytą ruchomość, to nie odliczą VAT (choć posiadają do tego odliczenia prawo). Uważają, że skoro nie odliczyli VAT – to potem mogą nie naliczać go przy dostawie. Jest to pogląd błędny – korzystanie ze zwolnienia dotyczy tylko podatników którzy nie mieli prawa odliczenia. Podatnicy, którzy nie odliczyli VAT, mimo, że takie prawo im przysługiwało – dostawę towarów musza opodatkować.

Samochód a towary używane

W sposób szczególny została uregulowana dostawa samochodów osobowych i innych niż osobowe pojazdów samochodowych, przy których nabyciu istniało tylko częściowe prawo odliczenia podatku. Zwolnieniu od podatku podlega bowiem także dostawa samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych przez podatników, którym przy nabyciu tych samochodów i pojazdów przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w wysokości 50% lub 60% kwoty podatku:

  • określonej w fakturze, lub
  • wynikającej z dokumentu celnego (łącznie z kwotami wynikającymi z decyzji dotyczących należności celnych), lub
  • należnego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, lub
  • należnego od dostawy towarów, dla której podatnikiem jest nabywca,

przy czym nie więcej niż odpowiednio 5.000 zł lub 6.000 zł, jeśli te samochody (pojazdy) są towarami używanymi w rozumieniu art. 43 ust. 2 ustawy.

Leasing a okres używania

W przypadku gdy przedmiotem umowy jest leasing okres używania liczy się dopiero od momentu przekazania prawa do rozporządzania nim jak właściciel, co zarówno przypadku leasingu operacyjnego, jak i finansowego ma miejsce po przekazaniu własności (realizacji opcji wykupu lub jego zbycia).  Umowa leasing nie rodzi bowiem prawa do rozporządzania towarem jak właściciel.
Powyższe nie ma związku z momentem rozpoznania dostawy towarów, która w przypadku leasingu finansowego, jeżeli umowa przewiduje, że w następstwie normalnych zdarzeń przewidzianych tą umową (z opcją wykupu) lub z chwilą zapłaty ostatniej raty prawo własności zostanie przeniesione- na gruncie podatku VAT ma miejsce już w momencie wydania przedmiotu leasingu.

Uwaga Leasingodawca a zwolnienie

Leasingodawca dokonujący odpisów amortyzacyjnych z tytułu umowy leasingu (leasing operacyjny), w przypadku zakończenia umowy i zbycia przedmiotu leasingu nie zastosuje stawki zwolnionej z tytułu dostawy towarów, lecz opodatkuje dostawę przedmiotu leasingu. Leasingodawca, podobnie jak komisant, nie użytkuje przedmiotu leasingu, użytkuje go leasingobiorca.

Inaczej będzie przy dostawie po leasingu operacyjnym towarów używanych (czyli takich, które wcześniej, przed rozpoczęciem leasingu, były przedmiotem ich używania przez finansującego).

Odpowiednio leasing finansowy towarów wcześniej używanych będzie podlegał zwolnieniu z VAT (stanowi on dostawę towarów w chwili wydania przedmiotu leasingu), natomiast leasing operacyjny – w trakcie trwania umowy w stawce podstawowej (23%) – z racji na to że leasing operacyjny jest uznwany za świadczenie usług. Realizacja opcji wykupu towaru używanego po okresie leasingu – spowoduje zastosowanie do wykupu stawki zwolnionej.

Uwaga złom (art. 17 ust. 1 pkt 7)

Od 1 kwietnia 2011 roku uległ zmianie system naliczania i odliczania podatku VAT w obrocie surowcami wtórnymi, w tym m.in. złomem. Od tego dnia za podatników VAT uznawane są również osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizycznenabywające złom, jeżeli dokonującym jego dostawy jest podatnik podatku VAT niekorzystający ze zwolnienia podmiotowego, a dostawa nie jest objęta zwolnieniem dotyczącym dostawy towarów używanych. Ponadto w tym przypadku usługodawca (dokonujący dostawy) nie rozlicza podatku należnego. Skutkiem tego obowiązek rozliczenia podatku VAT przenoszony jest na nabywcę złomu – pod warunkiem że jest on podatnikiem VAT.

W związku z pojawiającymi się rozbieżnymi interpretacjami, MF w swojej interpretacji ogólnej określił co należy rozumieć pod pojęciem złomu: „przez złom dla potrzeb stosowania art. 17 ust. 1 pkt 7 cyt. ustawy należy rozumieć złom metali, w tym złom stalowy (wsadowy i niewsadowy), żeliwny i metali nieżelaznych, jak również złom metali szlachetnych”, a także

„zużyte akumulatory ołowiowe lub ich części, zaliczane, zgodnie z normą europejską nr PN-EN 14057:2003, mającą status Polskiej Normy, do złomu”.

Tym samym, nie każdy złom jest uznawany automatycznie za towar używany – musi bowiem spełniać definicję takiego towaru. Oznacza to, że jedynie towar ruchomy, używany przez okres minimum pół roku przed jego zbyciem przez zbywającego, może stać się w omawianym przypadku złomem i będzie zwolniony z opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT – o ile przy nabyciu tego towaru nie przysługiwało podmiotowi prawo do odliczenia podatku VAT.

Piotr Szulczewski
Analityk Bankier.pl Firma i Podatki
Marta Kaczmarek

  • data utworzenia: 31-05-2011
  • data modyfikacji: 01-06-2015