Z każdym rokiem rośnie liczba fundacji rodzinnych. Są one wpisywane do rejestru fundacji rodzinnych. Jest to jawny rejestr. Nie jest on jednak prowadzony w systemie teleinformatycznym. Przez to nie ma do niego dostępu online, tak jak ma to miejsce w przypadku KRS. Utrudnia to funkcjonowanie fundacji rodzinnych w obrocie. Ministerstwo Sprawiedliwości uwzględniło postulaty zmian w tej kwestii. W związku z tym wprowadzone będą pewne ułatwienia w dostępie do danych z rejestru fundacji rodzinnych.
Duża popularność fundacji rodzinnych
Fundacje rodzinne można zakładać od ponad 3 lat, a dokładnie od 22 maja 2023 r. Są one narzędziem międzypokoleniowej sukcesji. Rozwiązanie to pozwala bowiem na zabezpieczenie ciągłości działania i rozwoju firmy przez kolejne pokolenia bez konieczności dokonywania podziału majątku czy bezpośredniego angażowania członków rodziny w prowadzenie biznesu. Fundacja rodzinna to osoba prawna utworzona w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz. Szczegółowy cel fundacji rodzinnej określa fundator w statucie.
Fundacja rodzinna podlega wpisowi do rejestru fundacji rodzinnych (RFR). Rejestr ten nie wchodzi w skład Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Prowadzi go Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim jako sąd rejestrowy dla tych podmiotów. Z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu powstaje fundacja rodzinna w organizacji. Natomiast z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych uzyskuje ona osobowość prawną.
Fundacje rodzinne cieszą się dużą popularnością. Do RFR wpisano już ponad 3.600 fundacji rodzinnych, a ponad 3.200 kolejnych czeka na wpis.
Jawny rejestr, ale z ograniczonym dostępem
Ustawodawca określił, że rejestr fundacji rodzinnych jest jawny, oraz że każdy ma prawo otrzymać poświadczone odpisy, wyciągi, zaświadczenia i informacje z tego rejestru. Stanowi o tym art. 111 ustawy o fundacji rodzinnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 326 ze zm.). Innymi słowy, dostęp do danych zgromadzonych w tym rejestrze mają wszystkie osoby i podmioty, bez względu na posiadany interes prawny i bez potrzeby jego wykazywania.
Inaczej jest w przypadku akt rejestrowych. Są one prowadzone odrębnie dla każdej fundacji rodzinnej i obejmują akta postępowań prowadzonych przez sąd rejestrowy. Akta rejestrowe mogą przeglądać, w obecności pracownika sądu rejestrowego, fundator, członek organu fundacji rodzinnej, beneficjent oraz osoba mająca interes prawny. Podmioty te mają także prawo otrzymać poświadczone odpisy, wyciągi, zaświadczenia i informacje z akt rejestrowych (art. 113 ustawy o fundacji rodzinnej). Obecnie przejrzenie akt rejestrowych wymaga osobistej wizyty w Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim przez te osoby bądź ich pełnomocników.
Zasady funkcjonowania RFR precyzuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie rejestru fundacji rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 971 ze zm.). Zgodnie z jego § 25 informacje z rejestru udostępnia się każdemu w siedzibie sądu rejestrowego, pod nadzorem upoważnionego pracownika sądowego.
Z rejestru wydawane są odpisy (pełne lub aktualne), wyciągi, zaświadczenia i informacje w postaci papierowej albo elektronicznej. Każdy odpis, wyciąg, zaświadczenie oraz pozostałe informacje w postaci papierowej są podpisane przez upoważnionego pracownika i opatrzone pieczęcią urzędową. Jeżeli któryś z wymienionych dokumentów jest przesyłany drogą elektroniczną, opatruje się go kwalifikowanym podpisem elektronicznym uprawnionego pracownika sądu rejestrowego lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną (§ 39 rozporządzenia).
Prowadzeniem RFR i udzielaniem informacji z tego rejestru zajmuje się tym tylko jeden sąd w Polsce, o zbyt małej obsadzie kadrowej w stosunku do liczy spraw trafiających do rozpoznania i innych czynności do wykonania. To powoduje, że obecnie dostęp do danych z rejestru fundacji rodzinnych jest utrudniony.
Dodatkowo, zgodnie z § 3 rozporządzenia, RFR prowadzony jest w systemie informatycznym. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wyjaśnia, aby tego systemu nie mylić z systemem teleinformatycznym, który może być dostępny online. Poza tym, uwzględniając przytoczony wcześniej § 25, Sąd ten przypomina, że dostęp do RFR nie jest możliwy poprzez stronę internetową Sądu. Poza tym SO w Piotrkowie Trybunalskim informuje, że odpis pełny lub aktualny, wyciąg lub zaświadczenie wnioskodawca lub jego pełnomocnik mogą otrzymać po złożeniu pisemnego wniosku opłaconego opłatą sądową w kwocie 20 zł w formie znaków sądowych lub przelewu na rachunek bankowy NBP O/O w Łodzi 15 1010 1371 0020 4622 3100 0000. Natomiast według prawników czas oczekiwania na odpis z RFR to około 4-6 tygodni.
Jest to zatem duża różnica w dostępie do danych z rejestru w porównaniu do KRS, który jest prowadzony w systemie teleinformatycznym. Każdy ma do niego dostęp online. Pobranie informacji odpowiadających odpisom pełnym i aktualnym jest bezpłatne i możliwe w każdym czasie przez Portal Rejestrów Sądowych (prs.ms.gov.pl; zakładka „Krajowy Rejestr Sądowy”, a następnie „Wyszukiwarka KRS”).
Będą zmiany
Potrzeba wprowadzenia zmian m.in. w zakresie dostępu do danych zgromadzonych w RFR była zgłaszana do Ministerstwa Sprawiedliwości zarówno przez pełnomocników procesowych, fundatorów fundacji rodzinnych, członków ich władz czy innych uczestników obrotu gospodarczego, jak i przez sam sąd rejestrowy. Długie oczekiwanie na pozyskanie odpisu z RFR to sytuacja niekorzystna z perspektywy obrotu gospodarczego. Fundacje rodzinne muszą uwzględniać tak długi czas oczekiwania na uzyskanie odpisów, planując czynności (notarialne, bankowe itp.) ze znacznym wyprzedzeniem i przy braku pewności, czy odpis dotrze na czas.
Resort przychylił się do tych postulatów. Zmiany w tej kwestii wejdą w życie z dniem 29 lipca 2026 r. na mocy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego wskazane wcześniej rozporządzenie (Dz. U. z 2026 r. poz. 577) – patrz ramka.
Z pewnością jest to już krok do przodu, ale jeszcze daleka droga do łatwego dostępu online do RFR, jak w przypadku KRS. Przy czym może docelowo tak się stanie. Jeszcze w 2025 r. Ministerstwo Sprawiedliwości w odpowiedzi na pytanie Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców wskazało, że poza pracami nad zmianą omawianego rozporządzenia w Ministerstwie są prowadzone prace koncepcyjno-rozwojowe nad „włączeniem” rejestru fundacji rodzinnych do Krajowego Rejestru Sądowego.
|
Ułatwienia w dostępie do danych z RFR od 29 lipca 2026 r. Od 29 lipca 2026 r. nowe przepisy rozporządzenia będą precyzować, że w przypadku wniosku o e-dokument (tj. o odpis, wyciąg, zaświadczenie czy informację z RFR) trzeba będzie go przesłać na adres poczty elektronicznej sądu rejestrowego udostępniony na stronie internetowej tego sądu. Wniosek ten trzeba będzie opatrzyć kwalifikowanym e-podpisem albo podpisem zaufanym i załączyć do niego dowód uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Elektroniczny dokument z sądu rejestrowego (np. odpis czy wyciąg) będzie opatrzony kwalifikowanym e-podpisem uprawnionego pracownika sądu rejestrowego lub kwalifikowaną e-pieczęcią i doręczany na adres poczty elektronicznej, z którego wpłynął wniosek. Poza tym umożliwiona ma być opcja pobrania samodzielnych wydruków w określonym zakresie, tj. w kwestii: numeru RFR, nazwy fundacji rodzinnej, jej siedziby oraz numerów REGON i NIP, o ile znajdują się one w rejestrze. Informacje te mają być udostępniane przez stronę internetową sądu rejestrowego i aktualizowane automatycznie co najmniej raz dziennie, po zakończeniu godzin urzędowania sądu rejestrowego. |
Gazeta Podatkowa nr 47 (2339) z dnia 2026-06-11
Podatek dochodowy w orzecznictwie. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl