Zamiana opcji na akcje - czy jest obowiązek płacenia podwójnego podatku?

25.03.2014 09:00 (aktualizacja: )

25.03 Zamiana opcji na akcje - czy jest obowiązek płacenia podwójnego podatku?

Pracodawcy coraz częściej motywują swoich współpracowników poprzez przyznawanie im bonusów w postaci opcji. Wokół tematu powstaje wiele problemów oraz kontrowersji dotyczących obowiązku płacenia podwójnego podatku podczas ich zamiany na akcje. Wiele osób występuje w tej kwestii o indywidualną interpretację. Jak sytuacja wygląda w rzeczywistości?

W Polsce coraz częściej pracodawcy rezygnują z zatrudnienia pracowników na umowę o pracę, decydując się na kontrakty menadżerskie. Powodem jest to, że właściciele firm zaczęli szukać nowego sposobu, aby zmotywować swoich współpracowników do działania. Rozwiązaniem okazał się trend napływający do nas z Ameryki, który polega na przekazywaniu przez spółki planu opcyjnego, z którego mogą skorzystać pracownicy i współpracownicy. Nie istnieje tutaj żaden związek pomiędzy uczestnictwem w programie opcyjnym, a zakresem wykonywanych obowiązków i otrzymywanym za nie wynagrodzeniem. Po upływie czasu zatrudnieni z najdłuższym stażem dostają możliwość zamienienia opcji na akcje. I właśnie wokół tego powstaje najwięcej kontrowersji, gdyż nawet w interpretacjach podatkowych brak w tym względzie jednomyślnego stanowiska, nie mówiąc już o orzecznictwie sądowym. Zdarzają się coraz częściej sytuacje, gdy urzędy skarbowe ustalają w decyzjach wymiarowych o zaległości podatkowej powstałej w związku z zamianą opcji na akcje, a sądy orzekają że nie należy płacić tzw. podwójnego podatku. Co w tej sytuacji ma zrobić osoba otrzymująca opcje; jak wytłumaczyć przeciętnemu człowiekowi, iż pomimo nieuzyskania żadnego przysporzenia majątkowego z tytułu zamiany opcji na akcje, musi zapłacić podatek?

 

Opcje świadczeniem pieniężnym?

Pierwszym momentem, w którym ostatnio uznaje się, iż powstaje obowiązek podatkowy, jest chwila, w której zostają przekazywane i realizowane opcje. Niemniej jednak sytuacja ta nie do końca jest zgodna z przepisami i orzecznictwem Otóż w obecnym stanie faktycznym opcje nie stanowią ekwiwalentu wynagrodzenia za pracę. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawy o PIT) przychodami z zastrzeżeniem art. 14-16 oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 i 9, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Przez pochodne instrumenty finansowe zgodnie z definicją zawartą w art. 5a pkt 13 ww. ustawy, rozumie się instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz. U. z 2010r. Nr 211, poz. 1384). Stosownie do przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy – instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są niebędące papierami wartościowymi.

Czym zatem są te opcje? Przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o obrocie instrumentami finansowymi nie zawierają definicji legalnej opcji. Przewidują jedynie, iż m.in. opcje kupna lub sprzedaży instrumentów finansowych, opcje na stopy procentowe, opcje walutowe, opcje na takie opcje, stanowią instrumenty finansowe nie będące papierami wartościowe (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Zgodnie ze stanowiskiem doktryny opcja jest pochodnym instrumentem finansowym. Ale możliwość jej kupna lub sprzedaży istnieje dopiero w przyszłym terminem. Źródłem powstania opcji jest kontrakt opcyjny, będący umową, w której jedna strona zobowiązuje się, na żądanie drugiej strony, do kupna lub sprzedaży w określonym momencie w przyszłości oznaczonej liczby akcji. Należy podkreślić tutaj fakt, iż samo otrzymanie opcji przez pracownika, współpracownika nie rodzi skutku w postaci przychodu.

Dlatego też w momencie odbioru opcji nie powstaje obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych. Zatem przyznanie pracownikom współpracownikom opcji na udziały też według naszej opinii nie będzie stanowić przychodu podlegającego opodatkowaniu.

 

Obowiązek podatkowy po zrealizowaniu opcji?

Kolejnym nurtującym wiele osób pytaniem jest to, czy po zrealizowaniu opcji na akcje spoczywa na nich obowiązek podatkowy. Zgodnie z z art. 11. ust. 1 ustawy o PIT przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Zatem w myśl ustawy obowiązek podatkowy powstaje dopiero w momencie zbycia udziałów. Ponadto to osoba zbywająca rozlicza się samodzielnie z tego podatku w zeznaniu rocznym.

Obecnie istnieje wiele odmiennych interpretacji przepisów mówiących o tym, w którym momencie powstaje obowiązek podatkowy. Zgodnie z przytoczonymi przepisami i naszym stanowiskiem w tej sprawie na otrzymującym opcje nie spoczywa obowiązek dwukrotnego odprowadzenia podatku dochodowego, jednak organy podatkowe w tym względzie mają odmienne stanowisko. Trzeba zatem się zastanowić, czy jestem jako podatnik gotowy, aby obronić takie stanowisko.

Autor: Anna Prymakowska, specjalista z Ekoconsultant sp. z o.o.