Z jakich faktur podatnik nie odliczy VAT-u?

22.04.2014 09:00 (aktualizacja: )

22.04 Z jakich faktur podatnik nie odliczy VAT-u?

Czynni podatnicy VAT chętnie korzystają z przywileju, jakim jest możliwość odliczenia podatku od towarów i usług od poczynionych zakupów. Należy przy tym pamiętać, iż istnieją określone w przepisach sytuacje, które odbierają przedsiębiorcom to prawo. Ustawodawca wymienił je w art. 88 ust. 3a Ustawy o podatku od towarów i usług. Sprawdźmy, jakie faktury nie dają prawa do odliczenia naliczonego na nich podatku VAT.

Podmiot nieistniejący wystawcą faktury

Przedsiębiorcy nie odliczą podatku od towarów i usług od faktur (również faktur korygujących, dokumentów celnych oraz duplikatów faktur), które zostały wystawione przez nieistniejący podmiot. Przepisy ustawy o VAT nie definiują, co dokładnie należy rozumieć przez sformułowanie “podmiot nieistniejący”.

Należy przy tym pamiętać, iż za taki fikcyjny podmiot nie uznaje się wyłącznie przedsiębiorstwa, które faktycznie nie istnieje, ale również podmioty, które co prawda są zarejestrowane, ale w oparciu na nieprawdziwych, nieścisłych i nieaktualnych danych, które nie składają deklaracji podatkowych i nie wykazują podatku należnego wynikającego z wystawionych faktur (i w konsekwencji tego podatku nie płacą).

Zasada ta wynika z punktu 1 lit. a wspomnianego wyżej art. 88 ust. 3a ustawy o VAT.

 

Faktura na czynność zwolnioną z opodatkowania lub mu niepodlegającą

Zdarzają się również sytuacje, kiedy to z różnych powodów (niewiedzy, przypadku, świadomego łamania prawa) wystawiona zostanie faktura opodatkowująca czynność, która zgodnie z prawem jest zwolniona z opodatkowania lub mu po prostu nie podlega. Oznacza to, iż przykładowo zamiast stawki “zw” została zastosowana stawka 5%, 8% lub 23%. Odbiorca takiej faktury, zgodnie z art. 88 ust. 3a pkt 2, nie może odliczyć podatku naliczonego, nawet jeżeli zostanie on zapłacony.

Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, w której nabywca otrzymał fakturę z błędną stawką VAT, np. zamiast 23 proc. znalazła się tam stawka 5 proc. W takim wypadku przedsiębiorca ma prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z takiego dokumentu.

Faktura zawierająca transakcje niezgodne ze stanem faktycznym

W kolejnym - trzecim - punkcie omawianego art. 88 ust. 3 ustawodawca wskazuje, że nabywca nie ma prawa odliczyć naliczonego podatku VAT od faktur, które zawierają transakcje niezgodne ze stanem rzeczywistym. Co to dokładnie oznacza? Otóż chodzi o faktury (faktury korygujące lub dokumenty celne), które:

  • stwierdzają niedokonane czynności - w części dotyczącej tych czynności (często są to tak zwane “puste faktury”),
  • podają kwoty niezgodne z rzeczywistością - w części dotyczącej tych pozycji, dla których podane zostały kwoty niezgodne z rzeczywistością,
  • potwierdzają czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.).

Przy czym wspomniany w ostatnim punkcie art. 58 k.c. stwierdza, iż nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Co więcej, nieważna jest również czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Natomiast art. 83 k.c. podkreśla m.in. nieważność oświadczenia woli złożonego drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.

 

Brak akceptacji sprzedawcy

Przedsiębiorca nie odliczy również podatku naliczonego w przypadku, gdy zgodnie z odrębnymi przepisami to on - jako nabywca - wystawi fakturę, ale nie uzyska jej akceptacji od sprzedawcy. Zasada ta wynika z pkt 6 omawianego przepisu ustawy o VAT. Od 1 stycznia 2014 roku zasady tzw. samofakturowania (czyli właśnie wystawiania faktury sprzedaży przez nabywcę) określa art. 106d ust. 1 wspomnianego aktu prawnego. Wynika z niego, że prawo do samofakturowania przysługuje podmiotowi nabywającemu towary lub usługi, który jest:

  • podatnikiem podatku od towarów i usług,
  • podatnikiem podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze bądź
  • osobą prawną niebędącą podatnikiem.

Należy wspomnieć, iż samofakturowanie dotyczy przede wszystkim dokumentowania sprzedaży towarów i usług dokonanej przez podatnika na rzecz tego nabywcy oraz wystawiania faktur zaliczkowych. Może ono obejmować również dostawę towarów lub świadczenie usług, których miejscem opodatkowania jest kraj trzeci. Według przepisów obowiązujących w 2014 r. warunkiem wystarczającym i jednocześnie niezbędnym dla stosowania tego rozwiązania jest wcześniejsze zawarcie umowy w sprawie wystawiania faktur w imieniu i na rzecz tego podatnika, w której strony określą procedurę zatwierdzania poszczególnych faktur przez sprzedawcę.

 

Faktura dotycząca czynności, od której nie wykazuje się podatku na fakturze

Ostatnią sytuacją wymienioną w art. 88 ust. 3 pkt 7 jest wystawienie faktury z wykazaną kwotą podatku w stosunku do czynności opodatkowanych, dla których nie wykazuje się kwoty podatku na fakturze (np. faktura na zakup towarów z tzw. odwrotnym obciążeniem zawierająca naliczony podatek VAT). Podatnik nie może odliczyć VAT-u od z takiej faktury oczywiście w części dotyczącej ww. czynności.

Ewa Kozak specjalistka d/s księgowości wfirma.pl