W ubiegłym tygodniu prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę reformującą orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Regulacje wprowadzają m.in. nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich. Zmiany mają uszczelnić system kontroli prawidłowości korzystania z L4. Kiedy wejdą w życie?

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w ZUS wprowadza m.in. nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich. Celem wprowadzonych zmian jest m.in. skrócenie czasu oczekiwania na orzeczenia oraz polepszenie warunków pracy dla lekarzy orzeczników.

Przypomnijmy – wydawane przez ZUS orzeczenia lekarskie dają prawo m.in. do renty z tytułu niezdolności do pracy, dodatku pielęgnacyjnego i renty socjalnej. Lekarze orzecznicy sprawdzają również prawidłowość orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich.

Reforma orzecznictwa: jakie zmiany wprowadzi nowelizacja?

Nowe przepisy wprowadzą m.in. jednoosobowego orzekania we wszystkich przypadkach. I tak w pierwszej i drugiej instancji wskutek złożenia zarzutu wadliwości lub sprzeciwu orzeczenia będą wydawane jednoosobowo. Natomiast przypadki szczególnie skomplikowane będą mogły być kierowane przez głównego lekarza orzecznika albo jego zastępcę do ponownego rozpatrzenia przez orzekających łącznie trzech lekarzy orzeczników. Aktualnie w pierwszej instancji orzeczenie wydaje lekarz orzecznik jednoosobowe, natomiast w drugiej instancji za każdym razem jest ono wydawane przez trzyosobową komisję lekarską.

Po zmianach ma nastąpić konsolidacja zadań związanych z wydawaniem orzeczeń i bezpośrednim nadzorem nad orzekaniem. Będą do tego służyły centra orzecznicze, które powstaną w oddziałach ZUS.

Nowe zasady kontroli zwolnień

Ważną zmianą wprowadzoną przez nowelizację jest opcja korzystania przez pracownika ze zwolnienia lekarskiego w jednym miejscu, a pracowania w drugim. Taką możliwość będą mogły stosować np. osoby z dwoma etatami, jeśli pozwala na to charakter ich pracy.

Nowe regulacje wprowadzają również nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich. ZUS będzie miał prawo do przeprowadzania kontroli ubezpieczonych oraz osób po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem.

Jakie uprawnienia zyskają kontrolerzy

Pracownicy ZUS-u będą mogli domagać się od wystawiającego zaświadczenie lekarskie lub od podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych (w którym wystawiono zaświadczenie lekarskie) udostępnienia dokumentacji medycznej ubezpieczonego lub chorego członka rodziny.

Działania kontrolne będą miały na celu sprawdzenie, czy pracownik nie podejmuje działań, które wyłączają go z prawa do czasowego zwolnienia od pracy. Natomiast w przypadku zasiłku opiekuńczego kontroler będzie miał za zadanie ustalić, czy poza ubezpieczonym nie ma innych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, którzy mogą zapewnić wspomnianą opiekę.

Szerszy katalog osób uprawnionych do orzekania

Jedną z najważniejszych zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Mikołaj Zając, ekspert rynku pracy i prezes Conperio, polskiej firmy doradczej specjalizującej się w problematyce absencji chorobowych, uważa, że umożliwienie orzecznikom wglądu w dokumentację medyczną jest krokiem w dobrym kierunku. Dodaje, że rynek pracy czekał na taka zmianę od wielu lat.

– Ten zapis mógłby, a wręcz powinien, mieć charakter obligatoryjny. Problem polega na tym, że sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje – ocenia prezes Conperio.

Jak podkreśla, bez egzekwowania odpowiedzialności nowy przepis może pozostać „martwy”.

– Z naszych szacunków wynika, że dziś nawet 90–95 proc. spornych przypadków kończy się uznaniem przez orzeczników, że zwolnienie było zasadne – nawet wtedy, gdy przykłady nadużyć są jednoznaczne. Jeśli ten schemat się nie zmieni, reforma będzie tylko kosmetyczna – podkreśla Mikołaj Zając.

Przyspieszenie postępowań kosztem jakości?

Nowelizacja zakłada również m.in. poprawę warunków pracy w ZUS poprzez uzupełnienie braków kadrowych. To oznacza, że w określonych sprawach orzecznikami mają zostać m.in. fizjoterapeuci oraz pielęgniarki i pielęgniarze. Te zapisy budzą jednak wątpliwości.

– Pomijając fakt, że praca orzecznika nie jest dziś atrakcyjna nawet dla lekarzy, pozostaje pytanie o wystarczający poziom kompetencji innych zawodów medycznych do oceny decyzji lekarskich. To trochę tak, jakby prosić murarza, aby na podstawie projektu architektonicznego oceniał wytrzymałość mostu – zwraca uwagę prezes Conperio.

Jego zdaniem przyspieszenie postępowań nie powinno odbywać się kosztem jakości i bezpieczeństwa systemu.

– Jeżeli celem jest realne ograniczenie nadużyć L4 i odbudowa zaufania pracodawców do systemu, to kluczowe są kompetencje, odpowiedzialność i konsekwencja w działaniu – nie tylko statystyczne skracanie terminów – podkreśla Mikołaj Zając.

Nowe przepisy zaczną obowiązywać po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.