Uprawnienia i obowiązki kontrolujących i kontrolowanych

08.05.2014 10:00 (aktualizacja: )

Ogólny cel kontroli podatkowej, którym jest sprawdzenie wywiązywania się z obowiązków wynikających z odpowiednich przepisów prawa podatkowego wymaga nałożenia na kontrolowanych pewnych obowiązków oraz przyznania kontrolującym uprawnień, które powodują, iż przeprowadzenie kontroli staje się możliwe. Powyższe prawa i obowiązki poszczególnych stron tego szczególnego postępowania kształtują rolę każdej ze stron podczas kontroli podatkowej i powodują, iż uregulowany jest zakres czynności, jaki może być przeprowadzony przez poszczególne strony.

Zakres przyznanych kontrolującym uprawnień został uregulowany w art. 286 Ordynacji Podatkowej i stanowi katalog otwarty, do którego należy w szczególności prawo wstępu na grunt, do budynków, lokali lub innych pomieszczeń kontrolowanego; wstępu do lokali mieszkalnych w przypadku kontroli wydatków poniesionych na cele mieszkaniowe; żądania okazania majątku podlegającego kontroli oraz do dokonania jego oględzin; żądania udostępniania akt, ksiąg i wszelkiego rodzaju dokumentów związanych z przedmiotem kontroli oraz do sporządzania z nich odpisów, kopii, wyciągów, notatek, wydruków i udokumentowanego pobierania danych w formie elektronicznej; zbierania innych niezbędnych materiałów w zakresie objętym kontrolą; zabezpieczania zebranych dowodów; legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli; żądania przeprowadzenia spisu z natury; przesłuchiwania świadków, kontrolowanego oraz osób upoważnionych do reprezentowania kontrolowanego lub prowadzenia jego spraw, pracowników oraz osób współdziałających z kontrolowanym oraz zasięgania opinii biegłych. Ponadto, na czas trwania kontroli mają oni prawo do żądania wydania próbek towarów oraz akt, ksiąg i dokumentów, gdy powzięto uzasadnione podejrzenie, że są nierzetelne lub gdy podatnik nie zapewnia odpowiednich warunków do przeprowadzenia kontroli podatkowej.

W przypadku uzasadnionej potrzeby kontrolujący posiadają uprawnienie do wezwania pomocy organów Policji, Straży Granicznej lub straży miejskiej, a w szczególnych wypadkach organów wojskowych, gdy natrafią na opór, który uniemożliwia lub utrudnia przeprowadzenie czynności kontrolnych albo gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że na taki opór natrafią. W pilnych przypadkach wezwanie takie może nastąpić ustnie. Kontrolujący mają prawo do wstępu na teren jednostki kontrolowanej oraz poruszania się po tym terenie jedynie na podstawie legitymacji służbowej. Nie mają oni obowiązku uzyskania przepustki i nie podlegają rewizji osobistej, a jedynie przepisom BHP.

Kontrolujący mają również prawo wstępu na teren, do budynku lub lokalu mieszkalnego lub kontrolowanego w celu dokonania oględzin, a także dokonania oględzin i przeszukania lokali mieszkalnych, innych pomieszczeń lub rzeczy, jeżeli została powzięta informacja o prowadzeniu niezgłoszonej do opodatkowania działalności albo gdy są tam przechowywane przedmioty, księgi podatkowe, akta lub inne dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie istnienia obowiązku podatkowego lub określenie wysokości zobowiązania podatkowego.

Obowiązkiem kontrolowanego, osób upoważnionych do reprezentowania oraz pozostałych osób z nim związanych jest przede wszystkim umożliwienie przeprowadzania czynności kontrolujących, a w szczególności umożliwienie nieodpłatnego filmowania, fotografowania, dokonywania nagrań dźwiękowych oraz utrwalania stanu faktycznego za pomocą innych nośników informacji jeżeli efekt tych czynności może stanowić dowód i przyczynić się do utrwalenia dowodu w sprawie będącej przedmiotem kontroli. Drugim obowiązkiem kontrolowanego jest nieodpłatne przedstawienie tłumaczenia na język polski dokumentacji sporządzonej w języku obcym jeżeli dotyczy ona spraw będących przedmiotem kontroli i kontrolujący zażądają dokonania tego tłumaczenia. Najważniejszym jednak obowiązkiem kontrolowanego i osób z nim związanych jest udzielanie wyjaśnień w zakresie przedmiotu kontroli, dostarczanie dokumentów oraz zapewnienie kontrolującym odpowiednich warunków do przeprowadzenia kontroli.

Warto zauważyć, iż poszczególne uprawnienia przyznane jednej ze stron powodują wielokrotnie powstanie obowiązku po drugiej stronie, w związku z czym w przeprowadzeniu kontroli niezbędna jest współpraca kontrolujących z kontrolowanym i odwrotnie. Należy także pamiętać, iż na podstawie art. 292 Ordynacji Podatkowej do kontroli podatkowej stosuje się również inne przepisy postępowania podatkowego, w związku z czym strony posiadają również inne uprawnienia i obowiązki wynikające z delegacji wyrażonej w przedmiotowym przepisie.

Mateusz Teodorczuk
Konsultant podatkowy Russell Bedford Poland Sp. z o.o.