Czy ustanowienie prawa przesyłu na nieruchomości rolnej jest opodatkowane VAT?

14.08.2013 09:00 (aktualizacja: )

14.08 Czy ustanowienie prawa przesyłu na nieruchomości rolnej jest opodatkowane VAT?

W sytuacji gdy czynni podatnicy podatku od towarów i usług dysponują gruntami, na których ma być ustanowiona służebność przesyłu powstaje wątpliwość czy jednorazowa czynność polegająca na ustanowieniu prawa przesyłu powinna podlegać opodatkowaniu VAT. W ostatnich latach czynności takie są dość powszechne, co wynika z intensywności inwestycji drogowych i energetycznych. Podatnicy ustanawiają przykładowo jednorazowo odpłatną służebność przesyłu, która jest nieograniczona w czasie na rzecz Inwestorów.

Z uwagi na specyfikę inwestycji energetycznych czy drogowych zazwyczaj służebności takie zostają ustanowione na nieruchomościach gruntowych, które zgodnie z ewidencją gruntów stanowią grunty rolne. Służebności przesyłu polegają przykładowo na: znoszeniu istnienia posadowionych na nieruchomości obciążeń-urządzeń energetycznych oraz prawie do korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji, remontów, przebudowy - urządzeń i instalacji elektromagnetycznych wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem.

Instytucja służebności przesyłu uregulowana została w art. 3051-3054 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z treścią art. 3051 tej ustawy, nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).
 

Odszkodowanie za służebność przesyłu a przychód podatkowy

 
Należy podkreślić, iż w oparciu o treść art. 8 ustawy VAT nie każde powstrzymanie się od działania, czy tolerowanie czynności lub sytuacji może zostać uznane za usługę w rozumieniu przepisów ustawy VAT. Aby tak się stało muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki, tj. w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, druga strona staje się bezpośrednim beneficjentem świadczenia, oraz świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy co przejawia się w zapłacie wynagrodzenia.. Oba ww. warunki winny być spełnione łącznie, aby świadczenie podlegało, jako usługa, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Aby dana czynność miała być definiowana jako usługa podlegająca opodatkowaniu podatkiem VAT, musi istnieć zatem bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy świadczoną usługą a otrzymanym świadczeniem wzajemnym, w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę świadczoną w ramach stosunku prawnego lub dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych. Otrzymana zapłata musi stanowić konsekwencję wykonania świadczenia. W sytuacji gdy podmiotem ustanawiającym prawo przesyłu jest czynny podatnik VAT, nie ma raczej wątpliwości, iż dla tak zdefiniowanej czynności podmiot ten będzie podatnikiem VAT.

Nowa definicja działalności gospodarczej w ustawie o VAT wzmacnia słuszność powyższego stanowiska. Ustanowienie służebności przesyłu (jako rodzaju służebności gruntowej) wiąże się z zobowiązaniem właściciela gruntu do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji.

W związku z tym, będąc jednocześnie czynnością polegającą na wykorzystywaniu towaru jakim są grunty w sposób ciągły dla celów zarobkowych  i za wynagrodzeniem, zyskuje charakter odpłatnej usługi, w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy. Ustanowienie służebności przesyłu ze względu na jej odpłatny charakter podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Otrzymane od inwestora świadczenie pieniężne stanowi wynagrodzenie za świadczoną usługę, dającą wypłacającemu je wyraźne i bezpośrednie korzyści w postaci możliwości korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości. Odpłatne ustanowienie służebności przesyłu przez czynnego podatnika VAT na rzecz Inwestora jest zatem wykorzystywaniem towaru (gruntu) do celów zarobkowych. Otrzymane z tego tytułu wynagrodzenie-odszkodowanie należy potraktować jako formę wynagrodzenia za świadczenie usług wynikających z umowy, opodatkowanych podatkiem od towarów i usług.

Jacek Kalinowski

Doradca Podatkowy

Russell Bedford Poland