Majówka kusi wyjazdami, a pierwsze ciepłe dni zachęcają, by choć na chwilę wyrwać się z domu. Co jednak w sytuacji, gdy czas wolny zbiega się ze zwolnieniem lekarskim? Czy na L4 można wyjechać, pójść na spacer albo odwiedzić rodzinę — i nie narazić się na utratę zasiłku? W praktyce odpowiedź wcale nie jest oczywista. Zakład Ubezpieczeń Społecznych coraz częściej podważa takie aktywności, podczas gdy sądy wskazują, że nie każde wyjście z domu czy wyjazd oznacza nadużycie. Gdzie więc przebiega granica i kiedy rzeczywiście grozi zwrot świadczenia? – wyjaśniamy

Punktem wyjścia jest art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z nim ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeśli:

Czego nie wolno robić na L4? Kluczowy przepis

• wykonuje pracę zarobkową lub
• wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z jego celem

To właśnie druga przesłanka budzi najwięcej wątpliwości. Ustawodawca wskazuje, że chodzi o aktywności, które utrudniają lub wydłużają leczenie. Jednocześnie wyraźnie dopuszcza tzw. zwykłe czynności życia codziennego oraz sytuacje incydentalne.

I tu zaczyna się problem interpretacyjny.

Czy można wyjść z domu na L4?

W teorii odpowiedź jest prosta: tak, o ile nie szkodzi to procesowi leczenia. W praktyce – zależy.

ZUS potrafi zakwestionować nawet krótkie wyjście, jeśli uzna, że ubezpieczony powinien przebywać w domu. Szczególnie dotyczy to zwolnień oznaczonych jako „leżące”.

Jednak sądy coraz częściej podkreślają, że:

• wyjście do apteki, lekarza czy po podstawowe zakupy mieści się w granicach normalnego funkcjonowania,
• spacer może być elementem rekonwalescencji,
• nie każda aktywność poza domem jest automatycznie naruszeniem przepisów.

W efekcie wiele decyzji ZUS jest uchylanych dopiero na etapie postępowania sądowego.

Wyjazd na L4 – czy to ryzyko?

Jeszcze więcej emocji budzi kwestia wyjazdów. Czy można wyjechać na L4 do rodziny? A co z wyjazdem zagranicznym?

Odpowiedź nie jest zero-jedynkowa.

W orzecznictwie przyjmuje się, że wyjazd jest dopuszczalny, jeśli:

• ma uzasadnienie zdrowotne (np. zmiana klimatu, rekonwalescencja),
• nie stoi w sprzeczności z zaleceniami lekarza,
• nie pogarsza stanu zdrowia,
• ubezpieczony poinformuje ZUS o zmianie miejsca pobytu.

Dopuszczalny bywa także wyjazd do rodziny, jeśli ma ona zapewnić opiekę choremu.

„Jednymi z najczęściej zadawanych pytań od klientów są pytania dotyczące możliwości opuszczenia miejsca pobytu bądź podróży na L4. ZUS wydaje bardzo dużo decyzji, gdzie nawet wyjście do apteki wzbudza jego podejrzenia i skutkuje obowiązkiem zwrotu świadczenia. Niemniej jednak Sądy zdecydowanie bardziej liberalnie podchodzą do takich spraw, uznając często, że wyjście na spacer lub wyjazd nie stanowi podstawy do zwrotu wypłaconych zasiłków. Zgodnie z ustawą, aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy, są wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia, lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Sprawa zatem wyjazdu na L4 nie jest wcale taka oczywista. W orzecznictwie podkreśla się, że w trakcie zwolnienia lekarskiego wyjazdy są dozwolone, lecz dotyczy to sytuacji, gdy wyjazd taki został zalecony przez lekarza prowadzącego w celach zdrowotnych, czy też, jeśli chodzi o wyjazd do rodziny, która sprawuje opiekę nad chorym”. mówi radca prawny Joanna Kawecka, zajmująca się sprawami przeciwko ZUS.

Co na to Sąd Najwyższy?

Przełomowe znaczenie ma stanowisko Sąd Najwyższy wyrażone w wyroku z 17 stycznia 2024 r. (I USKP 93/22).

Sąd jednoznacznie wskazał, że:

„Nie można przyjąć, że każdy wyjazd za granicę w okresie niezdolności do pracy pozbawia prawa do zasiłku”.

W praktyce oznacza to odejście od automatyzmu, który często stosuje ZUS.

W tej konkretnej sprawie kluczowe były trzy elementy:

• brak przeciwwskazań medycznych,
• brak negatywnego wpływu podróży na zdrowie,
• poinformowanie ZUS o zmianie miejsca pobytu.

Sąd podkreślił również, że nawet kobieta w ciąży może podróżować, o ile nie stanowi to zagrożenia dla niej i dziecka.

L4 a kontrola ZUS – o czym trzeba pamiętać?

W praktyce największe ryzyko nie wynika z samego wyjścia czy wyjazdu, ale z braku ostrożności. Dlatego warto pamiętać o kilku zasadach:

• zawsze stosuj się do zaleceń lekarza,
• unikaj aktywności, które mogą wyglądać jak praca lub intensywny wypoczynek,
• informuj ZUS o zmianie miejsca pobytu,
• zachowuj dokumentację (np. zalecenia lekarskie),
• oceń, czy dana aktywność realnie wspiera powrót do zdrowia.

Zwolnienie lekarskie nie oznacza bezwzględnego zakazu wychodzenia z domu czy przemieszczania się. Kluczowe jest jedno: czy dane zachowanie jest zgodne z celem zwolnienia, czyli powrotem do zdrowia.

Problem w tym, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych często interpretuje te granice bardzo restrykcyjnie. Dopiero sądy – w tym Sąd Najwyższy – przywracają im właściwe proporcje.

Dlatego odpowiedź na pytanie „, czy mogę wyjść lub wyjechać na L4?” brzmi: to zależy. Jeśli Twoje działanie nie szkodzi leczeniu i jest racjonalne – masz argumenty, by bronić swojego prawa do zasiłku.