Pobierz e-pity 2018

Podział spółki a jej długi

09.07.2013 09:00 (aktualizacja: )

09.07 Podział spółki a jej długi

W praktyce często dochodzi do podziału spółek a w związku z tym mogą powstać problemy ze zobowiązaniami pozostającymi do uregulowania.

Przepisy polskiego prawa handlowego stanowią, że można dokonać podziału spółek. Dotyczy to jednak tylko spółek kapitałowych, czyli spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek akcyjnych. Niedopuszczalny jest tym samym podział spółek osobowych, a także spółek kapitałowych będących w likwidacji, jeżeli rozpoczęły już podział swojego majątku, ani spółek znajdujących się w upadłości. Podział może być dokonany na cztery różne sposoby: przez przejęcie, zawiązanie nowych spółek, przejęcie i zawiązanie nowej spółki oraz wydzielenie.
 

Przekształcenia spółek


Od kogo wierzyciel dzielonej spółki ma prawo dochodzić zaspokojenia roszczeń?

Zgodnie z przepisami z dniem podziału spółki przejmujące lub nowo zawiązane stają się podmiotami praw i obowiązków spółki dzielonej przypisanych im w planie podziału. Dla wierzycieli, przeprowadzenie podziału oznacza, że ich nowym dłużnikiem staje się podmiot, który przejął majątek spółki dzielonej.

Ryzyko niewypłacalności nowego dłużnika, zwłaszcza jeżeli jest nim spółka nowo zawiązana, może być większe dla wierzyciela niż spółki dzielonej. Aby zminimalizować możliwość pogorszenia sytuacji wierzyciela, ustawodawca wprowadził solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki dzielonej, które przypisano w planie podziału określonej spółce przejmującej lub określonej spółce nowo zawiązanej spoczywającą na pozostałych spółkach uczestniczących w podziale - przejmujących i nowo zawiązanych - na które został przeniesiony majątek spółki dzielonej.

Wskazana odpowiedzialność ma charakter solidarny czyli wierzyciel spółki dzielonej może dochodzić zaspokojenia całego swojego roszczenia według swojego wyboru od tej spółki, której dane zobowiązanie zostało przypisane lub od każdej innej spółki uczestniczącej, zaś ta z kolei będzie miała roszczenie regresowe do pozostałych osób zobowiązanych. Należy również pamiętać, że omawiana odpowiedzialność nie ma charakteru odpowiedzialności subsydiarnej, co oznacza że wierzyciel nie ma obowiązku dochodzenia w pierwszej kolejności swojej wierzytelności od spółki nowo zawiązanej, a następnie od pozostałych spółek, na które został przeniesiony majątek spółki dzielonej, gdyż może on działać według swego wyboru.

Na powyższą odpowiedzialność mogą powołać się wszyscy wierzyciele spółki dzielonej, których zobowiązania zostały przeniesione na spółki przejmujące lub nowo zawiązane, niezależnie od daty ich wymagalności oraz ich charakteru (pieniężnego lub niepieniężnego). Omawiane rozwiązanie wprowadza jednak ograniczenie czasowe i zakresowe. Ograniczenie czasowe polega na tym, że odpowiedzialność obciąża dłużnika tylko przez okres trzech lat od dnia ogłoszenia o podziale a po jego upływie odpowiedzialność wygasa.

Ze względu na sytuację wierzyciela znacznie gorszą pozycję może powodować ograniczenie zakresu odpowiedzialności, gdyż spółki przejmujące i nowo zawiązane, którym dane zobowiązanie nie zostało przypisane odpowiadają całym swoim majątkiem, ale tylko do wysokości wartości aktywów netto przyznanych danej spółce uczestniczącej w planie podziału. Wartość ta jest ustalana na podstawie wyceny majątku spółki dzielonej sporządzonej do celów podziału. W związku z tym może się okazać, że spółka uczestnicząca nie będzie ponosiła w ogóle odpowiedzialności, jeżeli zgodnie z planem podziału wartość przyznanych jej aktywów netto będzie równa lub zbliżona do zera.

Ograniczenie zakresowe odpowiedzialności dotyczy wszystkich zobowiązań przypisanych innym spółkom przejmującym lub nowo zawiązanym. Nie można zatem wykluczyć sytuacji, w której wierzyciel w sytuacji niewypłacalności spółki będącej dłużnikiem danego zobowiązania, nie uzyska zaspokojenia także od innych spółek uczestniczących, które powołają się na wyczerpanie swojej odpowiedzialności wynikające z wcześniejszego zaspokojenia innych wierzycieli spółki dzielonej.

Wśród podmiotów ponoszących solidarną odpowiedzialność za zobowiązanie przypisane spółce przejmującej lub nowo zawiązanej kodeks nie wymienia spółki dzielonej przy podziale przez wydzielenie. Jednak sytuacja jest porównywalna z przejęciem majątku spółki dzielonej przez spółkę nowo zawiązaną. Z tego względu przyjmuje się, że solidarną odpowiedzialność za zobowiązania przypisane w planie podziału przez wydzielenie spółce przejmującej odpowiada także spółka wydzielająca.


Jakich zabezpieczeń roszczeń może domagać się wierzyciel?

Minimalizacji ryzyka wierzyciela związanego z uczestnictwem w podziale spółki-dłużniczki służy uprawnienie do domagania się zabezpieczenia jego roszczeń przez sąd. Zostało ono przyznane wierzycielom spółki dzielonej i wierzycielom spółki przejmującej. Z punktu widzenia tych ostatnich, podział może bowiem wiązać się z przejęciem długów spółki dzielonej, których spółka przejmująca nie będzie w stanie zaspokoić. Środek ten stanowi jedyny sposób ochrony wierzyciela spółki wydzielającej, którego wierzytelność nie została przeniesiona na inną spółkę uczestniczącą. Roszczenie o ustanowienie zabezpieczenia wierzyciel musi zgłosić swojemu dłużnikowi w okresie od dnia ogłoszenia planu podziału do dnia ogłoszenia podziału.

Możliwość żądania ustanowienia zabezpieczenia uzależniona jest od uprawdopodobnienia przez wierzyciela, że zaspokojenie jego roszczenia jest zagrożone przez podział. Na istnienie tego zagrożenia może mieć wpływ wiele czynników zwłaszcza ilość i rodzaj składników majątkowych przyznanych w planie podziału nowej dłużniczce oraz możliwość jej wypłacalności. Oceniając te okoliczności należy jednak uwzględnić także odpowiedzialność pozostałych spółek uczestniczących w podziale i prawdopodobieństwo uzyskania zaspokojenia w ten sposób. Udowodnienie tych okoliczności może być dla wierzyciela bardzo trudne gdyż zazwyczaj nie zna on dokładnie stosunków majątkowych spółek uczestniczących w podziale i może opierać się w zasadzie tylko na informacjach opublikowanych w związku z podziałem. Żądanie ustanowienia zabezpieczenia nie wymaga jednak dowodu i wystarczające jest uprawdopodobnienie, które może się wiązać z przedstawieniem dokumentów i innych środków wskazujących na daną okoliczność.

Zabezpieczenie powinno zostać udzielone przez tę spółkę, do której wierzyciel skierował swoje żądanie, choć nie jest wykluczona sytuacja, w której zabezpieczenia udzieli którakolwiek ze spółek uczestniczących w podziale. Wierzyciel nie ma obowiązku wskazywać sposobu zabezpieczenia, a nawet jeżeli to zrobi, spółka może ustanowić dowolne zabezpieczenie, o ile jest ono dostosowane do rodzaju i rozmiaru wierzytelności i uprawdopodobnionego przez wierzyciela zagrożenia.

W sytuacji, gdy spółki uczestniczące w podziale nie ustanowiły zabezpieczenia dla roszczeń wierzyciela zagrożonych przez podział, wierzyciel może domagać się, aby sąd udzielił mu stosownego zabezpieczenia jego roszczeń. W powództwie wierzyciel powinien wskazać okoliczności które uzasadniają udzielenie mu zabezpieczenia. Sądem właściwym do udzielenia zabezpieczenia jest sąd właściwy albo dla spółki dzielonej, jeżeli to ona była dłużnikiem i nie została wykreślona z rejestru albo sąd właściwy dla spółki przejmującej, która stała się nowym dłużnikiem wierzyciela, również po wykreśleniu spółki dzielonej z rejestru.

Bożena Zawisza
Młodszy Konsultant Podatkowy
Russell Bedford Poland Sp. z o.o.