Odpowiedzialność podatnika pozostającego w małżeńskiej wspólnocie majątkowej za zobowiązania podatkowe

02.10.2013 09:00 (aktualizacja: )

Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 362, ze zm., zwana dalej: OP), podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki.

Taki stan prawny jest zrozumiały jeśli wziąć pod uwagę znaczenie podatków dla budżetu państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, np. gminy.

To restrykcyjne podejście do odpowiedzialności podatnika zostało rozszerzone w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim. I tak bowiem w zgodzie z art. 29 § 1 OP, stanowiącym lex specialis względem art. 26 OP, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26 OP, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

Dla uszczegółowienia informacji należy wskazać, że zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, ze zm., zwany dalej: KRO) z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Do majątku wspólnego należą w szczególności:

  1. pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
  2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków,
  3. środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków,
  4. kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585, ze zm.).

Natomiast zgodnie z art. 33 KRO do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

  1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
  2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.
  3. prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
  4. przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,
  5. prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
  6. przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub

wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

  1. wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
  2. przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,
  3. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
  4. przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Ustrój majątkowy pomiędzy małżonkami, zgodnie z regulacjami zawartymi w KRO, oprócz będącego regułą ustroju ustawowego, może zostać uregulowany na podstawie umowy, może także przewidywać rozdzielność majątkową.

Należy jednakże pamiętać o sytuacjach, w których odpowiedzialność ta jest wyłączona. Chodzi tu o przypadki wskazane w art. 29 § 2 OP. W myśl tego przepisu skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem:

  1. zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej,
  2. zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu,
  3. ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka,
  4. uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji.

Uregulowania powyższe znajdą swoje zastosowanie także w odniesieniu do płatnika i inkasenta.

Po terminie wskazanym w art. 29 § 2 OP małżonek może już tylko odpowiadać na zasadach przewidzianych w art. 111 § 1 OP, zgodnie z którym członek rodziny podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności i powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z podatnikami w jej wykonywaniu, osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności.

Odpowiedzialność ta ma zastosowanie również do małżonków, którzy zawarli umowę o ograniczeniu lub wyłączeniu wspólności majątkowej, których wspólność majątkowa została zniesiona przez sąd, oraz małżonków pozostających w separacji.

Istotną różnicą pomiędzy wyżej wskazanymi rodzajami odpowiedzialności jest fakt, iż odpowiedzialność określona w art. 29 § 1 odnosi się do zobowiązań podatkowych w szerokim rozumieniu tego pojęcia natomiast odpowiedzialność, o której mowa w art. 111 § 1 OP odnosi się do zaległości podatkowych.

Jak można wywnioskować z powyższych rozważań, odpowiedzialność małżonka za podatki wynikające ze zobowiązań podatkowych drugiego małżonka jest bardzo szeroka.

Michał Drozdyk

Starszy konsultant podatkowy

Russell Bedford Poland Sp. z o.o.