Pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mają coraz wyższą skuteczność w wykrywaniu nieprawidłowości w kontrolowanych przedsiębiorstwach. Jak wynika ze statystyk, od stycznia do sierpnia 2026 ZUS przeprowadził 20 529 kontroli płatników składek. Błędy stwierdzono w aż 90 proc. przypadków. Czego dotyczyły najczęściej?
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) przeprowadza dziś znacznie mniej kontroli u przedsiębiorców niż jeszcze kilka lat temu, ale może pochwalić się zdecydowanie większą skutecznością w wykrywaniu nieprawidłowości. Jak podkreślają eksperci z tej instytucji, jest to wynik skutecznej analizy danych i typowania do kontroli podmiotów, w których ryzyko naruszenia przepisów jest największe.
Jak wynika z najnowszych statystyk ZUS, od stycznia do sierpnia 2026 r. pracownicy tej instytucji przeprowadzili 20 529 kontroli płatników składek. Nieprawidłowości wykryto w aż 18 495 przypadkach, co oznacza skuteczność na poziomie 90,1 proc.
Jakie nieprawidłowości wykrywali kontrolujący?
Nieprawidłowości najczęściej miały charakter finansowy – stwierdzono je w 15 697 przypadkach. Łączny wynik finansowy tych kontroli wyniósł 373,3 mln zł. Zdecydowana większość tej kwoty dotyczy ustaleń związanych z nieprawidłowym naliczaniem składek na ubezpieczenia społeczne – 369,6 mln zł. Poza tym 12,7 mln zł dotyczyło nieprawidłowości związanych z naliczaniem lub rozliczaniem świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Skuteczność zdecydowanie wzrosła
Przypomnijmy, że jeszcze kilka lat temu ZUS przeprowadzał w ciągu roku około 60 tys. kontroli. W 2017 r. było ich ponad 60,8 tys., a w 2018 r. blisko 59 tys. Od kilku lat zmienił strategię – liczba kontroli jest znacznie mniejsza, za to są one coraz skuteczniejsze. Jeszcze w 2017 r. nieprawidłowości stwierdzano w 65 proc. kontroli. Obecnie wynik ten przekracza 90 proc.
Jak zaznaczył w opublikowanej informacji ZUS, jest to efekt konsekwentnego odchodzenia od szeroko zakrojonych działań kontrolnych na rzecz precyzyjnego typowania podmiotów. Instytucja korzysta z informacji zgromadzonych w swoich systemach, stosuje analizę danych oraz modele ryzyka. W efekcie kontrolerzy ZUS skupiają się przede wszystkim na podmiotach, w których prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości jest największe.
Ile wynosi średni wynik finansowy na jedną kontrolę?
Zakład podkreślił, że skuteczność nowej strategii potwierdzają również wyniki finansowe. Jeszcze w 2017 r. średni wynik finansowy przypadający na jedną kontrolę wynosił około 6 tys. zł. Dziś jest to ponad 18 tys. zł – czyli każda kontrola przynosi obecnie średnio trzy razy większy efekt niż w 2017 r.
– Dane za osiem miesięcy 2026 r. pokazują, że skuteczna analiza ryzyka pozwala ograniczać liczbę kontroli przy jednoczesnym zwiększaniu ich skuteczności – podkreślił główny inspektor kontroli ZUS Szymon Kasprowski.
Co obejmują kontrole podatników?
Kontrolerzy ZUS sprawdzają u płatników m.in. prawidłowość zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, obliczania i opłacania składek, ustalania uprawnień do świadczeń oraz wykonywania innych obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Jak podkreśla instytucja, celem kontrolujących jest nie tylko ochrona środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale głównie zabezpieczenie praw osób ubezpieczonych. ZUS przypomina, że prawidłowo opłacone składki wpływają na wysokość świadczeń w razie choroby, niezdolności do pracy czy po zakończeniu aktywności zawodowej.
Stwierdzane przez inspektorów ZUS nieprawidłowości wynikają m.in. z błędów popełnianych przy zgłaszaniu do ubezpieczeń lub ustalania podstaw wymiaru składek. Chodzi o takie przypadki jak m.in. spóźnione zgłoszenia, pomyłki rachunkowe czy błędy w dokumentacji. Tego typu błędy można zwykle szybko usunąć – w tym celu wystarczy złożyć dokumenty korygujące i uregulować należność.